Question 1
TEXTE 1
Hoc est servi facinus frugi facere quod ego persequor, Ne morae molestiaeque imperium erile habeat sibi. Nam qui ero ex sententia servire servus postulat, In erum matura, in se sera concedet capessere. Sin dormitet, ita dormitet, servum sese ut cogitet. Nam qui amanti ero servitutem servit, quasi ego servio, Si erum videt superare amorem, hoc servi esse officium reor, Retinere ad salutem, non enim quo incumbat eo impellere.
QUESTION SUR LE TEXTE :
1. L’auteur de ce texte est :
Réponse correcte : d. Plaute
Explication :
Le texte est un passage de comédie latine. Le style, le vocabulaire
et le thème du serviteur fidèle sont caractéristiques de Plaute.
TEXTE 1
Hoc est servi facinus frugi facere quod ego persequor, Ne morae molestiaeque imperium erile habeat sibi. Nam qui ero ex sententia servire servus postulat, In erum matura, in se sera concedet capessere. Sin dormitet, ita dormitet, servum sese ut cogitet. Nam qui amanti ero servitutem servit, quasi ego servio, Si erum videt superare amorem, hoc servi esse officium reor, Retinere ad salutem, non enim quo incumbat eo impellere.
QUESTION SUR LE TEXTE :
2. Concernant l’esclave, indiquez la proposition qui ne peut être tirée du texte.
Réponse correcte : d. Un pronom
Explication :
« Sibi » est un pronom personnel réfléchi au datif.
Il renvoie ici au maître : « que le pouvoir du maître ne se retourne pas contre lui ».
TEXTE 1
Hoc est servi facinus frugi facere quod ego persequor, Ne morae molestiaeque imperium erile habeat sibi. Nam qui ero ex sententia servire servus postulat, In erum matura, in se sera concedet capessere. Sin dormitet, ita dormitet, servum sese ut cogitet. Nam qui amanti ero servitutem servit, quasi ego servio, Si erum videt superare amorem, hoc servi esse officium reor, Retinere ad salutem, non enim quo incumbat eo impellere.
QUESTION SUR LE TEXTE :
3. Le mot « sibi » (v.2) est :
Réponse correcte : d. Un pronom
Explication :
« Sibi » est un pronom personnel réfléchi au datif.
Il renvoie ici au maître : « que le pouvoir du maître ne se retourne pas contre lui ».
TEXTE 1
Hoc est servi facinus frugi facere quod ego persequor, Ne morae molestiaeque imperium erile habeat sibi. Nam qui ero ex sententia servire servus postulat, In erum matura, in se sera concedet capessere. Sin dormitet, ita dormitet, servum sese ut cogitet. Nam qui amanti ero servitutem servit, quasi ego servio, Si erum videt superare amorem, hoc servi esse officium reor, Retinere ad salutem, non enim quo incumbat eo impellere.
QUESTION SUR LE TEXTE :
4. La traduction exacte du terme « officium » (v.7) est :
Réponse correcte : b. Devoir
Explication :
« Officium » signifie « devoir », « obligation morale ».
Le texte parle du devoir du serviteur envers son maître.
TEXTE 1
Hoc est servi facinus frugi facere quod ego persequor, Ne morae molestiaeque imperium erile habeat sibi. Nam qui ero ex sententia servire servus postulat, In erum matura, in se sera concedet capessere. Sin dormitet, ita dormitet, servum sese ut cogitet. Nam qui amanti ero servitutem servit, quasi ego servio, Si erum videt superare amorem, hoc servi esse officium reor, Retinere ad salutem, non enim quo incumbat eo impellere.
QUESTION SUR LE TEXTE :
5. En littérature latine, ce texte se situe dans :
Réponse correcte : b. La comédie
Explication :
Plaute est un auteur comique. Le texte met en scène un esclave
qui réfléchit à son rôle : c’est typique de la comédie latine.
TEXTE 1
Hoc est servi facinus frugi facere quod ego persequor, Ne morae molestiaeque imperium erile habeat sibi. Nam qui ero ex sententia servire servus postulat, In erum matura, in se sera concedet capessere. Sin dormitet, ita dormitet, servum sese ut cogitet. Nam qui amanti ero servitutem servit, quasi ego servio, Si erum videt superare amorem, hoc servi esse officium reor, Retinere ad salutem, non enim quo incumbat eo impellere.
QUESTION SUR LE TEXTE :
TEXTE 1
Hoc est servi facinus frugi facere quod ego persequor, Ne morae molestiaeque imperium erile habeat sibi. Nam qui ero ex sententia servire servus postulat, In erum matura, in se sera concedet capessere. Sin dormitet, ita dormitet, servum sese ut cogitet. Nam qui amanti ero servitutem servit, quasi ego servio, Si erum videt superare amorem, hoc servi esse officium reor, Retinere ad salutem, non enim quo incumbat eo impellere.
QUESTION SUR LE TEXTE :
6. La figure de style qui prédomine dans le texte est :
Réponse correcte : d. La répétition
Explication :
Le texte multiplie les répétitions (servus, ero, servire…),
procédé comique et insistant typique de Plaute.
TEXTE 1
Hoc est servi facinus frugi facere quod ego persequor, Ne morae molestiaeque imperium erile habeat sibi. Nam qui ero ex sententia servire servus postulat, In erum matura, in se sera concedet capessere. Sin dormitet, ita dormitet, servum sese ut cogitet. Nam qui amanti ero servitutem servit, quasi ego servio, Si erum videt superare amorem, hoc servi esse officium reor, Retinere ad salutem, non enim quo incumbat eo impellere.
QUESTION SUR LE TEXTE :
7. L'accusatif « salutem » (v.8) a la fonction grammaticale :
Réponse correcte : c. De complément d'objet direct de retinere
Explication :
Dans « retinere ad salutem », *salutem* est l’objet direct du verbe
« retinere » = retenir pour le salut, préserver.
TEXTE 1
Hoc est servi facinus frugi facere quod ego persequor, Ne morae molestiaeque imperium erile habeat sibi. Nam qui ero ex sententia servire servus postulat, In erum matura, in se sera concedet capessere. Sin dormitet, ita dormitet, servum sese ut cogitet. Nam qui amanti ero servitutem servit, quasi ego servio, Si erum videt superare amorem, hoc servi esse officium reor, Retinere ad salutem, non enim quo incumbat eo impellere.
QUESTION SUR LE TEXTE :
8. Le verbe « cogitet » (v.5) est employé au subjonctif pour exprimer :
Réponse correcte : e. Le but
Explication :
« Ita dormitet, servum sese ut cogitet » → « qu’il dorme de manière
à se rappeler qu’il est esclave ».
Le subjonctif avec *ut* exprime ici **le but**.
TEXTE 2
Adnotasse videor facta dicta que virorum feminarumque alia clariora esse, alia maiora. Confirmata est opinio mea hesterno Faniae sermone. Neptis haec Arriae illius, quae marito et solacium mortis et exemplum fuit. Multa referebat aviae suae non minora hoc, sed obscuriora; quae tibi existimo tam mirabilia legenti fore, quam mihi audienti fuerunt. Aegrotabat Caecina Paetus, maritus eius; aegrotabat et filius, uterque mortifere, ut videbatur. Filius decessit, eximia pulchritudine, pari verecundia et parentibus non minus ob alia carus quam quod filius erat. Huic illa ita funus paravit, ita duxit exsequias ut ignoraret maritus; quin immo, quotiens cubiculum eius intraret, vivere filium atque etiam commodiorem esse simulabat ac persaepe interroganti quid ageret puer respondebat: « Bene quievit, libenter cibum sumpsit ». Deinde, cum diu cohibitae lacrimae vincerent prorumperentque, egrediebatur; tunc se dolori dabat; satiata siccis oculis, composito vultu redibat, tamquam orbitatem foris reliquisset. Praeclarum quidem illud eiusdem, ferrum stringere, perfodere pectus, extrahere pugionem, porrigere marito, addere vocem immortalem ac paene divinam: « Non dolet, Paete ».
PLINR LE JEUNE , Epistulae, III, 16.
QUESTION SUR LE TEXTE
: 9. Dans ce texte, le narrateur est :
Réponse correcte : e. Pline le Jeune
Explication :
Le texte est extrait des *Epistulae* de Pline le Jeune.
C’est lui qui raconte l’histoire d’Arria et de son héroïsme.
TEXTE 2
Adnotasse videor facta dicta que virorum feminarumque alia clariora esse, alia maiora. Confirmata est opinio mea hesterno Faniae sermone. Neptis haec Arriae illius, quae marito et solacium mortis et exemplum fuit. Multa referebat aviae suae non minora hoc, sed obscuriora; quae tibi existimo tam mirabilia legenti fore, quam mihi audienti fuerunt. Aegrotabat Caecina Paetus, maritus eius; aegrotabat et filius, uterque mortifere, ut videbatur. Filius decessit, eximia pulchritudine, pari verecundia et parentibus non minus ob alia carus quam quod filius erat. Huic illa ita funus paravit, ita duxit exsequias ut ignoraret maritus; quin immo, quotiens cubiculum eius intraret, vivere filium atque etiam commodiorem esse simulabat ac persaepe interroganti quid ageret puer respondebat: « Bene quievit, libenter cibum sumpsit ». Deinde, cum diu cohibitae lacrimae vincerent prorumperentque, egrediebatur; tunc se dolori dabat; satiata siccis oculis, composito vultu redibat, tamquam orbitatem foris reliquisset. Praeclarum quidem illud eiusdem, ferrum stringere, perfodere pectus, extrahere pugionem, porrigere marito, addere vocem immortalem ac paene divinam: « Non dolet, Paete ».
PLINR LE JEUNE , Epistulae, III, 16.
QUESTION SUR LE TEXTE
: 10. Le thème central du texte est :
Réponse correcte : a. L’héroïsme
Explication :
Le texte met en scène le courage extraordinaire d’Arria :
elle cache la mort de son fils et se poignarde en disant « Non dolet, Paete ».
TEXTE 2
Adnotasse videor facta dicta que virorum feminarumque alia clariora esse, alia maiora. Confirmata est opinio mea hesterno Faniae sermone. Neptis haec Arriae illius, quae marito et solacium mortis et exemplum fuit. Multa referebat aviae suae non minora hoc, sed obscuriora; quae tibi existimo tam mirabilia legenti fore, quam mihi audienti fuerunt. Aegrotabat Caecina Paetus, maritus eius; aegrotabat et filius, uterque mortifere, ut videbatur. Filius decessit, eximia pulchritudine, pari verecundia et parentibus non minus ob alia carus quam quod filius erat. Huic illa ita funus paravit, ita duxit exsequias ut ignoraret maritus; quin immo, quotiens cubiculum eius intraret, vivere filium atque etiam commodiorem esse simulabat ac persaepe interroganti quid ageret puer respondebat: « Bene quievit, libenter cibum sumpsit ». Deinde, cum diu cohibitae lacrimae vincerent prorumperentque, egrediebatur; tunc se dolori dabat; satiata siccis oculis, composito vultu redibat, tamquam orbitatem foris reliquisset. Praeclarum quidem illud eiusdem, ferrum stringere, perfodere pectus, extrahere pugionem, porrigere marito, addere vocem immortalem ac paene divinam: « Non dolet, Paete ».
PLINR LE JEUNE , Epistulae, III, 16.
QUESTION SUR LE TEXTE
: 11. Le texte ne renferme pas la figure de style appelée :
Réponse correcte : b. Euphémisme
Explication :
Le texte contient hyperboles, gradations, litotes, mais aucun euphémisme :
Pline raconte les faits sans les adoucir.
TEXTE 2
Adnotasse videor facta dicta que virorum feminarumque alia clariora esse, alia maiora. Confirmata est opinio mea hesterno Faniae sermone. Neptis haec Arriae illius, quae marito et solacium mortis et exemplum fuit. Multa referebat aviae suae non minora hoc, sed obscuriora; quae tibi existimo tam mirabilia legenti fore, quam mihi audienti fuerunt. Aegrotabat Caecina Paetus, maritus eius; aegrotabat et filius, uterque mortifere, ut videbatur. Filius decessit, eximia pulchritudine, pari verecundia et parentibus non minus ob alia carus quam quod filius erat. Huic illa ita funus paravit, ita duxit exsequias ut ignoraret maritus; quin immo, quotiens cubiculum eius intraret, vivere filium atque etiam commodiorem esse simulabat ac persaepe interroganti quid ageret puer respondebat: « Bene quievit, libenter cibum sumpsit ». Deinde, cum diu cohibitae lacrimae vincerent prorumperentque, egrediebatur; tunc se dolori dabat; satiata siccis oculis, composito vultu redibat, tamquam orbitatem foris reliquisset. Praeclarum quidem illud eiusdem, ferrum stringere, perfodere pectus, extrahere pugionem, porrigere marito, addere vocem immortalem ac paene divinam: « Non dolet, Paete ».
PLINR LE JEUNE , Epistulae, III, 16.
QUESTION SUR LE TEXTE
: 12. Indiquez le couple de mots qui renvoient au langage macabre.
Réponse correcte : b. Decessit et exsequias
Explication :
« Decessit » = il est mort
« Exsequias » = funérailles
Ce sont les deux termes qui appartiennent clairement au champ lexical de la mort.
TEXTE 2
Adnotasse videor facta dicta que virorum feminarumque alia clariora esse, alia maiora. Confirmata est opinio mea hesterno Faniae sermone. Neptis haec Arriae illius, quae marito et solacium mortis et exemplum fuit. Multa referebat aviae suae non minora hoc, sed obscuriora; quae tibi existimo tam mirabilia legenti fore, quam mihi audienti fuerunt. Aegrotabat Caecina Paetus, maritus eius; aegrotabat et filius, uterque mortifere, ut videbatur. Filius decessit, eximia pulchritudine, pari verecundia et parentibus non minus ob alia carus quam quod filius erat. Huic illa ita funus paravit, ita duxit exsequias ut ignoraret maritus; quin immo, quotiens cubiculum eius intraret, vivere filium atque etiam commodiorem esse simulabat ac persaepe interroganti quid ageret puer respondebat: « Bene quievit, libenter cibum sumpsit ». Deinde, cum diu cohibitae lacrimae vincerent prorumperentque, egrediebatur; tunc se dolori dabat; satiata siccis oculis, composito vultu redibat, tamquam orbitatem foris reliquisset. Praeclarum quidem illud eiusdem, ferrum stringere, perfodere pectus, extrahere pugionem, porrigere marito, addere vocem immortalem ac paene divinam: « Non dolet, Paete ».
PLINR LE JEUNE , Epistulae, III, 16.
QUESTION SUR LE TEXTE
: 13. Le mot « uterque » (L.8) est :
Réponse correcte : c. Un pronom
Explication :
« Uterque » signifie « chacun des deux », « l’un et l’autre ».
C’est un pronom distributif.
TEXTE 2
Adnotasse videor facta dicta que virorum feminarumque alia clariora esse, alia maiora. Confirmata est opinio mea hesterno Faniae sermone. Neptis haec Arriae illius, quae marito et solacium mortis et exemplum fuit. Multa referebat aviae suae non minora hoc, sed obscuriora; quae tibi existimo tam mirabilia legenti fore, quam mihi audienti fuerunt. Aegrotabat Caecina Paetus, maritus eius; aegrotabat et filius, uterque mortifere, ut videbatur. Filius decessit, eximia pulchritudine, pari verecundia et parentibus non minus ob alia carus quam quod filius erat. Huic illa ita funus paravit, ita duxit exsequias ut ignoraret maritus; quin immo, quotiens cubiculum eius intraret, vivere filium atque etiam commodiorem esse simulabat ac persaepe interroganti quid ageret puer respondebat: « Bene quievit, libenter cibum sumpsit ». Deinde, cum diu cohibitae lacrimae vincerent prorumperentque, egrediebatur; tunc se dolori dabat; satiata siccis oculis, composito vultu redibat, tamquam orbitatem foris reliquisset. Praeclarum quidem illud eiusdem, ferrum stringere, perfodere pectus, extrahere pugionem, porrigere marito, addere vocem immortalem ac paene divinam: « Non dolet, Paete ».
PLINR LE JEUNE , Epistulae, III, 16.
QUESTION SUR LE TEXTE
: 14. Indiquez le nombre de fois qu’il est fait usage de l’adverbe de temps dans le texte.
Réponse correcte : c. Quatre
Explication :
On trouve quatre adverbes de temps dans le texte :
*quotiens*, *deinde*, *tunc*, *persaepe*.
TEXTE 2
Adnotasse videor facta dicta que virorum feminarumque alia clariora esse, alia maiora. Confirmata est opinio mea hesterno Faniae sermone. Neptis haec Arriae illius, quae marito et solacium mortis et exemplum fuit. Multa referebat aviae suae non minora hoc, sed obscuriora; quae tibi existimo tam mirabilia legenti fore, quam mihi audienti fuerunt. Aegrotabat Caecina Paetus, maritus eius; aegrotabat et filius, uterque mortifere, ut videbatur. Filius decessit, eximia pulchritudine, pari verecundia et parentibus non minus ob alia carus quam quod filius erat. Huic illa ita funus paravit, ita duxit exsequias ut ignoraret maritus; quin immo, quotiens cubiculum eius intraret, vivere filium atque etiam commodiorem esse simulabat ac persaepe interroganti quid ageret puer respondebat: « Bene quievit, libenter cibum sumpsit ». Deinde, cum diu cohibitae lacrimae vincerent prorumperentque, egrediebatur; tunc se dolori dabat; satiata siccis oculis, composito vultu redibat, tamquam orbitatem foris reliquisset. Praeclarum quidem illud eiusdem, ferrum stringere, perfodere pectus, extrahere pugionem, porrigere marito, addere vocem immortalem ac paene divinam: « Non dolet, Paete ».
PLINR LE JEUNE , Epistulae, III, 16.
QUESTION SUR LE TEXTE
: 15. La traduction exacte du terme « funus » (L.10) est :
Réponse correcte : c. Funérailles
Explication :
« Funus » désigne la cérémonie funéraire, les funérailles.
TEXTE 2
Adnotasse videor facta dicta que virorum feminarumque alia clariora esse, alia maiora. Confirmata est opinio mea hesterno Faniae sermone. Neptis haec Arriae illius, quae marito et solacium mortis et exemplum fuit. Multa referebat aviae suae non minora hoc, sed obscuriora; quae tibi existimo tam mirabilia legenti fore, quam mihi audienti fuerunt. Aegrotabat Caecina Paetus, maritus eius; aegrotabat et filius, uterque mortifere, ut videbatur. Filius decessit, eximia pulchritudine, pari verecundia et parentibus non minus ob alia carus quam quod filius erat. Huic illa ita funus paravit, ita duxit exsequias ut ignoraret maritus; quin immo, quotiens cubiculum eius intraret, vivere filium atque etiam commodiorem esse simulabat ac persaepe interroganti quid ageret puer respondebat: « Bene quievit, libenter cibum sumpsit ». Deinde, cum diu cohibitae lacrimae vincerent prorumperentque, egrediebatur; tunc se dolori dabat; satiata siccis oculis, composito vultu redibat, tamquam orbitatem foris reliquisset. Praeclarum quidem illud eiusdem, ferrum stringere, perfodere pectus, extrahere pugionem, porrigere marito, addere vocem immortalem ac paene divinam: « Non dolet, Paete ».
PLINR LE JEUNE , Epistulae, III, 16.
QUESTION SUR LE TEXTE
: 16. Dans la phrase : « Huic illa ... ut ignoraret maritus » (L.10–11), l’action de la subordonnée est, vis-à-vis de celle de la principale, en rapport :
Réponse correcte : d. De simultanéité dans le passé
Explication :
La subordonnée introduite par *ut* exprime une action qui se déroule
au même moment que celle de la principale, toutes deux au passé.
TEXTE 2
Adnotasse videor facta dicta que virorum feminarumque alia clariora esse, alia maiora. Confirmata est opinio mea hesterno Faniae sermone. Neptis haec Arriae illius, quae marito et solacium mortis et exemplum fuit. Multa referebat aviae suae non minora hoc, sed obscuriora; quae tibi existimo tam mirabilia legenti fore, quam mihi audienti fuerunt. Aegrotabat Caecina Paetus, maritus eius; aegrotabat et filius, uterque mortifere, ut videbatur. Filius decessit, eximia pulchritudine, pari verecundia et parentibus non minus ob alia carus quam quod filius erat. Huic illa ita funus paravit, ita duxit exsequias ut ignoraret maritus; quin immo, quotiens cubiculum eius intraret, vivere filium atque etiam commodiorem esse simulabat ac persaepe interroganti quid ageret puer respondebat: « Bene quievit, libenter cibum sumpsit ». Deinde, cum diu cohibitae lacrimae vincerent prorumperentque, egrediebatur; tunc se dolori dabat; satiata siccis oculis, composito vultu redibat, tamquam orbitatem foris reliquisset. Praeclarum quidem illud eiusdem, ferrum stringere, perfodere pectus, extrahere pugionem, porrigere marito, addere vocem immortalem ac paene divinam: « Non dolet, Paete ».
PLINR LE JEUNE , Epistulae, III, 16.
QUESTION SUR LE TEXTE
: 17. Indiquez le nombre de fois qu’il est fait usage de l’indicatif imparfait.
Réponse correcte : b. Neuf
Explication :
Le texte contient neuf verbes conjugués à l’imparfait :
aegrotabat (x2), decessit, paravit, duxit, intraret,
simulabat, respondebat, redibat.
TEXTE 2
Adnotasse videor facta dicta que virorum feminarumque alia clariora esse, alia maiora. Confirmata est opinio mea hesterno Faniae sermone. Neptis haec Arriae illius, quae marito et solacium mortis et exemplum fuit. Multa referebat aviae suae non minora hoc, sed obscuriora; quae tibi existimo tam mirabilia legenti fore, quam mihi audienti fuerunt. Aegrotabat Caecina Paetus, maritus eius; aegrotabat et filius, uterque mortifere, ut videbatur. Filius decessit, eximia pulchritudine, pari verecundia et parentibus non minus ob alia carus quam quod filius erat. Huic illa ita funus paravit, ita duxit exsequias ut ignoraret maritus; quin immo, quotiens cubiculum eius intraret, vivere filium atque etiam commodiorem esse simulabat ac persaepe interroganti quid ageret puer respondebat: « Bene quievit, libenter cibum sumpsit ». Deinde, cum diu cohibitae lacrimae vincerent prorumperentque, egrediebatur; tunc se dolori dabat; satiata siccis oculis, composito vultu redibat, tamquam orbitatem foris reliquisset. Praeclarum quidem illud eiusdem, ferrum stringere, perfodere pectus, extrahere pugionem, porrigere marito, addere vocem immortalem ac paene divinam: « Non dolet, Paete ».
PLINR LE JEUNE , Epistulae, III, 16.
QUESTION SUR LE TEXTE
: 18. Le verbe « ignoraret » (L.11) est employé dans une subordonnée :
Réponse correcte : e. Finale
Explication :
« Ut ignoraret maritus » = « pour que le mari ne s’aperçoive de rien ».
Le verbe *ignoraret* est donc dans une subordonnée **de but** introduite par *ut*.
TEXTE 2
Adnotasse videor facta dicta que virorum feminarumque alia clariora esse, alia maiora. Confirmata est opinio mea hesterno Faniae sermone. Neptis haec Arriae illius, quae marito et solacium mortis et exemplum fuit. Multa referebat aviae suae non minora hoc, sed obscuriora; quae tibi existimo tam mirabilia legenti fore, quam mihi audienti fuerunt. Aegrotabat Caecina Paetus, maritus eius; aegrotabat et filius, uterque mortifere, ut videbatur. Filius decessit, eximia pulchritudine, pari verecundia et parentibus non minus ob alia carus quam quod filius erat. Huic illa ita funus paravit, ita duxit exsequias ut ignoraret maritus; quin immo, quotiens cubiculum eius intraret, vivere filium atque etiam commodiorem esse simulabat ac persaepe interroganti quid ageret puer respondebat: « Bene quievit, libenter cibum sumpsit ». Deinde, cum diu cohibitae lacrimae vincerent prorumperentque, egrediebatur; tunc se dolori dabat; satiata siccis oculis, composito vultu redibat, tamquam orbitatem foris reliquisset. Praeclarum quidem illud eiusdem, ferrum stringere, perfodere pectus, extrahere pugionem, porrigere marito, addere vocem immortalem ac paene divinam: « Non dolet, Paete ».
PLINR LE JEUNE , Epistulae, III, 16.
QUESTION SUR LE TEXTE
: 19. Indiquez le mot qui est incorrectement associé à son genre.
Réponse correcte : b. Vultu : neutre
Explication :
« Vultus, vultus » est un nom **masculin**, même si sa forme peut prêter à confusion.
Les autres genres proposés sont corrects :
– funus : neutre
– orbitas : féminin
– pectus : neutre
– pugio : masculin
20. Dans l’histoire de Rome, le 1er siècle av. J.-C. a été marqué par :
Réponse correcte : c. Les guerres civiles
Explication :
Le 1er siècle av. J.-C. est dominé par les conflits entre Marius et Sylla,
puis entre César et Pompée, et enfin par les guerres du triumvirat.
21. En droit congolais, le « jus honorum » romain est l’équivalent du droit :
Réponse correcte : a. D’éligibilité
Explication :
Le « jus honorum » est le droit d’accéder aux magistratures.
En RDC, cela correspond au **droit d’être éligible**.
22. Indiquez l’abréviation latine dont la traduction française est : « Après la naissance du Christ ».
Réponse correcte : c. P.C.N
Explication :
P.C.N = Post Christum Natum = « Après la naissance du Christ ».
A.C.N signifie l’inverse : Avant la naissance du Christ.
23. En R.D.C, le Sénat romain sous la République est l’équivalent :
Réponse correcte : e. Du pouvoir législatif
Explication :
Sous la République, le Sénat romain était une assemblée politique
chargée de conseiller et d’orienter les lois : équivalent du **pouvoir législatif**.
24. Indiquez la proposition où les temps primitifs d’un verbe comportent une faute :
Réponse correcte : a. Capere : capio, capis, capi, captum
Explication :
Le 3e temps primitif est faux : ce n’est pas *capi* mais *cepi*.
Les autres verbes sont correctement conjugués.
25. Indiquez la proposition où les poètes (I) et leurs œuvres (II) respectives sont correctement associés.
(I)
(I)
1. Juvénal
2. Martial
3. Plaute
4. Tibulle
5. Virgile
(II)
a. Comédie
b. Élégies
c. Épigrammes
d. Épopée
e. Odes
f. Satires
Réponse correcte : 4. 1f, 2c, 3a, 4b, 5d
Explication :
– Juvénal → Satires (f)
– Martial → Épigrammes (c)
– Plaute → Comédie (a)
– Tibulle → Élégies (b)
– Virgile → Épopée (d)
C’est la seule proposition où toutes les associations sont exactes.
TEXTE 1
Hoc est servi facinus frugi facere quod ego persequor, Ne morae molestiaeque imperium erile habeat sibi. Nam qui ero ex sententia servire servus postulat, In erum matura, in se sera concedet capessere. Sin dormitet, ita dormitet, servum sese ut cogitet. Nam qui amanti ero servitutem servit, quasi ego servio, Si erum videt superare amorem, hoc servi esse officium reor, Retinere ad salutem, non enim quo incumbat eo impellere.
QUESTION SUR LE TEXTE :
1. Le père de la satire est :
Réponse correcte : b. Lucilius
Explication :
Lucilius est considéré comme le « père de la satire » dans la tradition littéraire latine.
Juvénal et Horace viendront plus tard perfectionner le genre.
TEXTE 1
Hoc est servi facinus frugi facere quod ego persequor, Ne morae molestiaeque imperium erile habeat sibi. Nam qui ero ex sententia servire servus postulat, In erum matura, in se sera concedet capessere. Sin dormitet, ita dormitet, servum sese ut cogitet. Nam qui amanti ero servitutem servit, quasi ego servio, Si erum videt superare amorem, hoc servi esse officium reor, Retinere ad salutem, non enim quo incumbat eo impellere.
QUESTION SUR LE TEXTE :
2. Indiquez la proposition où l’esclave est réduit à une « res ».
Réponse correcte : c. Il n’a pas droit au sommeil
Explication :
Dire qu’un esclave « n’a pas droit au sommeil » revient à le traiter comme un objet,
une simple « res » sans besoins humains. Les autres propositions relèvent du devoir servile,
mais pas de la déshumanisation totale.
TEXTE 1
Hoc est servi facinus frugi facere quod ego persequor, Ne morae molestiaeque imperium erile habeat sibi. Nam qui ero ex sententia servire servus postulat, In erum matura, in se sera concedet capessere. Sin dormitet, ita dormitet, servum sese ut cogitet. Nam qui amanti ero servitutem servit, quasi ego servio, Si erum videt superare amorem, hoc servi esse officium reor, Retinere ad salutem, non enim quo incumbat eo impellere.
QUESTION SUR LE TEXTE :
3. Le mot « erile » (v.2) est :
Réponse correcte : b. Un adjectif
Explication :
« Erile » signifie « du maître », « appartenant au maître ».
C’est un adjectif dérivé de *er(us)* = le maître.
TEXTE 1
Hoc est servi facinus frugi facere quod ego persequor, Ne morae molestiaeque imperium erile habeat sibi. Nam qui ero ex sententia servire servus postulat, In erum matura, in se sera concedet capessere. Sin dormitet, ita dormitet, servum sese ut cogitet. Nam qui amanti ero servitutem servit, quasi ego servio, Si erum videt superare amorem, hoc servi esse officium reor, Retinere ad salutem, non enim quo incumbat eo impellere.
QUESTION SUR LE TEXTE :
4. La traduction exacte du terme « imperium » (v.2) est :
Réponse correcte : d. Pouvoir
Explication :
« Imperium » désigne le pouvoir de commandement, l’autorité suprême du maître.
C’est un terme technique du vocabulaire politique et juridique romain.
TEXTE 1
Hoc est servi facinus frugi facere quod ego persequor, Ne morae molestiaeque imperium erile habeat sibi. Nam qui ero ex sententia servire servus postulat, In erum matura, in se sera concedet capessere. Sin dormitet, ita dormitet, servum sese ut cogitet. Nam qui amanti ero servitutem servit, quasi ego servio, Si erum videt superare amorem, hoc servi esse officium reor, Retinere ad salutem, non enim quo incumbat eo impellere.
QUESTION SUR LE TEXTE :
5. Le genre par excellence de l’œuvre de Cicéron est :
Réponse correcte : a. L’éloquence
Explication :
Cicéron est avant tout un orateur. Ses discours (orationes) constituent
la partie la plus célèbre et la plus représentative de son œuvre.
TEXTE 1
Hoc est servi facinus frugi facere quod ego persequor, Ne morae molestiaeque imperium erile habeat sibi. Nam qui ero ex sententia servire servus postulat, In erum matura, in se sera concedet capessere. Sin dormitet, ita dormitet, servum sese ut cogitet. Nam qui amanti ero servitutem servit, quasi ego servio, Si erum videt superare amorem, hoc servi esse officium reor, Retinere ad salutem, non enim quo incumbat eo impellere.
QUESTION SUR LE TEXTE :
6. Les verbes « dormitet, dormitet et cogitet » (v.5) renferment la figure de style appelée :
Réponse correcte : d. La répétition
Explication :
Les verbes « dormitet, dormitet, cogitet » créent un effet d’insistance.
La répétition renforce l’idée que l’esclave doit rester vigilant même en dormant.
TEXTE 1
Hoc est servi facinus frugi facere quod ego persequor, Ne morae molestiaeque imperium erile habeat sibi. Nam qui ero ex sententia servire servus postulat, In erum matura, in se sera concedet capessere. Sin dormitet, ita dormitet, servum sese ut cogitet. Nam qui amanti ero servitutem servit, quasi ego servio, Si erum videt superare amorem, hoc servi esse officium reor, Retinere ad salutem, non enim quo incumbat eo impellere.
QUESTION SUR LE TEXTE :
7. L'accusatif « amorem » (v.2) a la fonction grammaticale :
Réponse correcte : d. De complément d'objet direct de superare
Explication :
Dans « si erum videt superare amorem », *amorem* dépend du verbe *superare* :
« si elle voit que l’amour l’emporte sur le maître ».
C’est donc l’objet direct du verbe *superare*.
TEXTE 1
Hoc est servi facinus frugi facere quod ego persequor, Ne morae molestiaeque imperium erile habeat sibi. Nam qui ero ex sententia servire servus postulat, In erum matura, in se sera concedet capessere. Sin dormitet, ita dormitet, servum sese ut cogitet. Nam qui amanti ero servitutem servit, quasi ego servio, Si erum videt superare amorem, hoc servi esse officium reor, Retinere ad salutem, non enim quo incumbat eo impellere.
QUESTION SUR LE TEXTE :
8. Le verbe « habeat » (v.5) est employé au subjonctif pour exprimer :
Réponse correcte : e. Le but
Explication :
Dans « ne morae molestiaeque imperium erile habeat sibi », *habeat* est au subjonctif
dans une subordonnée introduite par *ne*, qui exprime le **but négatif** :
« pour que le pouvoir du maître n’ait pas pour lui des retards et des ennuis ».
TEXTE 2
Adnotasse videor facta dictaque virorum feminarumque alia clariora esse, alia maiora. Confirmata est opinio mea hesterno Faniae sermone. Neptis haec Arriae illius, quae marito et solacium mortis et exemplum fuit. Multa referebat aviae suae non minora hoc, sed obscuriora; quae tibi existimo tam mirabilia legenti fore, quam mihi audienti fuerunt.
Aegrotabat Caecina Paetus, maritus eius; aegrotabat et filius, uterque mortifere, ut videbatur. Filius decessit, eximia pulchritudine, pari verecundia et parentibus non minus ob alia carus quam quod filius erat. Huic illa ita funus paravit, ita duxit exsequias ut ignoraret maritus; quin immo, quotiens cubiculum eius intraret, vivere filium atque etiam commodiorem esse simulabat ac persaepe interroganti quid ageret puer respondebat: « Bene quievit, libenter cibum sumpsit ».
Deinde, cum diu cohibitae lacrimae vincerent prorumperentque, egrediebatur; tunc se dolori dabat; satiata siccis oculis, composito vultu redibat, tamquam orbitatem foris reliquisset. Praeclarum quidem illud eiusdem, ferrum stringere, perfodere pectus, extrahere pugionem, porrigere marito, addere vocem immortalem ac paene divinam: « Non dolet, Paete ».
PLINE LE JEUNE, Epistulae, III, 16.
QUESTION SUR LE TEXTE :
9. Le personnage principal du texte est :
Réponse correcte : a. Arria
Explication :
Le texte raconte l’héroïsme d’Arria : sa force, son courage, son sacrifice.
Pline le Jeune est le narrateur, mais **le personnage principal**, c’est elle.
TEXTE 2
Adnotasse videor facta dictaque virorum feminarumque alia clariora esse, alia maiora. Confirmata est opinio mea hesterno Faniae sermone. Neptis haec Arriae illius, quae marito et solacium mortis et exemplum fuit. Multa referebat aviae suae non minora hoc, sed obscuriora; quae tibi existimo tam mirabilia legenti fore, quam mihi audienti fuerunt.
Aegrotabat Caecina Paetus, maritus eius; aegrotabat et filius, uterque mortifere, ut videbatur. Filius decessit, eximia pulchritudine, pari verecundia et parentibus non minus ob alia carus quam quod filius erat. Huic illa ita funus paravit, ita duxit exsequias ut ignoraret maritus; quin immo, quotiens cubiculum eius intraret, vivere filium atque etiam commodiorem esse simulabat ac persaepe interroganti quid ageret puer respondebat: « Bene quievit, libenter cibum sumpsit ».
Deinde, cum diu cohibitae lacrimae vincerent prorumperentque, egrediebatur; tunc se dolori dabat; satiata siccis oculis, composito vultu redibat, tamquam orbitatem foris reliquisset. Praeclarum quidem illud eiusdem, ferrum stringere, perfodere pectus, extrahere pugionem, porrigere marito, addere vocem immortalem ac paene divinam: « Non dolet, Paete ».
PLINE LE JEUNE, Epistulae, III, 16.
QUESTION SUR LE TEXTE :
10. Les termes « funus (L.10) » et « exsequias » évoquent :
Réponse correcte : c. La mort
Explication :
« Funus » = funérailles
« Exsequias » = cortège funèbre
Ces deux termes appartiennent clairement au champ lexical de la mort.
TEXTE 2
Adnotasse videor facta dictaque virorum feminarumque alia clariora esse, alia maiora. Confirmata est opinio mea hesterno Faniae sermone. Neptis haec Arriae illius, quae marito et solacium mortis et exemplum fuit. Multa referebat aviae suae non minora hoc, sed obscuriora; quae tibi existimo tam mirabilia legenti fore, quam mihi audienti fuerunt.
Aegrotabat Caecina Paetus, maritus eius; aegrotabat et filius, uterque mortifere, ut videbatur. Filius decessit, eximia pulchritudine, pari verecundia et parentibus non minus ob alia carus quam quod filius erat. Huic illa ita funus paravit, ita duxit exsequias ut ignoraret maritus; quin immo, quotiens cubiculum eius intraret, vivere filium atque etiam commodiorem esse simulabat ac persaepe interroganti quid ageret puer respondebat: « Bene quievit, libenter cibum sumpsit ».
Deinde, cum diu cohibitae lacrimae vincerent prorumperentque, egrediebatur; tunc se dolori dabat; satiata siccis oculis, composito vultu redibat, tamquam orbitatem foris reliquisset. Praeclarum quidem illud eiusdem, ferrum stringere, perfodere pectus, extrahere pugionem, porrigere marito, addere vocem immortalem ac paene divinam: « Non dolet, Paete ».
PLINE LE JEUNE, Epistulae, III, 16.
QUESTION SUR LE TEXTE :
11. L’expression « Non dolet, Paete » (L.20) est une figure de style qu’on appelle :
Réponse correcte : e. Litote
Explication :
« Non dolet, Paete » = « Cela ne fait pas mal, Paetus ».
Arria minimise volontairement la douleur extrême : c’est une **litote**.
TEXTE 2
Adnotasse videor facta dictaque virorum feminarumque alia clariora esse, alia maiora. Confirmata est opinio mea hesterno Faniae sermone. Neptis haec Arriae illius, quae marito et solacium mortis et exemplum fuit. Multa referebat aviae suae non minora hoc, sed obscuriora; quae tibi existimo tam mirabilia legenti fore, quam mihi audienti fuerunt.
Aegrotabat Caecina Paetus, maritus eius; aegrotabat et filius, uterque mortifere, ut videbatur. Filius decessit, eximia pulchritudine, pari verecundia et parentibus non minus ob alia carus quam quod filius erat. Huic illa ita funus paravit, ita duxit exsequias ut ignoraret maritus; quin immo, quotiens cubiculum eius intraret, vivere filium atque etiam commodiorem esse simulabat ac persaepe interroganti quid ageret puer respondebat: « Bene quievit, libenter cibum sumpsit ».
Deinde, cum diu cohibitae lacrimae vincerent prorumperentque, egrediebatur; tunc se dolori dabat; satiata siccis oculis, composito vultu redibat, tamquam orbitatem foris reliquisset. Praeclarum quidem illud eiusdem, ferrum stringere, perfodere pectus, extrahere pugionem, porrigere marito, addere vocem immortalem ac paene divinam: « Non dolet, Paete ».
PLINE LE JEUNE, Epistulae, III, 16.
QUESTION SUR LE TEXTE :
12. Indiquez le couple de mots qui renvoient au langage martial.
Réponse correcte : c. Ferrum et pugionem
Explication :
« Ferrum » = le fer → l’arme
« Pugionem » = le poignard
Ce sont des termes militaires, liés au combat.
TEXTE 2
Adnotasse videor facta dictaque virorum feminarumque alia clariora esse, alia maiora. Confirmata est opinio mea hesterno Faniae sermone. Neptis haec Arriae illius, quae marito et solacium mortis et exemplum fuit. Multa referebat aviae suae non minora hoc, sed obscuriora; quae tibi existimo tam mirabilia legenti fore, quam mihi audienti fuerunt.
Aegrotabat Caecina Paetus, maritus eius; aegrotabat et filius, uterque mortifere, ut videbatur. Filius decessit, eximia pulchritudine, pari verecundia et parentibus non minus ob alia carus quam quod filius erat. Huic illa ita funus paravit, ita duxit exsequias ut ignoraret maritus; quin immo, quotiens cubiculum eius intraret, vivere filium atque etiam commodiorem esse simulabat ac persaepe interroganti quid ageret puer respondebat: « Bene quievit, libenter cibum sumpsit ».
Deinde, cum diu cohibitae lacrimae vincerent prorumperentque, egrediebatur; tunc se dolori dabat; satiata siccis oculis, composito vultu redibat, tamquam orbitatem foris reliquisset. Praeclarum quidem illud eiusdem, ferrum stringere, perfodere pectus, extrahere pugionem, porrigere marito, addere vocem immortalem ac paene divinam: « Non dolet, Paete ».
PLINE LE JEUNE, Epistulae, III, 16.
QUESTION SUR LE TEXTE :
13. Le mot « mortifere » (L.8) est :
Réponse correcte : a. Un adverbe
Explication :
« Mortifere » signifie « d’une manière mortelle ».
Il se termine en -e, marque typique des adverbes latins formés sur l’adjectif.
TEXTE 2
Adnotasse videor facta dictaque virorum feminarumque alia clariora esse, alia maiora. Confirmata est opinio mea hesterno Faniae sermone. Neptis haec Arriae illius, quae marito et solacium mortis et exemplum fuit. Multa referebat aviae suae non minora hoc, sed obscuriora; quae tibi existimo tam mirabilia legenti fore, quam mihi audienti fuerunt.
Aegrotabat Caecina Paetus, maritus eius; aegrotabat et filius, uterque mortifere, ut videbatur. Filius decessit, eximia pulchritudine, pari verecundia et parentibus non minus ob alia carus quam quod filius erat. Huic illa ita funus paravit, ita duxit exsequias ut ignoraret maritus; quin immo, quotiens cubiculum eius intraret, vivere filium atque etiam commodiorem esse simulabat ac persaepe interroganti quid ageret puer respondebat: « Bene quievit, libenter cibum sumpsit ».
Deinde, cum diu cohibitae lacrimae vincerent prorumperentque, egrediebatur; tunc se dolori dabat; satiata siccis oculis, composito vultu redibat, tamquam orbitatem foris reliquisset. Praeclarum quidem illud eiusdem, ferrum stringere, perfodere pectus, extrahere pugionem, porrigere marito, addere vocem immortalem ac paene divinam: « Non dolet, Paete ».
PLINE LE JEUNE, Epistulae, III, 16.
QUESTION SUR LE TEXTE :
14. Indiquez le nombre de fois qu’il est fait usage de l’adverbe de manière dans le texte.
Réponse correcte : c. Quatre
Explication :
Le texte contient quatre adverbes de manière :
– mortifere
– commodiorem (adverbe au sens large, valeur modale)
– libenter
– siccis (emploi adverbial)
TEXTE 2
Adnotasse videor facta dictaque virorum feminarumque alia clariora esse, alia maiora. Confirmata est opinio mea hesterno Faniae sermone. Neptis haec Arriae illius, quae marito et solacium mortis et exemplum fuit. Multa referebat aviae suae non minora hoc, sed obscuriora; quae tibi existimo tam mirabilia legenti fore, quam mihi audienti fuerunt.
Aegrotabat Caecina Paetus, maritus eius; aegrotabat et filius, uterque mortifere, ut videbatur. Filius decessit, eximia pulchritudine, pari verecundia et parentibus non minus ob alia carus quam quod filius erat. Huic illa ita funus paravit, ita duxit exsequias ut ignoraret maritus; quin immo, quotiens cubiculum eius intraret, vivere filium atque etiam commodiorem esse simulabat ac persaepe interroganti quid ageret puer respondebat: « Bene quievit, libenter cibum sumpsit ».
Deinde, cum diu cohibitae lacrimae vincerent prorumperentque, egrediebatur; tunc se dolori dabat; satiata siccis oculis, composito vultu redibat, tamquam orbitatem foris reliquisset. Praeclarum quidem illud eiusdem, ferrum stringere, perfodere pectus, extrahere pugionem, porrigere marito, addere vocem immortalem ac paene divinam: « Non dolet, Paete ».
PLINE LE JEUNE, Epistulae, III, 16.
QUESTION SUR LE TEXTE :
15. La traduction exacte du terme « orbitatem » (L.17) est :
Réponse correcte : a. Deuil
Explication :
« Orbitas, orbitatis » signifie « privation », « perte d’un proche »,
donc le **deuil**. Ce n’est pas un terme technique funéraire.
TEXTE 2
Adnotasse videor facta dictaque virorum feminarumque alia clariora esse, alia maiora. Confirmata est opinio mea hesterno Faniae sermone. Neptis haec Arriae illius, quae marito et solacium mortis et exemplum fuit. Multa referebat aviae suae non minora hoc, sed obscuriora; quae tibi existimo tam mirabilia legenti fore, quam mihi audienti fuerunt.
Aegrotabat Caecina Paetus, maritus eius; aegrotabat et filius, uterque mortifere, ut videbatur. Filius decessit, eximia pulchritudine, pari verecundia et parentibus non minus ob alia carus quam quod filius erat. Huic illa ita funus paravit, ita duxit exsequias ut ignoraret maritus; quin immo, quotiens cubiculum eius intraret, vivere filium atque etiam commodiorem esse simulabat ac persaepe interroganti quid ageret puer respondebat: « Bene quievit, libenter cibum sumpsit ».
Deinde, cum diu cohibitae lacrimae vincerent prorumperentque, egrediebatur; tunc se dolori dabat; satiata siccis oculis, composito vultu redibat, tamquam orbitatem foris reliquisset. Praeclarum quidem illud eiusdem, ferrum stringere, perfodere pectus, extrahere pugionem, porrigere marito, addere vocem immortalem ac paene divinam: « Non dolet, Paete ».
PLINE LE JEUNE, Epistulae, III, 16.
QUESTION SUR LE TEXTE :
16. Dans la phrase : « Satiata siccis … reliquisset » (L.16–17), l’action de la subordonnée est, vis-à-vis de celle de la principale, en rapport :
Réponse correcte : a. D’antériorité dans le passé
Explication :
« Satiata siccis oculis … reliquisset » → plus-que-parfait du subjonctif.
L’action de la subordonnée est **antérieure** à celle de la principale,
toutes deux situées dans le passé.
TEXTE 2
Adnotasse videor facta dictaque virorum feminarumque alia clariora esse, alia maiora. Confirmata est opinio mea hesterno Faniae sermone. Neptis haec Arriae illius, quae marito et solacium mortis et exemplum fuit. Multa referebat aviae suae non minora hoc, sed obscuriora; quae tibi existimo tam mirabilia legenti fore, quam mihi audienti fuerunt.
Aegrotabat Caecina Paetus, maritus eius; aegrotabat et filius, uterque mortifere, ut videbatur. Filius decessit, eximia pulchritudine, pari verecundia et parentibus non minus ob alia carus quam quod filius erat. Huic illa ita funus paravit, ita duxit exsequias ut ignoraret maritus; quin immo, quotiens cubiculum eius intraret, vivere filium atque etiam commodiorem esse simulabat ac persaepe interroganti quid ageret puer respondebat: « Bene quievit, libenter cibum sumpsit ».
Deinde, cum diu cohibitae lacrimae vincerent prorumperentque, egrediebatur; tunc se dolori dabat; satiata siccis oculis, composito vultu redibat, tamquam orbitatem foris reliquisset. Praeclarum quidem illud eiusdem, ferrum stringere, perfodere pectus, extrahere pugionem, porrigere marito, addere vocem immortalem ac paene divinam: « Non dolet, Paete ».
PLINE LE JEUNE, Epistulae, III, 16.
QUESTION SUR LE TEXTE :
17. Indiquez le nombre de fois qu’il est fait usage du subjonctif imparfait.
Réponse correcte : e. Une
Explication :
Le texte ne contient qu’un seul subjonctif imparfait :
« ignoraret » (L.11).
TEXTE 2
Adnotasse videor facta dictaque virorum feminarumque alia clariora esse, alia maiora. Confirmata est opinio mea hesterno Faniae sermone. Neptis haec Arriae illius, quae marito et solacium mortis et exemplum fuit. Multa referebat aviae suae non minora hoc, sed obscuriora; quae tibi existimo tam mirabilia legenti fore, quam mihi audienti fuerunt.
Aegrotabat Caecina Paetus, maritus eius; aegrotabat et filius, uterque mortifere, ut videbatur. Filius decessit, eximia pulchritudine, pari verecundia et parentibus non minus ob alia carus quam quod filius erat. Huic illa ita funus paravit, ita duxit exsequias ut ignoraret maritus; quin immo, quotiens cubiculum eius intraret, vivere filium atque etiam commodiorem esse simulabat ac persaepe interroganti quid ageret puer respondebat: « Bene quievit, libenter cibum sumpsit ».
Deinde, cum diu cohibitae lacrimae vincerent prorumperentque, egrediebatur; tunc se dolori dabat; satiata siccis oculis, composito vultu redibat, tamquam orbitatem foris reliquisset. Praeclarum quidem illud eiusdem, ferrum stringere, perfodere pectus, extrahere pugionem, porrigere marito, addere vocem immortalem ac paene divinam: « Non dolet, Paete ».
PLINE LE JEUNE, Epistulae, III, 16.
QUESTION SUR LE TEXTE :
18. Le verbe « reliquisset » (L.17) est employé dans une subordonnée :
Réponse correcte : d. Consécutive
Explication :
La subordonnée exprime la conséquence :
« … tamquam orbitatem foris reliquisset » → « comme si elle avait laissé son deuil dehors ».
TEXTE 2
Adnotasse videor facta dictaque virorum feminarumque alia clariora esse, alia maiora. Confirmata est opinio mea hesterno Faniae sermone. Neptis haec Arriae illius, quae marito et solacium mortis et exemplum fuit. Multa referebat aviae suae non minora hoc, sed obscuriora; quae tibi existimo tam mirabilia legenti fore, quam mihi audienti fuerunt.
Aegrotabat Caecina Paetus, maritus eius; aegrotabat et filius, uterque mortifere, ut videbatur. Filius decessit, eximia pulchritudine, pari verecundia et parentibus non minus ob alia carus quam quod filius erat. Huic illa ita funus paravit, ita duxit exsequias ut ignoraret maritus; quin immo, quotiens cubiculum eius intraret, vivere filium atque etiam commodiorem esse simulabat ac persaepe interroganti quid ageret puer respondebat: « Bene quievit, libenter cibum sumpsit ».
Deinde, cum diu cohibitae lacrimae vincerent prorumperentque, egrediebatur; tunc se dolori dabat; satiata siccis oculis, composito vultu redibat, tamquam orbitatem foris reliquisset. Praeclarum quidem illud eiusdem, ferrum stringere, perfodere pectus, extrahere pugionem, porrigere marito, addere vocem immortalem ac paene divinam: « Non dolet, Paete ».
PLINE LE JEUNE, Epistulae, III, 16.
QUESTION SUR LE TEXTE :
19. Indiquez le mot qui est incorrectement associé à son genre.
Réponse correcte : a. Funus : masculin
Explication :
« Funus » est **neutre**, pas masculin.
Les autres genres sont corrects :
– vultus : masculin
– orbitas : féminin
– pectus : neutre
– pugio : masculin
20. Dans l’histoire de Rome, le 1er siècle ap. J.-C. a été marqué par :
Réponse correcte : b. La dynastie Julio-Claudienne
Explication :
Le 1er siècle **après J.-C.** correspond aux règnes d’Auguste, Tibère, Caligula,
Claude et Néron : c’est la **dynastie Julio‑Claudienne**.
Les guerres civiles appartiennent surtout au 1er siècle **avant** J.-C.
21. En droit congolais, la « civitas romana » est l’équivalent du droit :
Réponse correcte : c. De nationalité
Explication :
La « civitas romana » désigne la **citoyenneté romaine**.
En droit congolais, cela correspond au **droit de nationalité**.
22. Indiquez l’abréviation latine dont la traduction française est : « Depuis la fondation de Rome ».
Réponse correcte : b. A.U.C
Explication :
A.U.C = *Ab Urbe Condita* = « Depuis la fondation de la Ville (Rome) ».
C’est l’ère chronologique utilisée par les Romains.
23. En R.D.C, les magistrats romains sous la République sont l’équivalent :
Réponse correcte : c. Du pouvoir exécutif
Explication :
Les magistrats romains (consuls, préteurs, édiles…) exerçaient le pouvoir
de gouverner et d’administrer : c’est l’équivalent du **pouvoir exécutif**.
24. Indiquez la proposition où les temps primitifs d’un verbe comportent une faute :
Réponse correcte : e. Tollere : tollo, tollis, tolli, tollitum
Explication :
Le 3e temps primitif est faux : ce n’est pas *tolli* mais *sustuli*.
Les autres verbes sont correctement conjugués.
25. Indiquez la proposition où les poètes (I) et leurs œuvres (II) respectives sont correctement associés.
(I)
1. Juvénal
2. Martial
3. Plaute
4. Tibulle
5. Virgile
(II)
a. Comédie
b. Épopées
c. Élégies
d. Epigrammes
e. Odes
f. Satires
Réponse correcte : 4. 1f, 2c, 3a, 4b, 5d
Explication :
– Juvénal → Satires (f)
– Martial → Épigrammes (c)
– Plaute → Comédie (a)
– Tibulle → Élégies (b)
– Virgile → Épopées (d)
C’est la seule proposition où toutes les associations sont exactes.
TEXTE 1
Legimus, cum Aruleno Rustico, Paetus Thrasea, Herenniio Senecioni Priscus Helvidus laudati essent, capitale fuisse, neque in ipsos modo auctores, sed in libros quoque eorum saevitum, delegato triumviris ministerio ut monumenta clarissimorum ingeniorum in comitio ac foro urerentur. Scilicet illo igne vocem populi Romani et libertatem senatus et conscientiam generis humani aboleri arbitrabantur, expulsis insuper sapientiae professoribus atque omni bona arte in exilium acta, ne quid usquam honestum occurreret. Dedimus profecto grande patientiae documentum; et sicut vetus aetas vidit quid ultimum in libertate esset, ita nos quid in servitute, adempto per inquisitiones etiam loquendi audiendique commercio. Memoriam quoque ipsam cum voce perdidissemus, si tam in nostra potestate esset oblivisci quam tacere.
QUESTION SUR LE TEXTE :
1. Indiquez l’auteur et son œuvre d’où est tiré ce texte.
Réponse correcte : d. Tacite, Agricola
Explication :
Le texte appartient à Tacite, dans l’œuvre *Agricola*, où il dénonce la tyrannie
et la répression intellectuelle sous Domitien.
TEXTE 1
Legimus, cum Aruleno Rustico, Paetus Thrasea, Herenniio Senecioni Priscus Helvidus laudati essent, capitale fuisse, neque in ipsos modo auctores, sed in libros quoque eorum saevitum, delegato triumviris ministerio ut monumenta clarissimorum ingeniorum in comitio ac foro urerentur. Scilicet illo igne vocem populi Romani et libertatem senatus et conscientiam generis humani aboleri arbitrabantur, expulsis insuper sapientiae professoribus atque omni bona arte in exilium acta, ne quid usquam honestum occurreret. Dedimus profecto grande patientiae documentum; et sicut vetus aetas vidit quid ultimum in libertate esset, ita nos quid in servitute, adempto per inquisitiones etiam loquendi audiendique commercio. Memoriam quoque ipsam cum voce perdidissemus, si tam in nostra potestate esset oblivisci quam tacere.
QUESTION SUR LE TEXTE :
2. Le titre qui convient au texte est :
Réponse correcte : b. L’oppression des esprits par le pouvoir
Explication :
Le passage décrit la destruction des livres, l’exil des philosophes,
la suppression de la liberté de parole : c’est une oppression intellectuelle.
TEXTE 1
Legimus, cum Aruleno Rustico, Paetus Thrasea, Herenniio Senecioni Priscus Helvidus laudati essent, capitale fuisse, neque in ipsos modo auctores, sed in libros quoque eorum saevitum, delegato triumviris ministerio ut monumenta clarissimorum ingeniorum in comitio ac foro urerentur. Scilicet illo igne vocem populi Romani et libertatem senatus et conscientiam generis humani aboleri arbitrabantur, expulsis insuper sapientiae professoribus atque omni bona arte in exilium acta, ne quid usquam honestum occurreret. Dedimus profecto grande patientiae documentum; et sicut vetus aetas vidit quid ultimum in libertate esset, ita nos quid in servitute, adempto per inquisitiones etiam loquendi audiendique commercio. Memoriam quoque ipsam cum voce perdidissemus, si tam in nostra potestate esset oblivisci quam tacere.
QUESTION SUR LE TEXTE :
3. Concernant l’assassinat d’A. Rusticus et H. Senécion, indiquez la proposition fausse.
Réponse correcte : e. Le droit à la liberté de manifestation
Explication :
Le texte montre la négation totale des libertés : expression, pensée, enseignement.
Il n’est jamais question d’un « droit à la manifestation », qui est donc faux.
TEXTE 1
Legimus, cum Aruleno Rustico, Paetus Thrasea, Herenniio Senecioni Priscus Helvidus laudati essent, capitale fuisse, neque in ipsos modo auctores, sed in libros quoque eorum saevitum, delegato triumviris ministerio ut monumenta clarissimorum ingeniorum in comitio ac foro urerentur. Scilicet illo igne vocem populi Romani et libertatem senatus et conscientiam generis humani aboleri arbitrabantur, expulsis insuper sapientiae professoribus atque omni bona arte in exilium acta, ne quid usquam honestum occurreret. Dedimus profecto grande patientiae documentum; et sicut vetus aetas vidit quid ultimum in libertate esset, ita nos quid in servitute, adempto per inquisitiones etiam loquendi audiendique commercio. Memoriam quoque ipsam cum voce perdidissemus, si tam in nostra potestate esset oblivisci quam tacere.
QUESTION SUR LE TEXTE :
4. La traduction exacte de l’adverbe « profecto » (L.9) est :
Réponse correcte : d. Assurément
Explication :
« Profecto » signifie « assurément », « vraiment », un adverbe d’affirmation fort.
TEXTE 1
Legimus, cum Aruleno Rustico, Paetus Thrasea, Herenniio Senecioni Priscus Helvidus laudati essent, capitale fuisse, neque in ipsos modo auctores, sed in libros quoque eorum saevitum, delegato triumviris ministerio ut monumenta clarissimorum ingeniorum in comitio ac foro urerentur. Scilicet illo igne vocem populi Romani et libertatem senatus et conscientiam generis humani aboleri arbitrabantur, expulsis insuper sapientiae professoribus atque omni bona arte in exilium acta, ne quid usquam honestum occurreret. Dedimus profecto grande patientiae documentum; et sicut vetus aetas vidit quid ultimum in libertate esset, ita nos quid in servitute, adempto per inquisitiones etiam loquendi audiendique commercio. Memoriam quoque ipsam cum voce perdidissemus, si tam in nostra potestate esset oblivisci quam tacere.
QUESTION SUR LE TEXTE :
5. Ce texte se situe à l’époque de la :
Réponse correcte : b. Dynastie des Flaviens
Explication :
Tacite écrit sous Domitien, dernier empereur de la dynastie flavienne (Vespasien, Titus, Domitien).
TEXTE 1
Legimus, cum Aruleno Rustico, Paetus Thrasea, Herenniio Senecioni Priscus Helvidus laudati essent, capitale fuisse, neque in ipsos modo auctores, sed in libros quoque eorum saevitum, delegato triumviris ministerio ut monumenta clarissimorum ingeniorum in comitio ac foro urerentur. Scilicet illo igne vocem populi Romani et libertatem senatus et conscientiam generis humani aboleri arbitrabantur, expulsis insuper sapientiae professoribus atque omni bona arte in exilium acta, ne quid usquam honestum occurreret. Dedimus profecto grande patientiae documentum; et sicut vetus aetas vidit quid ultimum in libertate esset, ita nos quid in servitute, adempto per inquisitiones etiam loquendi audiendique commercio. Memoriam quoque ipsam cum voce perdidissemus, si tam in nostra potestate esset oblivisci quam tacere.
QUESTION SUR LE TEXTE :
6. Indiquez la proposition où les termes sont associés à une explication grammaticale erronée.
Réponse correcte : a. Aruleno Rustico : datif d’agent
Explication :
« Aruleno Rustico » est à l’ablatif, non au datif.
Le datif d’agent n’existe qu’avec le gérondif/gerondif verbal, ce qui n’est pas le cas ici.
TEXTE 1
Legimus, cum Aruleno Rustico, Paetus Thrasea, Herenniio Senecioni Priscus Helvidus laudati essent, capitale fuisse, neque in ipsos modo auctores, sed in libros quoque eorum saevitum, delegato triumviris ministerio ut monumenta clarissimorum ingeniorum in comitio ac foro urerentur. Scilicet illo igne vocem populi Romani et libertatem senatus et conscientiam generis humani aboleri arbitrabantur, expulsis insuper sapientiae professoribus atque omni bona arte in exilium acta, ne quid usquam honestum occurreret. Dedimus profecto grande patientiae documentum; et sicut vetus aetas vidit quid ultimum in libertate esset, ita nos quid in servitute, adempto per inquisitiones etiam loquendi audiendique commercio. Memoriam quoque ipsam cum voce perdidissemus, si tam in nostra potestate esset oblivisci quam tacere.
QUESTION SUR LE TEXTE :
7. Indiquez le nombre de fois qu’il est fait usage du subjonctif plus-que-parfait dans le texte.
Réponse correcte : c. Trois
Explication :
Le texte contient trois subjonctifs plus-que-parfaits :
– laudati essent
– aboleri arbitrabantur (construction passive périphrastique)
– perdidissemus
TEXTE 1
Legimus, cum Aruleno Rustico, Paetus Thrasea, Herenniio Senecioni Priscus Helvidus laudati essent, capitale fuisse, neque in ipsos modo auctores, sed in libros quoque eorum saevitum, delegato triumviris ministerio ut monumenta clarissimorum ingeniorum in comitio ac foro urerentur. Scilicet illo igne vocem populi Romani et libertatem senatus et conscientiam generis humani aboleri arbitrabantur, expulsis insuper sapientiae professoribus atque omni bona arte in exilium acta, ne quid usquam honestum occurreret. Dedimus profecto grande patientiae documentum; et sicut vetus aetas vidit quid ultimum in libertate esset, ita nos quid in servitute, adempto per inquisitiones etiam loquendi audiendique commercio. Memoriam quoque ipsam cum voce perdidissemus, si tam in nostra potestate esset oblivisci quam tacere.
QUESTION SUR LE TEXTE :
8. Le mot qui est incorrectement associé à son genre est :
Réponse correcte : d. Vetus : masculin
Explication :
« Vetus » est un adjectif **deux genres** (masculin/féminin identiques).
On ne peut donc pas dire qu’il est « masculin » : l’association est incorrecte.
TEXTE 1
Legimus, cum Aruleno Rustico, Paetus Thrasea, Herenniio Senecioni Priscus Helvidus laudati essent, capitale fuisse, neque in ipsos modo auctores, sed in libros quoque eorum saevitum, delegato triumviris ministerio ut monumenta clarissimorum ingeniorum in comitio ac foro urerentur. Scilicet illo igne vocem populi Romani et libertatem senatus et conscientiam generis humani aboleri arbitrabantur, expulsis insuper sapientiae professoribus atque omni bona arte in exilium acta, ne quid usquam honestum occurreret. Dedimus profecto grande patientiae documentum; et sicut vetus aetas vidit quid ultimum in libertate esset, ita nos quid in servitute, adempto per inquisitiones etiam loquendi audiendique commercio. Memoriam quoque ipsam cum voce perdidissemus, si tam in nostra potestate esset oblivisci quam tacere.
QUESTION SUR LE TEXTE :
9. Les expressions « in libertate » (L.10) et « in servitute » (L.11) constituent une figure de style appelée :
Réponse correcte : a. Antithèse
Explication :
« In libertate » / « in servitute » opposent deux réalités contraires :
liberté ↔ servitude. C’est une antithèse parfaite.
TEXTE 1
Legimus, cum Aruleno Rustico, Paetus Thrasea, Herenniio Senecioni Priscus Helvidus laudati essent, capitale fuisse, neque in ipsos modo auctores, sed in libros quoque eorum saevitum, delegato triumviris ministerio ut monumenta clarissimorum ingeniorum in comitio ac foro urerentur. Scilicet illo igne vocem populi Romani et libertatem senatus et conscientiam generis humani aboleri arbitrabantur, expulsis insuper sapientiae professoribus atque omni bona arte in exilium acta, ne quid usquam honestum occurreret. Dedimus profecto grande patientiae documentum; et sicut vetus aetas vidit quid ultimum in libertate esset, ita nos quid in servitute, adempto per inquisitiones etiam loquendi audiendique commercio. Memoriam quoque ipsam cum voce perdidissemus, si tam in nostra potestate esset oblivisci quam tacere.
QUESTION SUR LE TEXTE :
10. La conjonction « ne » (L.8) introduit une :
Réponse correcte : c. Finale
Explication :
« Ne » + subjonctif exprime ici le but négatif :
« pour que… ne pas ». C’est donc une subordonnée finale.
TEXTE 2
Atque sic a summis hominibus eruditissimisque accepimus, ceterarum rerum studia et doctrina et praeceptis et arte constare, poetam natura ipsa valere, et mentis viribus excitari, et quasi divino quodam spiritu infiari. Quare suo iure noster ille Ennius sanctos appellat poetas, quod quasi deorum aliquo dono atque munere commendati nobis esse videantur.
Sit igitur, iudices, sanctum apud vos, humanissimos homines, hoc poetae nomen, quod nulla umquam barbaria violavit. Saxa et solitudines voci respondent, bestiae saepe immanes cantu flectuntur atque consistunt; nos instituti rebus optimis non poetarum voce moveamur? Homerum Colophonii civem esse dicunt suum, Chii suum vindicant, Salaminii repetunt, Smyrnaei vero suum esse confirmant, itaque etiam delubrum eius in oppido dedicaverunt; permulti alii praeterea pugnant inter se atque contendunt. Ergo illi alienum, quia poetae fuit, post mortem etiam expetunt; nos hunc vivum, qui et voluntate et legibus noster est, repudiamus?
CICERON, Pro Archia Poeta.
QUESTION SUR LE TEXTE :
11. Indiquez la proposition qui consacre le caractère inné de la poésie.
Réponse correcte : e. “Poeta nascitur, orator fit”.
Explication :
Cette formule signifie : « Le poète naît, l’orateur devient ».
Elle affirme explicitement que la poésie est un **don naturel**, inné.
TEXTE 2
Atque sic a summis hominibus eruditissimisque accepimus, ceterarum rerum studia et doctrina et praeceptis et arte constare, poetam natura ipsa valere, et mentis viribus excitari, et quasi divino quodam spiritu infiari. Quare suo iure noster ille Ennius sanctos appellat poetas, quod quasi deorum aliquo dono atque munere commendati nobis esse videantur.
Sit igitur, iudices, sanctum apud vos, humanissimos homines, hoc poetae nomen, quod nulla umquam barbaria violavit. Saxa et solitudines voci respondent, bestiae saepe immanes cantu flectuntur atque consistunt; nos instituti rebus optimis non poetarum voce moveamur? Homerum Colophonii civem esse dicunt suum, Chii suum vindicant, Salaminii repetunt, Smyrnaei vero suum esse confirmant, itaque etiam delubrum eius in oppido dedicaverunt; permulti alii praeterea pugnant inter se atque contendunt. Ergo illi alienum, quia poetae fuit, post mortem etiam expetunt; nos hunc vivum, qui et voluntate et legibus noster est, repudiamus?
CICERON, Pro Archia Poeta.
QUESTION SUR LE TEXTE :
12. Le père de la poésie latine est :
Réponse correcte : c. Livius Andronicus
Explication :
Livius Andronicus est considéré comme le **père de la poésie latine**,
car il est le premier à avoir introduit la poésie grecque à Rome.
TEXTE 2
Atque sic a summis hominibus eruditissimisque accepimus, ceterarum rerum studia et doctrina et praeceptis et arte constare, poetam natura ipsa valere, et mentis viribus excitari, et quasi divino quodam spiritu infiari. Quare suo iure noster ille Ennius sanctos appellat poetas, quod quasi deorum aliquo dono atque munere commendati nobis esse videantur.
Sit igitur, iudices, sanctum apud vos, humanissimos homines, hoc poetae nomen, quod nulla umquam barbaria violavit. Saxa et solitudines voci respondent, bestiae saepe immanes cantu flectuntur atque consistunt; nos instituti rebus optimis non poetarum voce moveamur? Homerum Colophonii civem esse dicunt suum, Chii suum vindicant, Salaminii repetunt, Smyrnaei vero suum esse confirmant, itaque etiam delubrum eius in oppido dedicaverunt; permulti alii praeterea pugnant inter se atque contendunt. Ergo illi alienum, quia poetae fuit, post mortem etiam expetunt; nos hunc vivum, qui et voluntate et legibus noster est, repudiamus?
CICERON, Pro Archia Poeta.
QUESTION SUR LE TEXTE :
13. L’auteur de « L’Iliade et L’Odyssée » est :
Réponse correcte : b. Homère
Explication :
Homère est l’auteur traditionnel de **l’Iliade** et de **l’Odyssée**,
les deux grandes épopées fondatrices de la littérature occidentale.
TEXTE 2
Atque sic a summis hominibus eruditissimisque accepimus, ceterarum rerum studia et doctrina et praeceptis et arte constare, poetam natura ipsa valere, et mentis viribus excitari, et quasi divino quodam spiritu infiari. Quare suo iure noster ille Ennius sanctos appellat poetas, quod quasi deorum aliquo dono atque munere commendati nobis esse videantur.
Sit igitur, iudices, sanctum apud vos, humanissimos homines, hoc poetae nomen, quod nulla umquam barbaria violavit. Saxa et solitudines voci respondent, bestiae saepe immanes cantu flectuntur atque consistunt; nos instituti rebus optimis non poetarum voce moveamur? Homerum Colophonii civem esse dicunt suum, Chii suum vindicant, Salaminii repetunt, Smyrnaei vero suum esse confirmant, itaque etiam delubrum eius in oppido dedicaverunt; permulti alii praeterea pugnant inter se atque contendunt. Ergo illi alienum, quia poetae fuit, post mortem etiam expetunt; nos hunc vivum, qui et voluntate et legibus noster est, repudiamus?
CICERON, Pro Archia Poeta.
QUESTION SUR LE TEXTE :
14. Le raisonnement développé dans la phrase : « Quare … videantur » (L.5-6) est appelé argument :
Réponse correcte : e. Argument d’autorité
Explication :
Cicéron invoque Ennius, un poète prestigieux, pour justifier son idée.
C’est exactement la définition d’un **argument d’autorité**.
TEXTE 2
Atque sic a summis hominibus eruditissimisque accepimus, ceterarum rerum studia et doctrina et praeceptis et arte constare, poetam natura ipsa valere, et mentis viribus excitari, et quasi divino quodam spiritu infiari. Quare suo iure noster ille Ennius sanctos appellat poetas, quod quasi deorum aliquo dono atque munere commendati nobis esse videantur.
Sit igitur, iudices, sanctum apud vos, humanissimos homines, hoc poetae nomen, quod nulla umquam barbaria violavit. Saxa et solitudines voci respondent, bestiae saepe immanes cantu flectuntur atque consistunt; nos instituti rebus optimis non poetarum voce moveamur? Homerum Colophonii civem esse dicunt suum, Chii suum vindicant, Salaminii repetunt, Smyrnaei vero suum esse confirmant, itaque etiam delubrum eius in oppido dedicaverunt; permulti alii praeterea pugnant inter se atque contendunt. Ergo illi alienum, quia poetae fuit, post mortem etiam expetunt; nos hunc vivum, qui et voluntate et legibus noster est, repudiamus?
CICERON, Pro Archia Poeta.
QUESTION SUR LE TEXTE :
15. Le subjonctif présent « sit » (L.7) exprime :
Réponse correcte : d. Une exhortation
Explication :
« Sit » apparaît dans l’expression : « Sit igitur… ».
Cicéron s’adresse aux juges et les **exhorte** à considérer le nom de poète comme sacré.
C’est donc un subjonctif de **valeur exhortative**.
TEXTE 2
Atque sic a summis hominibus eruditissimisque accepimus, ceterarum rerum studia et doctrina et praeceptis et arte constare, poetam natura ipsa valere, et mentis viribus excitari, et quasi divino quodam spiritu infiari. Quare suo iure noster ille Ennius sanctos appellat poetas, quod quasi deorum aliquo dono atque munere commendati nobis esse videantur.
Sit igitur, iudices, sanctum apud vos, humanissimos homines, hoc poetae nomen, quod nulla umquam barbaria violavit. Saxa et solitudines voci respondent, bestiae saepe immanes cantu flectuntur atque consistunt; nos instituti rebus optimis non poetarum voce moveamur? Homerum Colophonii civem esse dicunt suum, Chii suum vindicant, Salaminii repetunt, Smyrnaei vero suum esse confirmant, itaque etiam delubrum eius in oppido dedicaverunt; permulti alii praeterea pugnant inter se atque contendunt. Ergo illi alienum, quia poetae fuit, post mortem etiam expetunt; nos hunc vivum, qui et voluntate et legibus noster est, repudiamus?
CICERON, Pro Archia Poeta.
QUESTION SUR LE TEXTE :
16. Dans le texte, les termes au superlatif sont au nombre de :
Réponse correcte : b. Deux
Explication :
Les deux superlatifs du texte sont :
– « summis » (les plus grands)
– « eruditissimis » (les plus instruits)
Il n’y en a pas d’autres dans le passage.
TEXTE 2
Atque sic a summis hominibus eruditissimisque accepimus, ceterarum rerum studia et doctrina et praeceptis et arte constare, poetam natura ipsa valere, et mentis viribus excitari, et quasi divino quodam spiritu infiari. Quare suo iure noster ille Ennius sanctos appellat poetas, quod quasi deorum aliquo dono atque munere commendati nobis esse videantur.
Sit igitur, iudices, sanctum apud vos, humanissimos homines, hoc poetae nomen, quod nulla umquam barbaria violavit. Saxa et solitudines voci respondent, bestiae saepe immanes cantu flectuntur atque consistunt; nos instituti rebus optimis non poetarum voce moveamur? Homerum Colophonii civem esse dicunt suum, Chii suum vindicant, Salaminii repetunt, Smyrnaei vero suum esse confirmant, itaque etiam delubrum eius in oppido dedicaverunt; permulti alii praeterea pugnant inter se atque contendunt. Ergo illi alienum, quia poetae fuit, post mortem etiam expetunt; nos hunc vivum, qui et voluntate et legibus noster est, repudiamus?
CICERON, Pro Archia Poeta.
QUESTION SUR LE TEXTE :
17. La conjonction « quia » (L.15) introduit la subordonnée :
Réponse correcte : a. Causale
Explication :
« Quia » signifie « parce que ».
Il introduit donc une **subordonnée de cause**.
TEXTE 2
Atque sic a summis hominibus eruditissimisque accepimus, ceterarum rerum studia et doctrina et praeceptis et arte constare, poetam natura ipsa valere, et mentis viribus excitari, et quasi divino quodam spiritu infiari. Quare suo iure noster ille Ennius sanctos appellat poetas, quod quasi deorum aliquo dono atque munere commendati nobis esse videantur.
Sit igitur, iudices, sanctum apud vos, humanissimos homines, hoc poetae nomen, quod nulla umquam barbaria violavit. Saxa et solitudines voci respondent, bestiae saepe immanes cantu flectuntur atque consistunt; nos instituti rebus optimis non poetarum voce moveamur? Homerum Colophonii civem esse dicunt suum, Chii suum vindicant, Salaminii repetunt, Smyrnaei vero suum esse confirmant, itaque etiam delubrum eius in oppido dedicaverunt; permulti alii praeterea pugnant inter se atque contendunt. Ergo illi alienum, quia poetae fuit, post mortem etiam expetunt; nos hunc vivum, qui et voluntate et legibus noster est, repudiamus?
CICERON, Pro Archia Poeta.
QUESTION SUR LE TEXTE :
18. La traduction exacte du terme « civem » (L.11) est :
Réponse correcte : a. Citoyen
Explication :
« Civem » est l’accusatif de « civis » = **citoyen**.
Cicéron évoque les cités qui revendiquent Homère comme leur citoyen.
19. Dans le paradigme « Deo juvante, vincam », l’ablatif absolu exprime la nuance de :
Réponse correcte : b. Cause
Explication :
« Deo juvante » = « Dieu aidant ».
L’ablatif absolu exprime ici **la cause** : « parce que Dieu aide ».
20. En R.D.C, le Sénat et les Comices de la Rome républicaine sont l’équivalent :
Réponse correcte : e. Du pouvoir législatif
Explication :
Le Sénat et les Comices votaient les lois et prenaient les décisions politiques majeures.
Ils correspondent donc au **pouvoir législatif**.
21. L’abréviation latine qui se traduit par : « À partir de la fondation de Rome » est :
Réponse correcte : b. A.U.C
Explication :
A.U.C = *Ab Urbe Condita* = « À partir de la fondation de la Ville (Rome) ».
C’est l’ère chronologique romaine.
22. Dans l’histoire de Rome, la date 451 a.C.n. marque la :
Réponse correcte : c. Loi des XII Tables
Explication :
En 451 a.C.n., les Romains rédigent la **Loi des Douze Tables**, première codification du droit romain.
23. Indiquez la proposition où les temps primitifs d’un verbe ne sont pas correctement exprimés.
Réponse correcte : d. Solere : soleo, soles, soli, solitum
Explication :
Le 3e temps primitif est faux : ce n’est pas *soli* mais **solitus sum**.
Les autres verbes sont correctement exprimés.
24. La concision est la caractéristique particulière du style de :
Réponse correcte : d. Tacite
Explication :
Tacite est célèbre pour son style **bref, dense, concis**, parfois même elliptique.
Cicéron est ample, Salluste est serré mais moins concis que Tacite, Sénèque est sentencieux.
25. Indiquez la proposition (III) où sont correctement associés les États (I) et les fils (II) respectifs qui ont succédé à leurs pères à la magistrature suprême.
(I) États :
1. Gabon
2. Italie
3. Maroc
4. Syrie
5. Togo
(II) Fils :
a. Ali Bongo
b. Bachar el-Assad
c. F. Gnassingbé
d. J. Kabila
e. Mohammed VI
f. Titus
Réponse correcte : 3. 1a, 2f, 3e, 4b, 5c
Explication :
– Gabon → Ali Bongo (successeur d’Omar Bongo)
– Italie → Titus (successeur de Vespasien)
– Maroc → Mohammed VI (successeur de Hassan II)
– Syrie → Bachar el-Assad (successeur de Hafez el-Assad)
– Togo → F. Gnassingbé (successeur de Gnassingbé Eyadéma)
C’est la seule proposition où toutes les associations sont correctes.