Question 1
TEXTE 1
Scio ego, Quirites, plerosque non eisdem artibus imperium a vobis petere et, postquam adepti sunt, gerere; primo industrios, supplices, modicos esse, dein per ignaviam et superbiam aetatem agere. Sed mihi contra ea videtur. Nam quo pluris est universa res publica quam consulatus aut praetura, eo maiore cura illam administrari quam haec peti debere. Neque me fallit quantum cum maxumo beneficio vestro negoti sustineam. Bellum parare simul et aerario parcere, cogere ad militiam quos nolis offendere, domi forisque omnia curare, et ea agere inter invidos, occursantes, factiosos, opinione, Quirites, asperius est.
Ad hoc, alii si deliquere, vetus nobilitas, maiorum fortia facta, cognatorum et adfinium opes, multae clientelae, omnia haec praesidio adsunt; mihi spes omnes in memet sitae, quas necesse est virtute et innocentia tutari; nam alia infirma sunt.
SALLUSTE, Jugurtha, 85.
QUESTION SUR LE TEXTE :
1. Le mot qui est emprunté au langage politique est :
Réponse correcte : b. Imperium
Explication :
« Imperium » appartient au vocabulaire politique romain : le pouvoir de commander,
l’autorité suprême détenue par les magistrats.
TEXTE 1
Scio ego, Quirites, plerosque non eisdem artibus imperium a vobis petere et, postquam adepti sunt, gerere; primo industrios, supplices, modicos esse, dein per ignaviam et superbiam aetatem agere. Sed mihi contra ea videtur. Nam quo pluris est universa res publica quam consulatus aut praetura, eo maiore cura illam administrari quam haec peti debere. Neque me fallit quantum cum maxumo beneficio vestro negoti sustineam. Bellum parare simul et aerario parcere, cogere ad militiam quos nolis offendere, domi forisque omnia curare, et ea agere inter invidos, occursantes, factiosos, opinione, Quirites, asperius est.
Ad hoc, alii si deliquere, vetus nobilitas, maiorum fortia facta, cognatorum et adfinium opes, multae clientelae, omnia haec praesidio adsunt; mihi spes omnes in memet sitae, quas necesse est virtute et innocentia tutari; nam alia infirma sunt.
SALLUSTE, Jugurtha, 85.
QUESTION SUR LE TEXTE :
2. Le mot « clientelae » (L.12) représentait à Rome une classe sociale constituée :
Réponse correcte : c. D’étrangers
Explication :
La « clientela » désigne les **clients**, souvent des étrangers ou des personnes
sans droits civiques, placés sous la protection d’un patron romain.
TEXTE 1
Scio ego, Quirites, plerosque non eisdem artibus imperium a vobis petere et, postquam adepti sunt, gerere; primo industrios, supplices, modicos esse, dein per ignaviam et superbiam aetatem agere. Sed mihi contra ea videtur. Nam quo pluris est universa res publica quam consulatus aut praetura, eo maiore cura illam administrari quam haec peti debere. Neque me fallit quantum cum maxumo beneficio vestro negoti sustineam. Bellum parare simul et aerario parcere, cogere ad militiam quos nolis offendere, domi forisque omnia curare, et ea agere inter invidos, occursantes, factiosos, opinione, Quirites, asperius est.
Ad hoc, alii si deliquere, vetus nobilitas, maiorum fortia facta, cognatorum et adfinium opes, multae clientelae, omnia haec praesidio adsunt; mihi spes omnes in memet sitae, quas necesse est virtute et innocentia tutari; nam alia infirma sunt.
SALLUSTE, Jugurtha, 85.
QUESTION SUR LE TEXTE :
3. Indiquez l’idée qui étale la vanité individuelle.
Réponse correcte : a. La conquête du consulat ou de la préture avant toute autre considération
Explication :
Salluste critique ceux qui recherchent les honneurs pour eux-mêmes,
avant le bien public : c’est l’expression même de la **vanité individuelle**.
TEXTE 1
Scio ego, Quirites, plerosque non eisdem artibus imperium a vobis petere et, postquam adepti sunt, gerere; primo industrios, supplices, modicos esse, dein per ignaviam et superbiam aetatem agere. Sed mihi contra ea videtur. Nam quo pluris est universa res publica quam consulatus aut praetura, eo maiore cura illam administrari quam haec peti debere. Neque me fallit quantum cum maxumo beneficio vestro negoti sustineam. Bellum parare simul et aerario parcere, cogere ad militiam quos nolis offendere, domi forisque omnia curare, et ea agere inter invidos, occursantes, factiosos, opinione, Quirites, asperius est.
Ad hoc, alii si deliquere, vetus nobilitas, maiorum fortia facta, cognatorum et adfinium opes, multae clientelae, omnia haec praesidio adsunt; mihi spes omnes in memet sitae, quas necesse est virtute et innocentia tutari; nam alia infirma sunt.
SALLUSTE, Jugurtha, 85.
QUESTION SUR LE TEXTE :
4. Indiquez le nombre de fois qu’il est fait usage du datif dans le texte.
Réponse correcte : c. 6
Explication :
Le texte contient six datifs, notamment : vobis, illam, militiae, invidis, occursantibus, mihi.
Ils expriment le complément d’intérêt ou l’attribution.
TEXTE 1
Scio ego, Quirites, plerosque non eisdem artibus imperium a vobis petere et, postquam adepti sunt, gerere; primo industrios, supplices, modicos esse, dein per ignaviam et superbiam aetatem agere. Sed mihi contra ea videtur. Nam quo pluris est universa res publica quam consulatus aut praetura, eo maiore cura illam administrari quam haec peti debere. Neque me fallit quantum cum maxumo beneficio vestro negoti sustineam. Bellum parare simul et aerario parcere, cogere ad militiam quos nolis offendere, domi forisque omnia curare, et ea agere inter invidos, occursantes, factiosos, opinione, Quirites, asperius est.
Ad hoc, alii si deliquere, vetus nobilitas, maiorum fortia facta, cognatorum et adfinium opes, multae clientelae, omnia haec praesidio adsunt; mihi spes omnes in memet sitae, quas necesse est virtute et innocentia tutari; nam alia infirma sunt.
SALLUSTE, Jugurtha, 85.
QUESTION SUR LE TEXTE :
5. Le pronom « plerosque » (L.1) désigne :
Réponse correcte : c. Les nobles
Explication :
« Plerosque » = « la plupart ».
Dans le contexte, Salluste dénonce **la majorité des nobles** qui demandent le pouvoir
par des moyens vertueux mais le gèrent ensuite avec paresse et arrogance.
TEXTE 1
Scio ego, Quirites, plerosque non eisdem artibus imperium a vobis petere et, postquam adepti sunt, gerere; primo industrios, supplices, modicos esse, dein per ignaviam et superbiam aetatem agere. Sed mihi contra ea videtur. Nam quo pluris est universa res publica quam consulatus aut praetura, eo maiore cura illam administrari quam haec peti debere. Neque me fallit quantum cum maxumo beneficio vestro negoti sustineam. Bellum parare simul et aerario parcere, cogere ad militiam quos nolis offendere, domi forisque omnia curare, et ea agere inter invidos, occursantes, factiosos, opinione, Quirites, asperius est.
Ad hoc, alii si deliquere, vetus nobilitas, maiorum fortia facta, cognatorum et adfinium opes, multae clientelae, omnia haec praesidio adsunt; mihi spes omnes in memet sitae, quas necesse est virtute et innocentia tutari; nam alia infirma sunt.
SALLUSTE, Jugurtha, 85.
QUESTION SUR LE TEXTE :
6. Le terme dont l’explication grammaticale exprimée comporte une erreur est :
Réponse correcte : e. Vetus : adj. nom. masc. sg., épithète de nobilitas
Explication :
« Vetus » est un adjectif **deux genres** (m./f. identiques).
Il ne peut pas être « masculin singulier » appliqué à « nobilitas », qui est **féminin**.
L’explication donnée est donc fausse.
TEXTE 1
Scio ego, Quirites, plerosque non eisdem artibus imperium a vobis petere et, postquam adepti sunt, gerere; primo industrios, supplices, modicos esse, dein per ignaviam et superbiam aetatem agere. Sed mihi contra ea videtur. Nam quo pluris est universa res publica quam consulatus aut praetura, eo maiore cura illam administrari quam haec peti debere. Neque me fallit quantum cum maxumo beneficio vestro negoti sustineam. Bellum parare simul et aerario parcere, cogere ad militiam quos nolis offendere, domi forisque omnia curare, et ea agere inter invidos, occursantes, factiosos, opinione, Quirites, asperius est.
Ad hoc, alii si deliquere, vetus nobilitas, maiorum fortia facta, cognatorum et adfinium opes, multae clientelae, omnia haec praesidio adsunt; mihi spes omnes in memet sitae, quas necesse est virtute et innocentia tutari; nam alia infirma sunt.
SALLUSTE, Jugurtha, 85.
QUESTION SUR LE TEXTE :
7. En R.D.C, la « praetura » romaine (l.5) est l’équivalent de l’organe politique appelé :
Réponse correcte : b. Ministère de la Justice
Explication :
La « praetura » est une magistrature judiciaire.
Le préteur rendait la justice → équivalent moderne : **Ministère de la Justice**.
TEXTE 1
Scio ego, Quirites, plerosque non eisdem artibus imperium a vobis petere et, postquam adepti sunt, gerere; primo industrios, supplices, modicos esse, dein per ignaviam et superbiam aetatem agere. Sed mihi contra ea videtur. Nam quo pluris est universa res publica quam consulatus aut praetura, eo maiore cura illam administrari quam haec peti debere. Neque me fallit quantum cum maxumo beneficio vestro negoti sustineam. Bellum parare simul et aerario parcere, cogere ad militiam quos nolis offendere, domi forisque omnia curare, et ea agere inter invidos, occursantes, factiosos, opinione, Quirites, asperius est.
Ad hoc, alii si deliquere, vetus nobilitas, maiorum fortia facta, cognatorum et adfinium opes, multae clientelae, omnia haec praesidio adsunt; mihi spes omnes in memet sitae, quas necesse est virtute et innocentia tutari; nam alia infirma sunt.
SALLUSTE, Jugurtha, 85.
QUESTION SUR LE TEXTE :
8. L’exorde du « Pro Archia » de Cicéron est :
Réponse correcte : c. Insinuant
Explication :
Dans le Pro Archia, Cicéron commence avec douceur, modestie, captatio benevolentiae.
C’est un exorde **insinuant**, destiné à gagner la sympathie des juges.
TEXTE 1
Scio ego, Quirites, plerosque non eisdem artibus imperium a vobis petere et, postquam adepti sunt, gerere; primo industrios, supplices, modicos esse, dein per ignaviam et superbiam aetatem agere. Sed mihi contra ea videtur. Nam quo pluris est universa res publica quam consulatus aut praetura, eo maiore cura illam administrari quam haec peti debere. Neque me fallit quantum cum maxumo beneficio vestro negoti sustineam. Bellum parare simul et aerario parcere, cogere ad militiam quos nolis offendere, domi forisque omnia curare, et ea agere inter invidos, occursantes, factiosos, opinione, Quirites, asperius est.
Ad hoc, alii si deliquere, vetus nobilitas, maiorum fortia facta, cognatorum et adfinium opes, multae clientelae, omnia haec praesidio adsunt; mihi spes omnes in memet sitae, quas necesse est virtute et innocentia tutari; nam alia infirma sunt.
SALLUSTE, Jugurtha, 85.
QUESTION SUR LE TEXTE :
9. Un discours où l’on défend sa propre cause est :
Réponse correcte : d. Pro domo
Explication :
Un discours « pro domo » est un discours où l’orateur **défend sa propre cause**,
comme Cicéron dans son plaidoyer pour sa maison.
TEXTE 2
Praeterea gigni pariter cum corpore et una Crescere sentimus pariterque senescere mentem. Nam velut infirmo pueri teneroque vagantur Corpore, sic animi sequitur sententia tenuis. Inde ubi robustis adolevit viribus aetas, Consilium quoque maius et auctor est animi vis. Post ubi iam validis quassatum est viribus aevi Corpus et obtusis ceciderunt viribus artus, Claudicat ingenium, delirat lingua, labat mens, Omnia deficiunt atque uno tempore desunt. Ergo dissolvi quoque convenit omnem animai Naturam, ceu fumus, in altas aeris auras; Quandquidem gigni pariter pariterque videmus Crescere et, ut docui, simul aevo fessa fatisci.
QUESTION SUR LE TEXTE :
10. La conjonction « nam » (v.3) introduit :
Réponse correcte : e. Une explication
Explication :
« Nam » signifie « en effet », « car ».
Il introduit donc une **explication** justifiant l’idée précédente.
TEXTE 2
Praeterea gigni pariter cum corpore et una Crescere sentimus pariterque senescere mentem. Nam velut infirmo pueri teneroque vagantur Corpore, sic animi sequitur sententia tenuis. Inde ubi robustis adolevit viribus aetas, Consilium quoque maius et auctor est animi vis. Post ubi iam validis quassatum est viribus aevi Corpus et obtusis ceciderunt viribus artus, Claudicat ingenium, delirat lingua, labat mens, Omnia deficiunt atque uno tempore desunt. Ergo dissolvi quoque convenit omnem animai Naturam, ceu fumus, in altas aeris auras; Quandquidem gigni pariter pariterque videmus Crescere et, ut docui, simul aevo fessa fatisci.
QUESTION SUR LE TEXTE :
11. Indiquez la traduction exacte du mot « mentem » (v.2) dans ce texte.
Réponse correcte : b. Esprit
Explication :
Dans ce passage, « mens / mentem » désigne la **faculté mentale**, l’esprit humain,
qui croît et vieillit parallèlement au corps.
TEXTE 2
Praeterea gigni pariter cum corpore et una Crescere sentimus pariterque senescere mentem. Nam velut infirmo pueri teneroque vagantur Corpore, sic animi sequitur sententia tenuis. Inde ubi robustis adolevit viribus aetas, Consilium quoque maius et auctor est animi vis. Post ubi iam validis quassatum est viribus aevi Corpus et obtusis ceciderunt viribus artus, Claudicat ingenium, delirat lingua, labat mens, Omnia deficiunt atque uno tempore desunt. Ergo dissolvi quoque convenit omnem animai Naturam, ceu fumus, in altas aeris auras; Quandquidem gigni pariter pariterque videmus Crescere et, ut docui, simul aevo fessa fatisci.
QUESTION SUR LE TEXTE :
12. La fonction du mot « robustis » (v.5) est :
Réponse correcte : d. Épithète
Explication :
« Robustis viribus » = « des forces robustes ».
« Robustis » qualifie directement « viribus » → c’est une **épithète**.
TEXTE 2
Praeterea gigni pariter cum corpore et una Crescere sentimus pariterque senescere mentem. Nam velut infirmo pueri teneroque vagantur Corpore, sic animi sequitur sententia tenuis. Inde ubi robustis adolevit viribus aetas, Consilium quoque maius et auctor est animi vis. Post ubi iam validis quassatum est viribus aevi Corpus et obtusis ceciderunt viribus artus, Claudicat ingenium, delirat lingua, labat mens, Omnia deficiunt atque uno tempore desunt. Ergo dissolvi quoque convenit omnem animai Naturam, ceu fumus, in altas aeris auras; Quandquidem gigni pariter pariterque videmus Crescere et, ut docui, simul aevo fessa fatisci.
QUESTION SUR LE TEXTE :
13. Les termes « corpus, lingua et artus » (vv.8–9) sont empruntés à :
Réponse correcte : a. L’anatomie
Explication :
« Corpus » (corps), « lingua » (langue), « artus » (membres) appartiennent
au vocabulaire **anatomique**.
TEXTE 2
Praeterea gigni pariter cum corpore et una Crescere sentimus pariterque senescere mentem. Nam velut infirmo pueri teneroque vagantur Corpore, sic animi sequitur sententia tenuis. Inde ubi robustis adolevit viribus aetas, Consilium quoque maius et auctor est animi vis. Post ubi iam validis quassatum est viribus aevi Corpus et obtusis ceciderunt viribus artus, Claudicat ingenium, delirat lingua, labat mens, Omnia deficiunt atque uno tempore desunt. Ergo dissolvi quoque convenit omnem animai Naturam, ceu fumus, in altas aeris auras; Quandquidem gigni pariter pariterque videmus Crescere et, ut docui, simul aevo fessa fatisci.
QUESTION SUR LE TEXTE :
14. Indiquez l’idée qui résume le texte.
Réponse correcte : c. L’âme naît, grandit et périt avec le corps
Explication :
Le texte insiste sur le parallélisme total :
corps et esprit naissent ensemble, croissent ensemble, vieillissent ensemble,
et s’éteignent ensemble. C’est la thèse matérialiste de Lucrèce.
TEXTE 2
Praeterea gigni pariter cum corpore et una Crescere sentimus pariterque senescere mentem. Nam velut infirmo pueri teneroque vagantur Corpore, sic animi sequitur sententia tenuis. Inde ubi robustis adolevit viribus aetas, Consilium quoque maius et auctor est animi vis. Post ubi iam validis quassatum est viribus aevi Corpus et obtusis ceciderunt viribus artus, Claudicat ingenium, delirat lingua, labat mens, Omnia deficiunt atque uno tempore desunt. Ergo dissolvi quoque convenit omnem animai Naturam, ceu fumus, in altas aeris auras; Quandquidem gigni pariter pariterque videmus Crescere et, ut docui, simul aevo fessa fatisci.
QUESTION SUR LE TEXTE :
15. Les verbes « deficiunt et desunt » (v.10) forment la figure de style qu’on appelle :
Réponse correcte : a. L’homéotéleute
Explication :
« Deficiunt » et « desunt » présentent une **ressemblance sonore finale** (‑unt).
Cette répétition phonique constitue une **homéotéleute**, figure rythmique fréquente en poésie latine.
TEXTE 2
Praeterea gigni pariter cum corpore et una Crescere sentimus pariterque senescere mentem. Nam velut infirmo pueri teneroque vagantur Corpore, sic animi sequitur sententia tenuis. Inde ubi robustis adolevit viribus aetas, Consilium quoque maius et auctor est animi vis. Post ubi iam validis quassatum est viribus aevi Corpus et obtusis ceciderunt viribus artus, Claudicat ingenium, delirat lingua, labat mens, Omnia deficiunt atque uno tempore desunt. Ergo dissolvi quoque convenit omnem animai Naturam, ceu fumus, in altas aeris auras; Quandquidem gigni pariter pariterque videmus Crescere et, ut docui, simul aevo fessa fatisci.
QUESTION SUR LE TEXTE :
16. Le thème central du texte est :
Réponse correcte : c. La jeunesse et la vieillesse
Explication :
Le texte décrit l’évolution parallèle du corps et de l’esprit :
enfance → maturité → vieillesse → déclin.
Le thème central est donc **le cycle de la vie humaine**, jeunesse et vieillesse.
TEXTE 2
Praeterea gigni pariter cum corpore et una Crescere sentimus pariterque senescere mentem. Nam velut infirmo pueri teneroque vagantur Corpore, sic animi sequitur sententia tenuis. Inde ubi robustis adolevit viribus aetas, Consilium quoque maius et auctor est animi vis. Post ubi iam validis quassatum est viribus aevi Corpus et obtusis ceciderunt viribus artus, Claudicat ingenium, delirat lingua, labat mens, Omnia deficiunt atque uno tempore desunt. Ergo dissolvi quoque convenit omnem animai Naturam, ceu fumus, in altas aeris auras; Quandquidem gigni pariter pariterque videmus Crescere et, ut docui, simul aevo fessa fatisci.
QUESTION SUR LE TEXTE :
17. L’œuvre consacrée au christianisme est :
Réponse correcte : b. De civitate Dei
Explication :
*De civitate Dei* est l’œuvre majeure de **Saint Augustin**, consacrée au christianisme
et à la défense de la « Cité de Dieu » face à la « cité terrestre ».
18. La philosophie stoïcienne repose particulièrement sur :
Réponse correcte : c. La morale du devoir
Explication :
Le stoïcisme repose sur la vertu, le devoir, la maîtrise de soi et l’acceptation du destin.
L’ataraxie appartient plutôt à l’épicurisme.
19. Le verbe dont les temps primitifs sont incorrectement exprimés est :
Réponse correcte : b. Capere, capio, cepi, cepi, ceptum
Explication :
Le 2e temps primitif est correct, mais le 3e est répété et le supin est faux.
La forme correcte est : capere, capio, cepi, captum.
20. Chez les Congolais, le petit déjeuner est l’équivalent du repas romain appelé :
Réponse correcte : c. Jentaculum
Explication :
Le « jentaculum » est le repas du matin chez les Romains, équivalent du petit déjeuner.
La « cena » est le dîner, et la « comissatio » une beuverie nocturne.
21. Le droit d’éligibilité congolais est ce que les Romains appelaient jus :
Réponse correcte : b. Honorum
Explication :
Le *jus honorum* est le droit d’être candidat aux magistratures.
Le *jus suffragii* est le droit de vote, différent du droit d’éligibilité.
22. Indiquez la proposition (III) qui associe correctement les auteurs (I) et une caractéristique particulière de leur style (II).
(I)
1. Cicéron
2. Salluste
3. Sénèque
4. Tacite
5. Tite-Live
(II)
a. L’alliance des mots
b. L’archaïsme
c. La gradation
d. La période
e. Le discours
f. L’ellipse
Réponse correcte : 4. 1d, 2b, 3a, 4f, 5e
Explication :
– Cicéron → la période (style ample, structuré)
– Salluste → archaïsme (vocabulaire ancien)
– Sénèque → alliance des mots (style sentencieux)
– Tacite → ellipse (style concis, coupé)
– Tite-Live → discours (nombreux discours insérés)
23. Le genre littéraire qui fait l’originalité de la littérature latine est :
Réponse correcte : e. La satire
Explication :
La satire est le **seul genre littéraire spécifiquement latin**, sans équivalent grec.
Elle est représentée par Lucilius, Horace, Perse, Juvénal.
24. Indiquez la proposition qui reprend uniquement les armes de cavalerie d’usage dans l’armée romaine sous la République.
Réponse correcte : c. Contus, Parma
Explication :
La cavalerie romaine utilisait :
– le contus (lance longue)
– la parma (petit bouclier rond)
Les autres options mélangent armes d’infanterie ou d’archers.
25. Considérant cette phrase extraite du Pro Archia de Cicéron : “Hunc adscriptum esse Heracliensem dicunt”, la proposition qui comporte une explication grammaticale erronée est :
Réponse correcte : e. Hunc : pron. dém. masc. sg., sujet de adscriptum esse
Explication :
Dans une proposition infinitive, le sujet est à l’accusatif.
→ « hunc » est bien le sujet logique, mais **on ne dit jamais “sujet de adscriptum esse”**.
La formulation grammaticale est incorrecte.
TEXTE 1
Scio ego, Quirites, plerosque non eisdem artibus imperium a vobis petere et, postquam adepti sunt, gerere; primo industrios, supplices, modicos esse, dein per ignaviam et superbiam aetatem agere. Sed mihi contra ea videtur. Nam quo pluris est universa res publica quam consulatus aut praetura, eo maiore cura illam administrari quam haec peti debere. Neque me fallit quantum cum maximo beneficio vestro negoti sustineam. Bellum parare simul et aerario parcere, cogere ad militiam quos nolis offendere, domi forisque omnia curare, et ea agere inter invidos, occursantes, factiosos, opinione, Quirites, asperius est.
Ad hoc, alii si deliquere, vetus nobilitas, maiorum fortia facta, cognatorum et adfinium opes, multae clientelae, omnia haec praesidio adsunt; mihi spes omnes in memet sitae, quas necesse est virtute et innocentia tutari; nam alia infirma sunt.
SALLUSTE, Jugurtha,85.
QUESTION SUR LE TEXTE :
1. Le mot qui est emprunté au langage juridique est :
Réponse correcte : b. Imperium
Explication :
« Imperium » appartient au vocabulaire juridique et politique romain :
c’est le pouvoir légal de commander, détenu par les magistrats.
TEXTE 1
Scio ego, Quirites, plerosque non eisdem artibus imperium a vobis petere et, postquam adepti sunt, gerere; primo industrios, supplices, modicos esse, dein per ignaviam et superbiam aetatem agere. Sed mihi contra ea videtur. Nam quo pluris est universa res publica quam consulatus aut praetura, eo maiore cura illam administrari quam haec peti debere. Neque me fallit quantum cum maximo beneficio vestro negoti sustineam. Bellum parare simul et aerario parcere, cogere ad militiam quos nolis offendere, domi forisque omnia curare, et ea agere inter invidos, occursantes, factiosos, opinione, Quirites, asperius est.
Ad hoc, alii si deliquere, vetus nobilitas, maiorum fortia facta, cognatorum et adfinium opes, multae clientelae, omnia haec praesidio adsunt; mihi spes omnes in memet sitae, quas necesse est virtute et innocentia tutari; nam alia infirma sunt.
SALLUSTE, Jugurtha,85.
QUESTION SUR LE TEXTE :
2. À l’époque royale, seuls les patriciens avaient la qualité :
Réponse correcte : d. De citoyens
Explication :
Sous la monarchie romaine, seuls les patriciens possédaient la **civitas**,
c’est‑à‑dire la pleine citoyenneté.
TEXTE 1
Scio ego, Quirites, plerosque non eisdem artibus imperium a vobis petere et, postquam adepti sunt, gerere; primo industrios, supplices, modicos esse, dein per ignaviam et superbiam aetatem agere. Sed mihi contra ea videtur. Nam quo pluris est universa res publica quam consulatus aut praetura, eo maiore cura illam administrari quam haec peti debere. Neque me fallit quantum cum maximo beneficio vestro negoti sustineam. Bellum parare simul et aerario parcere, cogere ad militiam quos nolis offendere, domi forisque omnia curare, et ea agere inter invidos, occursantes, factiosos, opinione, Quirites, asperius est.
Ad hoc, alii si deliquere, vetus nobilitas, maiorum fortia facta, cognatorum et adfinium opes, multae clientelae, omnia haec praesidio adsunt; mihi spes omnes in memet sitae, quas necesse est virtute et innocentia tutari; nam alia infirma sunt.
SALLUSTE, Jugurtha,85.
QUESTION SUR LE TEXTE :
3. Indiquez l’idée qui ne peut être tirée du texte.
Réponse correcte : c. La gestion de la res publica avant toute autre considération
Explication :
Le texte critique les nobles qui recherchent le pouvoir pour eux-mêmes.
Il ne dit pas que la gestion de l’État est leur priorité : c’est donc l’idée
qui **ne peut pas** être tirée du texte.
TEXTE 1
Scio ego, Quirites, plerosque non eisdem artibus imperium a vobis petere et, postquam adepti sunt, gerere; primo industrios, supplices, modicos esse, dein per ignaviam et superbiam aetatem agere. Sed mihi contra ea videtur. Nam quo pluris est universa res publica quam consulatus aut praetura, eo maiore cura illam administrari quam haec peti debere. Neque me fallit quantum cum maximo beneficio vestro negoti sustineam. Bellum parare simul et aerario parcere, cogere ad militiam quos nolis offendere, domi forisque omnia curare, et ea agere inter invidos, occursantes, factiosos, opinione, Quirites, asperius est.
Ad hoc, alii si deliquere, vetus nobilitas, maiorum fortia facta, cognatorum et adfinium opes, multae clientelae, omnia haec praesidio adsunt; mihi spes omnes in memet sitae, quas necesse est virtute et innocentia tutari; nam alia infirma sunt.
SALLUSTE, Jugurtha,85.
QUESTION SUR LE TEXTE :
4. Indiquez le nombre de fois qu’il est fait usage du génitif dans le texte.
Réponse correcte : d. 9
Explication :
Le texte contient neuf génitifs : plerisque, eisdem, artibus, imperium,
universa res publica, consulatus, praetura, maximo beneficio, maiorum.
TEXTE 1
Scio ego, Quirites, plerosque non eisdem artibus imperium a vobis petere et, postquam adepti sunt, gerere; primo industrios, supplices, modicos esse, dein per ignaviam et superbiam aetatem agere. Sed mihi contra ea videtur. Nam quo pluris est universa res publica quam consulatus aut praetura, eo maiore cura illam administrari quam haec peti debere. Neque me fallit quantum cum maximo beneficio vestro negoti sustineam. Bellum parare simul et aerario parcere, cogere ad militiam quos nolis offendere, domi forisque omnia curare, et ea agere inter invidos, occursantes, factiosos, opinione, Quirites, asperius est.
Ad hoc, alii si deliquere, vetus nobilitas, maiorum fortia facta, cognatorum et adfinium opes, multae clientelae, omnia haec praesidio adsunt; mihi spes omnes in memet sitae, quas necesse est virtute et innocentia tutari; nam alia infirma sunt.
SALLUSTE, Jugurtha,85.
QUESTION SUR LE TEXTE :
5. Le pronom « ego » (l.1) désigne :
Réponse correcte : d. Marius
Explication :
Dans ce passage, Salluste rapporte un discours de **Marius**.
Le « ego » renvoie donc à Marius, l’orateur.
TEXTE 1
Scio ego, Quirites, plerosque non eisdem artibus imperium a vobis petere et, postquam adepti sunt, gerere; primo industrios, supplices, modicos esse, dein per ignaviam et superbiam aetatem agere. Sed mihi contra ea videtur. Nam quo pluris est universa res publica quam consulatus aut praetura, eo maiore cura illam administrari quam haec peti debere. Neque me fallit quantum cum maximo beneficio vestro negoti sustineam. Bellum parare simul et aerario parcere, cogere ad militiam quos nolis offendere, domi forisque omnia curare, et ea agere inter invidos, occursantes, factiosos, opinione, Quirites, asperius est.
Ad hoc, alii si deliquere, vetus nobilitas, maiorum fortia facta, cognatorum et adfinium opes, multae clientelae, omnia haec praesidio adsunt; mihi spes omnes in memet sitae, quas necesse est virtute et innocentia tutari; nam alia infirma sunt.
SALLUSTE, Jugurtha,85.
QUESTION SUR LE TEXTE :
6. Le terme dont l’explication grammaticale exprimée comporte une erreur est :
Réponse correcte : d. Deliquere : infinitif présent actif = faillir
Explication :
« Deliquere » n’est pas un infinitif présent, mais une **forme syncopée**
du parfait : « deliquerunt ». L’explication donnée est donc fausse.
TEXTE 1
Scio ego, Quirites, plerosque non eisdem artibus imperium a vobis petere et, postquam adepti sunt, gerere; primo industrios, supplices, modicos esse, dein per ignaviam et superbiam aetatem agere. Sed mihi contra ea videtur. Nam quo pluris est universa res publica quam consulatus aut praetura, eo maiore cura illam administrari quam haec peti debere. Neque me fallit quantum cum maximo beneficio vestro negoti sustineam. Bellum parare simul et aerario parcere, cogere ad militiam quos nolis offendere, domi forisque omnia curare, et ea agere inter invidos, occursantes, factiosos, opinione, Quirites, asperius est.
Ad hoc, alii si deliquere, vetus nobilitas, maiorum fortia facta, cognatorum et adfinium opes, multae clientelae, omnia haec praesidio adsunt; mihi spes omnes in memet sitae, quas necesse est virtute et innocentia tutari; nam alia infirma sunt.
SALLUSTE, Jugurtha,85.
QUESTION SUR LE TEXTE :
7. En R.D.C, le « consulatus » romain (l.5) est l’équivalent de l’organe politique appelé :
Réponse correcte : c. Présidence de la République
Explication :
Le consul romain était le **chef de l’exécutif**, équivalent moderne
de la Présidence de la République.
TEXTE 1
Scio ego, Quirites, plerosque non eisdem artibus imperium a vobis petere et, postquam adepti sunt, gerere; primo industrios, supplices, modicos esse, dein per ignaviam et superbiam aetatem agere. Sed mihi contra ea videtur. Nam quo pluris est universa res publica quam consulatus aut praetura, eo maiore cura illam administrari quam haec peti debere. Neque me fallit quantum cum maximo beneficio vestro negoti sustineam. Bellum parare simul et aerario parcere, cogere ad militiam quos nolis offendere, domi forisque omnia curare, et ea agere inter invidos, occursantes, factiosos, opinione, Quirites, asperius est.
Ad hoc, alii si deliquere, vetus nobilitas, maiorum fortia facta, cognatorum et adfinium opes, multae clientelae, omnia haec praesidio adsunt; mihi spes omnes in memet sitae, quas necesse est virtute et innocentia tutari; nam alia infirma sunt.
SALLUSTE, Jugurtha,85.
QUESTION SUR LE TEXTE :
8. L’exorde de ce discours est :
Réponse correcte : c. Insinuant
Explication :
L’exorde est doux, modeste, destiné à gagner la bienveillance de l’auditoire.
C’est ce qu’on appelle un exorde **insinuant**, typique des discours où l’orateur cherche d’abord à se concilier le public.
TEXTE 1
Scio ego, Quirites, plerosque non eisdem artibus imperium a vobis petere et, postquam adepti sunt, gerere; primo industrios, supplices, modicos esse, dein per ignaviam et superbiam aetatem agere. Sed mihi contra ea videtur. Nam quo pluris est universa res publica quam consulatus aut praetura, eo maiore cura illam administrari quam haec peti debere. Neque me fallit quantum cum maximo beneficio vestro negoti sustineam. Bellum parare simul et aerario parcere, cogere ad militiam quos nolis offendere, domi forisque omnia curare, et ea agere inter invidos, occursantes, factiosos, opinione, Quirites, asperius est.
Ad hoc, alii si deliquere, vetus nobilitas, maiorum fortia facta, cognatorum et adfinium opes, multae clientelae, omnia haec praesidio adsunt; mihi spes omnes in memet sitae, quas necesse est virtute et innocentia tutari; nam alia infirma sunt.
SALLUSTE, Jugurtha,85.
QUESTION SUR LE TEXTE :
9. Cet extrait est un discours :
Réponse correcte : d. Pro domo
Explication :
Un discours « pro domo » est un discours où l’orateur **défend sa propre cause**.
C’est exactement le cas ici : l’orateur parle en son nom et pour son propre intérêt.
TEXTE 2
Praeterea gigni pariter cum corpore et una Crescere sentimus pariterque senescere mentem. Nam velut infirmo pueri teneroque vagantur Corpore, sic animi sequitur sententia tenuis. Inde ubi robustis adolevit viribus aetas, Consilium quoque maius et auctor est animi vis. Post ubi iam validis quassatum est viribus aevi Corpus et obtusis ceciderunt viribus artus, Claudicat ingenium, delirat lingua, labat mens, Omnia deficiunt atque uno tempore desunt. Ergo dissolvi quoque convenit omnem animai Naturam, ceu fumus, in altas aeris auras; Quandquidem gigni pariter pariterque videmus Crescere et, ut docui, simul aevo fessa fatisci.
QUESTION SUR TEXTE :
10. La conjonction « ergo » (v.11) introduit :
Réponse correcte : b. Une conclusion
Explication :
« Ergo » signifie « donc ».
Il introduit une **conclusion logique** tirée de ce qui précède.
TEXTE 2
Praeterea gigni pariter cum corpore et una Crescere sentimus pariterque senescere mentem. Nam velut infirmo pueri teneroque vagantur Corpore, sic animi sequitur sententia tenuis. Inde ubi robustis adolevit viribus aetas, Consilium quoque maius et auctor est animi vis. Post ubi iam validis quassatum est viribus aevi Corpus et obtusis ceciderunt viribus artus, Claudicat ingenium, delirat lingua, labat mens, Omnia deficiunt atque uno tempore desunt. Ergo dissolvi quoque convenit omnem animai Naturam, ceu fumus, in altas aeris auras; Quandquidem gigni pariter pariterque videmus Crescere et, ut docui, simul aevo fessa fatisci.
QUESTION SUR TEXTE :
11. Indiquez la traduction exacte du mot « ingenium » (v.9) dans ce texte.
Réponse correcte : c. Intelligence
Explication :
Dans ce passage, « ingenium » désigne la **faculté intellectuelle**,
la capacité de comprendre et de raisonner.
TEXTE 2
Praeterea gigni pariter cum corpore et una Crescere sentimus pariterque senescere mentem. Nam velut infirmo pueri teneroque vagantur Corpore, sic animi sequitur sententia tenuis. Inde ubi robustis adolevit viribus aetas, Consilium quoque maius et auctor est animi vis. Post ubi iam validis quassatum est viribus aevi Corpus et obtusis ceciderunt viribus artus, Claudicat ingenium, delirat lingua, labat mens, Omnia deficiunt atque uno tempore desunt. Ergo dissolvi quoque convenit omnem animai Naturam, ceu fumus, in altas aeris auras; Quandquidem gigni pariter pariterque videmus Crescere et, ut docui, simul aevo fessa fatisci.
QUESTION SUR TEXTE :
12. La fonction du mot « auctior » (v.5) est :
Réponse correcte : d. Épithète
Explication :
« Auctior » qualifie directement « vis animi » → c’est une **épithète**.
TEXTE 2
Praeterea gigni pariter cum corpore et una Crescere sentimus pariterque senescere mentem. Nam velut infirmo pueri teneroque vagantur Corpore, sic animi sequitur sententia tenuis. Inde ubi robustis adolevit viribus aetas, Consilium quoque maius et auctor est animi vis. Post ubi iam validis quassatum est viribus aevi Corpus et obtusis ceciderunt viribus artus, Claudicat ingenium, delirat lingua, labat mens, Omnia deficiunt atque uno tempore desunt. Ergo dissolvi quoque convenit omnem animai Naturam, ceu fumus, in altas aeris auras; Quandquidem gigni pariter pariterque videmus Crescere et, ut docui, simul aevo fessa fatisci.
QUESTION SUR TEXTE :
13. L’âme et le corps qui reviennent dans le texte comme leitmotiv sont empruntés à :
Réponse correcte : c. La philosophie
Explication :
Le texte traite du rapport corps‑âme, thème central de la **philosophie antique**,
notamment chez Épicure et Lucrèce.
TEXTE 2
Praeterea gigni pariter cum corpore et una Crescere sentimus pariterque senescere mentem. Nam velut infirmo pueri teneroque vagantur Corpore, sic animi sequitur sententia tenuis. Inde ubi robustis adolevit viribus aetas, Consilium quoque maius et auctor est animi vis. Post ubi iam validis quassatum est viribus aevi Corpus et obtusis ceciderunt viribus artus, Claudicat ingenium, delirat lingua, labat mens, Omnia deficiunt atque uno tempore desunt. Ergo dissolvi quoque convenit omnem animai Naturam, ceu fumus, in altas aeris auras; Quandquidem gigni pariter pariterque videmus Crescere et, ut docui, simul aevo fessa fatisci.
QUESTION SUR TEXTE :
14. Indiquez l’idée qui consacre la matérialité de l’âme.
Réponse correcte : c. L’âme naît, grandit et périt avec le corps
Explication :
Le texte affirme que l’âme suit exactement le même cycle que le corps :
naissance → croissance → vieillesse → disparition.
C’est la thèse matérialiste de Lucrèce.
TEXTE 2
Praeterea gigni pariter cum corpore et una Crescere sentimus pariterque senescere mentem. Nam velut infirmo pueri teneroque vagantur Corpore, sic animi sequitur sententia tenuis. Inde ubi robustis adolevit viribus aetas, Consilium quoque maius et auctor est animi vis. Post ubi iam validis quassatum est viribus aevi Corpus et obtusis ceciderunt viribus artus, Claudicat ingenium, delirat lingua, labat mens, Omnia deficiunt atque uno tempore desunt. Ergo dissolvi quoque convenit omnem animai Naturam, ceu fumus, in altas aeris auras; Quandquidem gigni pariter pariterque videmus Crescere et, ut docui, simul aevo fessa fatisci.
QUESTION SUR TEXTE :
15. « Post ubi ... desunt » (vv.7–10). La figure de style qui n’est pas contenue dans ces vers est :
Réponse correcte : c. La litote
Explication :
Les vers contiennent :
– homéotéleute (terminaisons en -unt)
– gradation (claudicat → delirat → labat → deficiunt → desunt)
– métaphores (claudicat ingenium, labat mens)
La **litote**, elle, n’apparaît pas.
TEXTE 2
Praeterea gigni pariter cum corpore et una Crescere sentimus pariterque senescere mentem. Nam velut infirmo pueri teneroque vagantur Corpore, sic animi sequitur sententia tenuis. Inde ubi robustis adolevit viribus aetas, Consilium quoque maius et auctor est animi vis. Post ubi iam validis quassatum est viribus aevi Corpus et obtusis ceciderunt viribus artus, Claudicat ingenium, delirat lingua, labat mens, Omnia deficiunt atque uno tempore desunt. Ergo dissolvi quoque convenit omnem animai Naturam, ceu fumus, in altas aeris auras; Quandquidem gigni pariter pariterque videmus Crescere et, ut docui, simul aevo fessa fatisci.
QUESTION SUR TEXTE :
16. Le titre qui convient au texte est :
Réponse correcte : c. La jeunesse et la vieillesse
Explication :
Le texte décrit l’évolution parallèle du corps et de l’esprit :
enfance → maturité → vieillesse → déclin.
Le titre le plus fidèle est donc **La jeunesse et la vieillesse**.
TEXTE 2
Praeterea gigni pariter cum corpore et una Crescere sentimus pariterque senescere mentem. Nam velut infirmo pueri teneroque vagantur Corpore, sic animi sequitur sententia tenuis. Inde ubi robustis adolevit viribus aetas, Consilium quoque maius et auctor est animi vis. Post ubi iam validis quassatum est viribus aevi Corpus et obtusis ceciderunt viribus artus, Claudicat ingenium, delirat lingua, labat mens, Omnia deficiunt atque uno tempore desunt. Ergo dissolvi quoque convenit omnem animai Naturam, ceu fumus, in altas aeris auras; Quandquidem gigni pariter pariterque videmus Crescere et, ut docui, simul aevo fessa fatisci.
QUESTION SUR TEXTE :
17. L’œuvre d’où est tiré ce poème est :
Réponse correcte : d. De natura rerum
Explication :
Le poème est tiré de l’œuvre majeure de Lucrèce, *De natura rerum*,
qui expose la philosophie épicurienne et la nature matérielle de l’âme.
18. La philosophie épicurienne repose particulièrement sur :
Réponse correcte : a. L’ataraxie et l’apathie
Explication :
L’épicurisme vise l’ataraxie (absence de trouble) et l’aponie (absence de douleur).
Ce n’est pas la morale du devoir (stoïcisme) ni la recherche de la vérité (scepticisme).
19. Le verbe dont les temps primitifs sont incorrectement exprimés est :
Réponse correcte : b. Capere, capio, capis, cepi, ceptum
Explication :
Le supin correct est « captum », non « ceptum ».
La série correcte est : capere, capio, cepi, captum.
20. Chez les Congolais, le dîner est l’équivalent du repas romain appelé :
Réponse correcte : a. Cena
Explication :
La *cena* est le repas principal du soir chez les Romains,
équivalent du dîner moderne.
21. Le droit de vote congolais est ce que les Romains appelaient jus :
Réponse correcte : e. Suffragii
Explication :
Le *jus suffragii* est le droit de vote.
Le *jus honorum* est le droit d’être élu.
22. Indiquez la proposition qui associe correctement les auteurs (I) et une caractéristique particulière de leur style (II).
(I)
1. Cicéron
2. Salluste
3. Sénèque
4. Tacite
5. Tite-Live
(II)
a. L’alliance des mots
b. L’archaïsme
c. L’ellipse
d. La gradation
e. La période
f. Le discours
Réponse correcte : 3. 1e, 2b, 3a, 4c, 5f
Explication :
– Cicéron → la période (style ample et structuré)
– Salluste → archaïsme (vocabulaire ancien)
– Sénèque → alliance des mots (style sentencieux)
– Tacite → ellipse (style concis, coupé)
– Tite-Live → discours (nombreux discours insérés)
23. Le genre littéraire par excellence de l’œuvre de Cicéron est :
Réponse correcte : a. L’éloquence
Explication :
Cicéron est avant tout un orateur : ses discours constituent
le cœur de son œuvre et de sa renommée.
24. Indiquez la proposition qui reprend uniquement les armes d’infanterie d’usage dans l’armée romaine sous la République.
Réponse correcte : e. Hasta, Pilum, Scutum
Explication :
Les armes d’infanterie romaine sont :
– hasta : lance
– pilum : javelot lourd
– scutum : grand bouclier rectangulaire
Les autres options mélangent armes de cavalerie ou d’archers.
25. Considérant cette phrase extraite du Pro Archia de Cicéron : « Hunc adscriptum esse Heracliensen dicunt », la proposition qui comporte une explication grammaticale erronée est :
Réponse correcte : d. Heracliensen : nom masc. sg., c. attributif de hunc
Explication :
« Heracliensen » est un **accusatif singulier**, mais il n’est pas un
complément attributif : il est **COD de adscriptum esse** dans la
proposition infinitive.
L’explication donnée est donc grammaticalement erronée.