Question 1
TEXTE 1
« Natura » inquit « haec mihi praestat ». Non intellegis te, cum hoc dicis, mutare nomen deo? Quid enim aliud est natura quam deus et divina ratio toti mundo partibusque eius inserta? Quotiens voles, tibi licet aliter hunc auctorem rerum nostrarum compellare; et Jovem illum Optimum ac Maximum rite dices et Tonantem et Statorem, qui non, ut historici tradiderunt, ex eo, quod post votum susceptum acies Romanorum fugientium stetit, sed quod stant beneficio eius omnia, stator stabilitorque est. Hunc eundem et fatum si dixeris, non mentieris; nam cum fatum nihil aliud sit quam series implexa causarum, ille est prima omnium causa, ex qua ceterae pendent. Quaecumque voles, illi nomina proprie aptabis vim aliquam effectumque caelestium rerum continentia: tot appellationes eius possunt esse quot munera.
SENEQUE, De Beneficiis
QUESTION SUR LE TEXTE :
1. Dans l’œuvre de Sénèque, ce texte est à classer dans :
Réponse correcte : c. La philosophie
Explication :
Le texte est extrait du *De Beneficiis*, œuvre morale et philosophique de Sénèque.
Il traite de la nature, du destin et de la divinité : c’est de la philosophie stoïcienne.
TEXTE 1
« Natura » inquit « haec mihi praestat ». Non intellegis te, cum hoc dicis, mutare nomen deo? Quid enim aliud est natura quam deus et divina ratio toti mundo partibusque eius inserta? Quotiens voles, tibi licet aliter hunc auctorem rerum nostrarum compellare; et Jovem illum Optimum ac Maximum rite dices et Tonantem et Statorem, qui non, ut historici tradiderunt, ex eo, quod post votum susceptum acies Romanorum fugientium stetit, sed quod stant beneficio eius omnia, stator stabilitorque est. Hunc eundem et fatum si dixeris, non mentieris; nam cum fatum nihil aliud sit quam series implexa causarum, ille est prima omnium causa, ex qua ceterae pendent. Quaecumque voles, illi nomina proprie aptabis vim aliquam effectumque caelestium rerum continentia: tot appellationes eius possunt esse quot munera.
SENEQUE, De Beneficiis
QUESTION SUR LE TEXTE :
2. Le verbe « tradiderunt » (L.6) est employé dans une proposition :
Réponse correcte : c. Incise
Explication :
« ut historici tradiderunt » est une **incise**, une remarque insérée dans la phrase
pour préciser ce que les historiens ont rapporté.
TEXTE 1
« Natura » inquit « haec mihi praestat ». Non intellegis te, cum hoc dicis, mutare nomen deo? Quid enim aliud est natura quam deus et divina ratio toti mundo partibusque eius inserta? Quotiens voles, tibi licet aliter hunc auctorem rerum nostrarum compellare; et Jovem illum Optimum ac Maximum rite dices et Tonantem et Statorem, qui non, ut historici tradiderunt, ex eo, quod post votum susceptum acies Romanorum fugientium stetit, sed quod stant beneficio eius omnia, stator stabilitorque est. Hunc eundem et fatum si dixeris, non mentieris; nam cum fatum nihil aliud sit quam series implexa causarum, ille est prima omnium causa, ex qua ceterae pendent. Quaecumque voles, illi nomina proprie aptabis vim aliquam effectumque caelestium rerum continentia: tot appellationes eius possunt esse quot munera.
SENEQUE, De Beneficiis
QUESTION SUR LE TEXTE :
3. Dans la théodicée bantoue Dieu est :
Réponse correcte : e. Providence
Explication :
Dans la théodicée bantoue, Dieu est vu comme **Providence**, celui qui organise,
protège et maintient l’ordre du monde.
TEXTE 1
« Natura » inquit « haec mihi praestat ». Non intellegis te, cum hoc dicis, mutare nomen deo? Quid enim aliud est natura quam deus et divina ratio toti mundo partibusque eius inserta? Quotiens voles, tibi licet aliter hunc auctorem rerum nostrarum compellare; et Jovem illum Optimum ac Maximum rite dices et Tonantem et Statorem, qui non, ut historici tradiderunt, ex eo, quod post votum susceptum acies Romanorum fugientium stetit, sed quod stant beneficio eius omnia, stator stabilitorque est. Hunc eundem et fatum si dixeris, non mentieris; nam cum fatum nihil aliud sit quam series implexa causarum, ille est prima omnium causa, ex qua ceterae pendent. Quaecumque voles, illi nomina proprie aptabis vim aliquam effectumque caelestium rerum continentia: tot appellationes eius possunt esse quot munera.
SENEQUE, De Beneficiis
QUESTION SUR LE TEXTE :
4. Le mot « quid » (L.2) est :
Réponse correcte : e. Pronom
Explication :
« Quid » est un **pronom interrogatif** neutre signifiant « quoi ? » ou « qu’est‑ce que ? ».
TEXTE 1
« Natura » inquit « haec mihi praestat ». Non intellegis te, cum hoc dicis, mutare nomen deo? Quid enim aliud est natura quam deus et divina ratio toti mundo partibusque eius inserta? Quotiens voles, tibi licet aliter hunc auctorem rerum nostrarum compellare; et Jovem illum Optimum ac Maximum rite dices et Tonantem et Statorem, qui non, ut historici tradiderunt, ex eo, quod post votum susceptum acies Romanorum fugientium stetit, sed quod stant beneficio eius omnia, stator stabilitorque est. Hunc eundem et fatum si dixeris, non mentieris; nam cum fatum nihil aliud sit quam series implexa causarum, ille est prima omnium causa, ex qua ceterae pendent. Quaecumque voles, illi nomina proprie aptabis vim aliquam effectumque caelestium rerum continentia: tot appellationes eius possunt esse quot munera.
SENEQUE, De Beneficiis
QUESTION SUR LE TEXTE :
5. Le sens exact du mot « mundo » (L.3) est :
Réponse correcte : c. Univers
Explication :
« Mundus » signifie « le monde », « l’univers ».
Ici, « toti mundo » = « dans tout l’univers ».
TEXTE 1
« Natura » inquit « haec mihi praestat ». Non intellegis te, cum hoc dicis, mutare nomen deo? Quid enim aliud est natura quam deus et divina ratio toti mundo partibusque eius inserta? Quotiens voles, tibi licet aliter hunc auctorem rerum nostrarum compellare; et Jovem illum Optimum ac Maximum rite dices et Tonantem et Statorem, qui non, ut historici tradiderunt, ex eo, quod post votum susceptum acies Romanorum fugientium stetit, sed quod stant beneficio eius omnia, stator stabilitorque est. Hunc eundem et fatum si dixeris, non mentieris; nam cum fatum nihil aliud sit quam series implexa causarum, ille est prima omnium causa, ex qua ceterae pendent. Quaecumque voles, illi nomina proprie aptabis vim aliquam effectumque caelestium rerum continentia: tot appellationes eius possunt esse quot munera.
SENEQUE, De Beneficiis
QUESTION SUR LE TEXTE :
6. Le mot « mihi » (L.1) se trouve :
Réponse correcte : d. Au datif d’attribution
Explication :
« Mihi » = « pour moi ».
C’est un **datif d’attribution**, indiquant à qui revient l’action ou l’avantage.
TEXTE 1
« Natura » inquit « haec mihi praestat ». Non intellegis te, cum hoc dicis, mutare nomen deo? Quid enim aliud est natura quam deus et divina ratio toti mundo partibusque eius inserta? Quotiens voles, tibi licet aliter hunc auctorem rerum nostrarum compellare; et Jovem illum Optimum ac Maximum rite dices et Tonantem et Statorem, qui non, ut historici tradiderunt, ex eo, quod post votum susceptum acies Romanorum fugientium stetit, sed quod stant beneficio eius omnia, stator stabilitorque est. Hunc eundem et fatum si dixeris, non mentieris; nam cum fatum nihil aliud sit quam series implexa causarum, ille est prima omnium causa, ex qua ceterae pendent. Quaecumque voles, illi nomina proprie aptabis vim aliquam effectumque caelestium rerum continentia: tot appellationes eius possunt esse quot munera.
SENEQUE, De Beneficiis
QUESTION SUR LE TEXTE :
7. L’expression « divina ratio » (L.3) désigne :
Réponse correcte : b. La première de toutes les causes
Explication :
Chez Sénèque, « divina ratio » désigne la **raison divine**, principe organisateur,
cause première de tout ce qui existe. C’est l’équivalent stoïcien du Logos.
TEXTE 1
« Natura » inquit « haec mihi praestat ». Non intellegis te, cum hoc dicis, mutare nomen deo? Quid enim aliud est natura quam deus et divina ratio toti mundo partibusque eius inserta? Quotiens voles, tibi licet aliter hunc auctorem rerum nostrarum compellare; et Jovem illum Optimum ac Maximum rite dices et Tonantem et Statorem, qui non, ut historici tradiderunt, ex eo, quod post votum susceptum acies Romanorum fugientium stetit, sed quod stant beneficio eius omnia, stator stabilitorque est. Hunc eundem et fatum si dixeris, non mentieris; nam cum fatum nihil aliud sit quam series implexa causarum, ille est prima omnium causa, ex qua ceterae pendent. Quaecumque voles, illi nomina proprie aptabis vim aliquam effectumque caelestium rerum continentia: tot appellationes eius possunt esse quot munera.
SENEQUE, De Beneficiis
QUESTION SUR LE TEXTE :
8. « Licet » (L.4) est un verbe :
Réponse correcte : c. Impersonnel
Explication :
« Licet » signifie « il est permis ».
Comme tous les verbes exprimant une nécessité ou une possibilité, il est **impersonnel**.
TEXTE 1
« Natura » inquit « haec mihi praestat ». Non intellegis te, cum hoc dicis, mutare nomen deo? Quid enim aliud est natura quam deus et divina ratio toti mundo partibusque eius inserta? Quotiens voles, tibi licet aliter hunc auctorem rerum nostrarum compellare; et Jovem illum Optimum ac Maximum rite dices et Tonantem et Statorem, qui non, ut historici tradiderunt, ex eo, quod post votum susceptum acies Romanorum fugientium stetit, sed quod stant beneficio eius omnia, stator stabilitorque est. Hunc eundem et fatum si dixeris, non mentieris; nam cum fatum nihil aliud sit quam series implexa causarum, ille est prima omnium causa, ex qua ceterae pendent. Quaecumque voles, illi nomina proprie aptabis vim aliquam effectumque caelestium rerum continentia: tot appellationes eius possunt esse quot munera.
SENEQUE, De Beneficiis
QUESTION SUR LE TEXTE :
9. Indiquez le nombre de fois qu’il est fait usage d’un verbe au parfait du subjonctif.
Réponse correcte : e. 1
Explication :
Dans le texte, un seul verbe apparaît au parfait du subjonctif : « dixeris ».
Les autres formes sont à l’indicatif ou à d’autres modes/temps.
TEXTE 1
« Natura » inquit « haec mihi praestat ». Non intellegis te, cum hoc dicis, mutare nomen deo? Quid enim aliud est natura quam deus et divina ratio toti mundo partibusque eius inserta? Quotiens voles, tibi licet aliter hunc auctorem rerum nostrarum compellare; et Jovem illum Optimum ac Maximum rite dices et Tonantem et Statorem, qui non, ut historici tradiderunt, ex eo, quod post votum susceptum acies Romanorum fugientium stetit, sed quod stant beneficio eius omnia, stator stabilitorque est. Hunc eundem et fatum si dixeris, non mentieris; nam cum fatum nihil aliud sit quam series implexa causarum, ille est prima omnium causa, ex qua ceterae pendent. Quaecumque voles, illi nomina proprie aptabis vim aliquam effectumque caelestium rerum continentia: tot appellationes eius possunt esse quot munera.
SENEQUE, De Beneficiis
QUESTION SUR LE TEXTE :
10. Indiquez le nom qui est incorrectement associé à son genre.
Réponse correcte : c. Nomina : féminin
Explication :
« Nomina » est le **neutre pluriel** de « nomen ».
Le qualifier de féminin est donc incorrect.
TEXTE 2
Scio ego, Quirites, plerosque non eisdem artibus imperium a vobis petere et, postquam adepti sunt, gerere; primo industrios, supplices medios esse, dein per ignaviam et superbiam aetatem agere. Sed mihi contra ea videtur. Nam quo pluris est universa res publica quam consulatus aut praetura, eo maiore cura illam administrari quam haec peti debere. Neque me fallit quantum cum maximo beneficio vestro negotii sustineam. Bellum parare simul et aerario parcere, cogere ad militiam quos nolis offendere, domi forisque omnia curare, et ea agere inter invidos occursantes factiosos opinione, Quirites, asperius est. Ad hoc, alii si deliquerint, vetus nobilitas, maiorum fortia facta, cognatorum et affinium opes, multae clientelae, omnia haec praesidio adsunt; mihi spes omnes in memet sitae, quas necesse est virtute et innocentia tutari, nam alia infirma sunt.
QUESTION SUR LE TEXTE :
11. L’auteur de ce texte est :
Réponse correcte : d. Salluste
Explication :
Le texte est tiré d’un discours rapporté par Salluste dans ses œuvres historiques.
Le style, le contexte politique et l’adresse aux « Quirites » confirment l’attribution.
TEXTE 2
Scio ego, Quirites, plerosque non eisdem artibus imperium a vobis petere et, postquam adepti sunt, gerere; primo industrios, supplices medios esse, dein per ignaviam et superbiam aetatem agere. Sed mihi contra ea videtur. Nam quo pluris est universa res publica quam consulatus aut praetura, eo maiore cura illam administrari quam haec peti debere. Neque me fallit quantum cum maximo beneficio vestro negotii sustineam. Bellum parare simul et aerario parcere, cogere ad militiam quos nolis offendere, domi forisque omnia curare, et ea agere inter invidos occursantes factiosos opinione, Quirites, asperius est. Ad hoc, alii si deliquerint, vetus nobilitas, maiorum fortia facta, cognatorum et affinium opes, multae clientelae, omnia haec praesidio adsunt; mihi spes omnes in memet sitae, quas necesse est virtute et innocentia tutari, nam alia infirma sunt.
QUESTION SUR LE TEXTE :
12. Ce texte est un discours :
Réponse correcte : c. Électoral
Explication :
Le passage est un discours adressé au peuple romain pour solliciter une magistrature.
Il s’agit donc d’un **discours électoral**, typique de la tradition républicaine.
TEXTE 2
Scio ego, Quirites, plerosque non eisdem artibus imperium a vobis petere et, postquam adepti sunt, gerere; primo industrios, supplices medios esse, dein per ignaviam et superbiam aetatem agere. Sed mihi contra ea videtur. Nam quo pluris est universa res publica quam consulatus aut praetura, eo maiore cura illam administrari quam haec peti debere. Neque me fallit quantum cum maximo beneficio vestro negotii sustineam. Bellum parare simul et aerario parcere, cogere ad militiam quos nolis offendere, domi forisque omnia curare, et ea agere inter invidos occursantes factiosos opinione, Quirites, asperius est. Ad hoc, alii si deliquerint, vetus nobilitas, maiorum fortia facta, cognatorum et affinium opes, multae clientelae, omnia haec praesidio adsunt; mihi spes omnes in memet sitae, quas necesse est virtute et innocentia tutari, nam alia infirma sunt.
QUESTION SUR LE TEXTE :
13. Indiquez l’équivalent du terme latin « Quirites » (L.1) en droit congolais.
Réponse correcte : a. Citoyens
Explication :
« Quirites » est la manière solennelle d’appeler les citoyens romains.
L’équivalent moderne en droit congolais est donc « citoyens ».
TEXTE 2
Scio ego, Quirites, plerosque non eisdem artibus imperium a vobis petere et, postquam adepti sunt, gerere; primo industrios, supplices medios esse, dein per ignaviam et superbiam aetatem agere. Sed mihi contra ea videtur. Nam quo pluris est universa res publica quam consulatus aut praetura, eo maiore cura illam administrari quam haec peti debere. Neque me fallit quantum cum maximo beneficio vestro negotii sustineam. Bellum parare simul et aerario parcere, cogere ad militiam quos nolis offendere, domi forisque omnia curare, et ea agere inter invidos occursantes factiosos opinione, Quirites, asperius est. Ad hoc, alii si deliquerint, vetus nobilitas, maiorum fortia facta, cognatorum et affinium opes, multae clientelae, omnia haec praesidio adsunt; mihi spes omnes in memet sitae, quas necesse est virtute et innocentia tutari, nam alia infirma sunt.
QUESTION SUR LE TEXTE :
14. Indiquez l’idée qui n’est pas exprimée dans le texte.
Réponse correcte : c. La rivalité entre nobliés et populaires
Explication :
Le texte évoque la noblesse, les charges publiques, les difficultés politiques,
mais jamais une rivalité entre classes sociales.
TEXTE 2
Scio ego, Quirites, plerosque non eisdem artibus imperium a vobis petere et, postquam adepti sunt, gerere; primo industrios, supplices medios esse, dein per ignaviam et superbiam aetatem agere. Sed mihi contra ea videtur. Nam quo pluris est universa res publica quam consulatus aut praetura, eo maiore cura illam administrari quam haec peti debere. Neque me fallit quantum cum maximo beneficio vestro negotii sustineam. Bellum parare simul et aerario parcere, cogere ad militiam quos nolis offendere, domi forisque omnia curare, et ea agere inter invidos occursantes factiosos opinione, Quirites, asperius est. Ad hoc, alii si deliquerint, vetus nobilitas, maiorum fortia facta, cognatorum et affinium opes, multae clientelae, omnia haec praesidio adsunt; mihi spes omnes in memet sitae, quas necesse est virtute et innocentia tutari, nam alia infirma sunt.
QUESTION SUR LE TEXTE :
15. Le sens exact du mot « beneficio » (L.6) est :
Réponse correcte : d. Soin
Explication :
« Beneficio » signifie ici « grâce », « faveur », « bienfait » → idée de soin accordé.
TEXTE 2
Scio ego, Quirites, plerosque non eisdem artibus imperium a vobis petere et, postquam adepti sunt, gerere; primo industrios, supplices medios esse, dein per ignaviam et superbiam aetatem agere. Sed mihi contra ea videtur. Nam quo pluris est universa res publica quam consulatus aut praetura, eo maiore cura illam administrari quam haec peti debere. Neque me fallit quantum cum maximo beneficio vestro negotii sustineam. Bellum parare simul et aerario parcere, cogere ad militiam quos nolis offendere, domi forisque omnia curare, et ea agere inter invidos occursantes factiosos opinione, Quirites, asperius est. Ad hoc, alii si deliquerint, vetus nobilitas, maiorum fortia facta, cognatorum et affinium opes, multae clientelae, omnia haec praesidio adsunt; mihi spes omnes in memet sitae, quas necesse est virtute et innocentia tutari, nam alia infirma sunt.
QUESTION SUR LE TEXTE :
16. Indiquez l’infinitif sujet.
Réponse correcte : b. Esse
Explication :
Dans le passage, « esse » fonctionne comme **infinitif sujet** dans une tournure impersonnelle.
TEXTE 2
Scio ego, Quirites, plerosque non eisdem artibus imperium a vobis petere et, postquam adepti sunt, gerere; primo industrios, supplices medios esse, dein per ignaviam et superbiam aetatem agere. Sed mihi contra ea videtur. Nam quo pluris est universa res publica quam consulatus aut praetura, eo maiore cura illam administrari quam haec peti debere. Neque me fallit quantum cum maximo beneficio vestro negotii sustineam. Bellum parare simul et aerario parcere, cogere ad militiam quos nolis offendere, domi forisque omnia curare, et ea agere inter invidos occursantes factiosos opinione, Quirites, asperius est. Ad hoc, alii si deliquerint, vetus nobilitas, maiorum fortia facta, cognatorum et affinium opes, multae clientelae, omnia haec praesidio adsunt; mihi spes omnes in memet sitae, quas necesse est virtute et innocentia tutari, nam alia infirma sunt.
QUESTION SUR LE TEXTE :
17. Indiquez un mot employé à l’ablatif.
Réponse correcte : d. Praesidio
Explication :
« Praesidio » est un ablatif singulier (forme en -o) indiquant un moyen ou un appui.
TEXTE 2
Scio ego, Quirites, plerosque non eisdem artibus imperium a vobis petere et, postquam adepti sunt, gerere; primo industrios, supplices medios esse, dein per ignaviam et superbiam aetatem agere. Sed mihi contra ea videtur. Nam quo pluris est universa res publica quam consulatus aut praetura, eo maiore cura illam administrari quam haec peti debere. Neque me fallit quantum cum maximo beneficio vestro negotii sustineam. Bellum parare simul et aerario parcere, cogere ad militiam quos nolis offendere, domi forisque omnia curare, et ea agere inter invidos occursantes factiosos opinione, Quirites, asperius est. Ad hoc, alii si deliquerint, vetus nobilitas, maiorum fortia facta, cognatorum et affinium opes, multae clientelae, omnia haec praesidio adsunt; mihi spes omnes in memet sitae, quas necesse est virtute et innocentia tutari, nam alia infirma sunt.
QUESTION SUR LE TEXTE :
18. Indiquez la proposition qui reprend les mots ou expressions empruntés au langage sociologique.
Réponse correcte : e. Vetus nobilitas, clientelae, maiorum fortia facta
Explication :
Ces termes relèvent du vocabulaire sociologique : noblesse, réseaux de clientèle,
prestige des ancêtres.
19. Le cas du sujet dans une proposition infinitive est :
Réponse correcte : b. L’accusatif
Explication :
Dans une proposition infinitive, le sujet est toujours exprimé à **l’accusatif**.
20. Indiquez le nombre de langues issues du latin.
Réponse correcte : b. 5
Explication :
Les cinq langues romanes issues du latin sont : français, espagnol, portugais,
italien, roumain.
21. Indiquez le nombre correspondant à « undetriginta ».
Réponse correcte : c. 19
Explication :
« Unde‑triginta » = 1 avant 20 → 19.
22. Le genre littéraire commun à Cicéron, Horace et Pline le Jeune est :
Réponse correcte : c. La correspondance
Explication :
Cicéron, Horace et Pline le Jeune ont tous laissé une œuvre épistolaire importante.
23. La caractéristique de style commune à Salluste et Tacite est :
Réponse correcte : d. La concision
Explication :
Salluste et Tacite sont célèbres pour un style bref, dense, tendu,
souvent elliptique : c’est la **concision**, marque de l’historiographie latine classique.
24. Marius s’est particulièrement distingué dans la profession :
Réponse correcte : c. De militaire
Explication :
Marius est l’un des plus grands généraux de Rome.
Il s’est illustré dans les guerres contre les Cimbres et les Teutons
et a profondément réformé l’armée romaine.
25. Indiquez la proposition qui associe correctement les dates (I) aux événements historiques correspondants (II).
(I) (dates)
1. 753 a.C.n
2. 509 a.C.n
3. 390 a.C.n
4. 146 a.C.n
5. 44 a.C.n
(II) (événements)
a. Mort de César
b. Fondation de Rome
c. Chute de Carthage
d. Sac de Rome par les Gaulois
e. Chute de la royauté
Réponse correcte : 1. 1b, 2e, 3d, 4c, 5a
Explication :
Voici les correspondances exactes :
– 753 a.C.n → Fondation de Rome (b)
– 509 a.C.n → Chute de la royauté (e)
– 390 a.C.n → Sac de Rome par les Gaulois (d)
– 146 a.C.n → Chute de Carthage (c)
– 44 a.C.n → Mort de César (a)
La proposition n°1 est donc la seule correcte.
TEXTE 1
« Natura » inquit « haec mihi praestat ». Non intellegis te, cum hoc dicis, mutare nomen deo? Quid enim aliud est natura quam deus et divina ratio toti mundo partibusque eius inserta? Quotiens voles, tibi licet aliter hunc auctorem rerum nostrarum compellare; et Jovem illum Optimum ac Maximum rite dices et Tonantem et Statorem, qui non, ut historici tradiderunt, ex eo, quod post votum susceptum acies Romanorum fugientium stetit, sed quod stant beneficio eius omnia, stator stabilitorque est. Hunc eundem et fatum si dixeris, non mentieris; nam cum fatum nihil aliud sit quam series implexa causarum, ille est prima omnium causa, ex qua ceterae pendent. Quaecumque voles, illi nomina proprie aptabis vim aliquam effectumque caelestium rerum continentia: tot appellationes eius possunt esse quot munera.
SENEQUE, De Beneficiis
QUESTION SUR LE TEXTE :
1. L’allusion à « Jovem, Tonantem et Statorem » (L5) renvoie à :
Réponse correcte : b. La mythologie
Explication :
Jupiter (Jovem), le Tonnerre (Tonantem) et le Stator sont des appellations
mythologiques du dieu suprême romain. Sénèque évoque ici les noms traditionnels
de Jupiter dans la religion romaine.
TEXTE 1
« Natura » inquit « haec mihi praestat ». Non intellegis te, cum hoc dicis, mutare nomen deo? Quid enim aliud est natura quam deus et divina ratio toti mundo partibusque eius inserta? Quotiens voles, tibi licet aliter hunc auctorem rerum nostrarum compellare; et Jovem illum Optimum ac Maximum rite dices et Tonantem et Statorem, qui non, ut historici tradiderunt, ex eo, quod post votum susceptum acies Romanorum fugientium stetit, sed quod stant beneficio eius omnia, stator stabilitorque est. Hunc eundem et fatum si dixeris, non mentieris; nam cum fatum nihil aliud sit quam series implexa causarum, ille est prima omnium causa, ex qua ceterae pendent. Quaecumque voles, illi nomina proprie aptabis vim aliquam effectumque caelestium rerum continentia: tot appellationes eius possunt esse quot munera.
SENEQUE, De Beneficiis
QUESTION SUR LE TEXTE :
2. Le verbe « dicis » (L1) est employé dans une proposition :
Réponse correcte : d. Principale
Explication :
« Dicis » est le verbe de la proposition principale : « cum hoc dicis » dépend
de cette principale, mais « dicis » lui-même n’est pas subordonné.
TEXTE 1
« Natura » inquit « haec mihi praestat ». Non intellegis te, cum hoc dicis, mutare nomen deo? Quid enim aliud est natura quam deus et divina ratio toti mundo partibusque eius inserta? Quotiens voles, tibi licet aliter hunc auctorem rerum nostrarum compellare; et Jovem illum Optimum ac Maximum rite dices et Tonantem et Statorem, qui non, ut historici tradiderunt, ex eo, quod post votum susceptum acies Romanorum fugientium stetit, sed quod stant beneficio eius omnia, stator stabilitorque est. Hunc eundem et fatum si dixeris, non mentieris; nam cum fatum nihil aliud sit quam series implexa causarum, ille est prima omnium causa, ex qua ceterae pendent. Quaecumque voles, illi nomina proprie aptabis vim aliquam effectumque caelestium rerum continentia: tot appellationes eius possunt esse quot munera.
SENEQUE, De Beneficiis
QUESTION SUR LE TEXTE :
3. On ne peut tirer de ce texte que Dieu est :
Réponse correcte : a. Amour
Explication :
Le texte présente Dieu comme :
– destin (fatum),
– nature (natura),
– providence (beneficio eius omnia stant).
Mais jamais comme **amour**, notion étrangère au stoïcisme.
TEXTE 1
« Natura » inquit « haec mihi praestat ». Non intellegis te, cum hoc dicis, mutare nomen deo? Quid enim aliud est natura quam deus et divina ratio toti mundo partibusque eius inserta? Quotiens voles, tibi licet aliter hunc auctorem rerum nostrarum compellare; et Jovem illum Optimum ac Maximum rite dices et Tonantem et Statorem, qui non, ut historici tradiderunt, ex eo, quod post votum susceptum acies Romanorum fugientium stetit, sed quod stant beneficio eius omnia, stator stabilitorque est. Hunc eundem et fatum si dixeris, non mentieris; nam cum fatum nihil aliud sit quam series implexa causarum, ille est prima omnium causa, ex qua ceterae pendent. Quaecumque voles, illi nomina proprie aptabis vim aliquam effectumque caelestium rerum continentia: tot appellationes eius possunt esse quot munera.
SENEQUE, De Beneficiis
QUESTION SUR LE TEXTE :
4. Le mot « Quotiens » (L3) est :
Réponse correcte : b. Adverbe
Explication :
« Quotiens » signifie « chaque fois que », « toutes les fois que » : c’est un
adverbe de fréquence employé comme introducteur de subordonnée circonstancielle.
TEXTE 1
« Natura » inquit « haec mihi praestat ». Non intellegis te, cum hoc dicis, mutare nomen deo? Quid enim aliud est natura quam deus et divina ratio toti mundo partibusque eius inserta? Quotiens voles, tibi licet aliter hunc auctorem rerum nostrarum compellare; et Jovem illum Optimum ac Maximum rite dices et Tonantem et Statorem, qui non, ut historici tradiderunt, ex eo, quod post votum susceptum acies Romanorum fugientium stetit, sed quod stant beneficio eius omnia, stator stabilitorque est. Hunc eundem et fatum si dixeris, non mentieris; nam cum fatum nihil aliud sit quam series implexa causarum, ille est prima omnium causa, ex qua ceterae pendent. Quaecumque voles, illi nomina proprie aptabis vim aliquam effectumque caelestium rerum continentia: tot appellationes eius possunt esse quot munera.
SENEQUE, De Beneficiis
QUESTION SUR LE TEXTE :
5. Le sens exact du mot « auctorem » (L4) est :
Réponse correcte : a. Acteur
Explication :
« Auctor » signifie « auteur », « créateur », « celui qui fonde ou initie ».
Dans le texte, « auctorem rerum nostrarum » = « l’auteur de nos réalités »,
donc « acteur » est le sens exact.
TEXTE 1
« Natura » inquit « haec mihi praestat ». Non intellegis te, cum hoc dicis, mutare nomen deo? Quid enim aliud est natura quam deus et divina ratio toti mundo partibusque eius inserta? Quotiens voles, tibi licet aliter hunc auctorem rerum nostrarum compellare; et Jovem illum Optimum ac Maximum rite dices et Tonantem et Statorem, qui non, ut historici tradiderunt, ex eo, quod post votum susceptum acies Romanorum fugientium stetit, sed quod stant beneficio eius omnia, stator stabilitorque est. Hunc eundem et fatum si dixeris, non mentieris; nam cum fatum nihil aliud sit quam series implexa causarum, ille est prima omnium causa, ex qua ceterae pendent. Quaecumque voles, illi nomina proprie aptabis vim aliquam effectumque caelestium rerum continentia: tot appellationes eius possunt esse quot munera.
SENEQUE, De Beneficiis
QUESTION SUR LE TEXTE :
6. Le mot « nomen » (L.2) se trouve :
Réponse correcte : c. À l’accusatif c.o.d.
Explication :
« Mutare nomen deo » → « changer le nom à Dieu ».
« Nomen » est ici **complément d’objet direct** du verbe « mutare ».
TEXTE 1
« Natura » inquit « haec mihi praestat ». Non intellegis te, cum hoc dicis, mutare nomen deo? Quid enim aliud est natura quam deus et divina ratio toti mundo partibusque eius inserta? Quotiens voles, tibi licet aliter hunc auctorem rerum nostrarum compellare; et Jovem illum Optimum ac Maximum rite dices et Tonantem et Statorem, qui non, ut historici tradiderunt, ex eo, quod post votum susceptum acies Romanorum fugientium stetit, sed quod stant beneficio eius omnia, stator stabilitorque est. Hunc eundem et fatum si dixeris, non mentieris; nam cum fatum nihil aliud sit quam series implexa causarum, ille est prima omnium causa, ex qua ceterae pendent. Quaecumque voles, illi nomina proprie aptabis vim aliquam effectumque caelestium rerum continentia: tot appellationes eius possunt esse quot munera.
SENEQUE, De Beneficiis
QUESTION SUR LE TEXTE :
7. L’expression « fatum » (L.8) désigne :
Réponse correcte : b. La première de toutes les causes
Explication :
Sénèque explique que « fatum » = la chaîne des causes, dont Dieu est la **cause première**.
Donc « fatum » renvoie à la causalité première.
TEXTE 1
« Natura » inquit « haec mihi praestat ». Non intellegis te, cum hoc dicis, mutare nomen deo? Quid enim aliud est natura quam deus et divina ratio toti mundo partibusque eius inserta? Quotiens voles, tibi licet aliter hunc auctorem rerum nostrarum compellare; et Jovem illum Optimum ac Maximum rite dices et Tonantem et Statorem, qui non, ut historici tradiderunt, ex eo, quod post votum susceptum acies Romanorum fugientium stetit, sed quod stant beneficio eius omnia, stator stabilitorque est. Hunc eundem et fatum si dixeris, non mentieris; nam cum fatum nihil aliud sit quam series implexa causarum, ille est prima omnium causa, ex qua ceterae pendent. Quaecumque voles, illi nomina proprie aptabis vim aliquam effectumque caelestium rerum continentia: tot appellationes eius possunt esse quot munera.
SENEQUE, De Beneficiis
QUESTION SUR LE TEXTE :
8. « Voles » (L.4) est un verbe :
Réponse correcte : d. Irrégulier
Explication :
« Voles » vient du verbe irrégulier **velle** (vouloir).
Il ne suit pas les conjugaisons régulières.
TEXTE 1
« Natura » inquit « haec mihi praestat ». Non intellegis te, cum hoc dicis, mutare nomen deo? Quid enim aliud est natura quam deus et divina ratio toti mundo partibusque eius inserta? Quotiens voles, tibi licet aliter hunc auctorem rerum nostrarum compellare; et Jovem illum Optimum ac Maximum rite dices et Tonantem et Statorem, qui non, ut historici tradiderunt, ex eo, quod post votum susceptum acies Romanorum fugientium stetit, sed quod stant beneficio eius omnia, stator stabilitorque est. Hunc eundem et fatum si dixeris, non mentieris; nam cum fatum nihil aliud sit quam series implexa causarum, ille est prima omnium causa, ex qua ceterae pendent. Quaecumque voles, illi nomina proprie aptabis vim aliquam effectumque caelestium rerum continentia: tot appellationes eius possunt esse quot munera.
SENEQUE, De Beneficiis
QUESTION SUR LE TEXTE :
9. Indiquez le nombre de fois qu’il est fait usage d’un verbe au présent de l’indicatif.
Réponse correcte : b. 8
Explication :
Le texte contient plusieurs présents : inquit, intellegis, dicis, est, licet, dices, stant, possunt…
On en compte **huit** au total.
TEXTE 1
« Natura » inquit « haec mihi praestat ». Non intellegis te, cum hoc dicis, mutare nomen deo? Quid enim aliud est natura quam deus et divina ratio toti mundo partibusque eius inserta? Quotiens voles, tibi licet aliter hunc auctorem rerum nostrarum compellare; et Jovem illum Optimum ac Maximum rite dices et Tonantem et Statorem, qui non, ut historici tradiderunt, ex eo, quod post votum susceptum acies Romanorum fugientium stetit, sed quod stant beneficio eius omnia, stator stabilitorque est. Hunc eundem et fatum si dixeris, non mentieris; nam cum fatum nihil aliud sit quam series implexa causarum, ille est prima omnium causa, ex qua ceterae pendent. Quaecumque voles, illi nomina proprie aptabis vim aliquam effectumque caelestium rerum continentia: tot appellationes eius possunt esse quot munera.
SENEQUE, De Beneficiis
QUESTION SUR LE TEXTE :
10. Indiquez le nom qui est incorrectement associé à son genre.
Réponse correcte : b. Mundo : neutre
Explication :
« Mundus » est **masculin**, pas neutre.
Les autres associations sont correctes.
TEXTE 2
Scio ego, Quirites, plerosque non eisdem artibus imperium a vobis petere et, postquam adepti sunt, gerere; primo industrios, supplices medios esse, dein per ignaviam et superbiam aetatem agere. Sed mihi contra ea videtur. Nam quo pluris est universa res publica quam consulatus aut praetura, eo maiore cura illam administrari quam haec peti debere. Neque me fallit quantum cum maximo beneficio vestro negotii sustineam. Bellum parare simul et aerario parcere, cogere ad militiam quos nolis offendere, domi forisque omnia curare, et ea agere inter invidos occursantes factiosos opinione, Quirites, asperius est. Ad hoc, alii si deliquerint, vetus nobilitas, maiorum fortia facta, cognatorum et affinium opes, multae clientelae, omnia haec praesidio adsunt; mihi spes omnes in memet sitae, quas necesse est virtute et innocentia tutari, nam alia infirma sunt.
QUESTION SU RLE TEXTE :
11. L’orateur dans ce texte est :
Réponse correcte : c. Marius
Explication :
Le texte est un discours attribué à **Caius Marius**, rapporté par Salluste.
Il parle en son nom (« mihi ») et oppose sa condition d’homme nouveau à celle des nobles.
TEXTE 2
Scio ego, Quirites, plerosque non eisdem artibus imperium a vobis petere et, postquam adepti sunt, gerere; primo industrios, supplices medios esse, dein per ignaviam et superbiam aetatem agere. Sed mihi contra ea videtur. Nam quo pluris est universa res publica quam consulatus aut praetura, eo maiore cura illam administrari quam haec peti debere. Neque me fallit quantum cum maximo beneficio vestro negotii sustineam. Bellum parare simul et aerario parcere, cogere ad militiam quos nolis offendere, domi forisque omnia curare, et ea agere inter invidos occursantes factiosos opinione, Quirites, asperius est. Ad hoc, alii si deliquerint, vetus nobilitas, maiorum fortia facta, cognatorum et affinium opes, multae clientelae, omnia haec praesidio adsunt; mihi spes omnes in memet sitae, quas necesse est virtute et innocentia tutari, nam alia infirma sunt.
QUESTION SU RLE TEXTE :
12. Les termes « imperium, res publica, consulatus et praetura » donnent au texte la coloration d’un discours :
Réponse correcte : c. Électoral
Explication :
Les termes « imperium, res publica, consulatus, praetura » renvoient à la vie politique
et aux magistratures. Le discours vise à convaincre le peuple : c’est un **discours électoral**.
TEXTE 2
Scio ego, Quirites, plerosque non eisdem artibus imperium a vobis petere et, postquam adepti sunt, gerere; primo industrios, supplices medios esse, dein per ignaviam et superbiam aetatem agere. Sed mihi contra ea videtur. Nam quo pluris est universa res publica quam consulatus aut praetura, eo maiore cura illam administrari quam haec peti debere. Neque me fallit quantum cum maximo beneficio vestro negotii sustineam. Bellum parare simul et aerario parcere, cogere ad militiam quos nolis offendere, domi forisque omnia curare, et ea agere inter invidos occursantes factiosos opinione, Quirites, asperius est. Ad hoc, alii si deliquerint, vetus nobilitas, maiorum fortia facta, cognatorum et affinium opes, multae clientelae, omnia haec praesidio adsunt; mihi spes omnes in memet sitae, quas necesse est virtute et innocentia tutari, nam alia infirma sunt.
QUESTION SU RLE TEXTE :
13. Indiquez l’équivalent du terme latin « consulatus » (L.5) en droit congolais.
Réponse correcte : e. Primature
Explication :
Le « consulatus » est la plus haute magistrature de la République romaine.
Son équivalent moderne en droit congolais est la **Primature** (fonction de Premier Ministre).
TEXTE 2
Scio ego, Quirites, plerosque non eisdem artibus imperium a vobis petere et, postquam adepti sunt, gerere; primo industrios, supplices medios esse, dein per ignaviam et superbiam aetatem agere. Sed mihi contra ea videtur. Nam quo pluris est universa res publica quam consulatus aut praetura, eo maiore cura illam administrari quam haec peti debere. Neque me fallit quantum cum maximo beneficio vestro negotii sustineam. Bellum parare simul et aerario parcere, cogere ad militiam quos nolis offendere, domi forisque omnia curare, et ea agere inter invidos occursantes factiosos opinione, Quirites, asperius est. Ad hoc, alii si deliquerint, vetus nobilitas, maiorum fortia facta, cognatorum et affinium opes, multae clientelae, omnia haec praesidio adsunt; mihi spes omnes in memet sitae, quas necesse est virtute et innocentia tutari, nam alia infirma sunt.
QUESTION SU RLE TEXTE :
14. Indiquez la proposition qui se rapproche de l’antithèse « plerosque – mihi ».
Réponse correcte : e. Les mérites personnels de Marius
Explication :
L’antithèse « plerosque – mihi » oppose :
– « plerosque » : la majorité des candidats, souvent nobles,
– « mihi » : Marius, homme nouveau, qui ne doit sa carrière qu’à ses mérites.
La proposition qui s’en rapproche est donc celle qui évoque **les mérites personnels de Marius**.
TEXTE 2
Scio ego, Quirites, plerosque non eisdem artibus imperium a vobis petere et, postquam adepti sunt, gerere; primo industrios, supplices medios esse, dein per ignaviam et superbiam aetatem agere. Sed mihi contra ea videtur. Nam quo pluris est universa res publica quam consulatus aut praetura, eo maiore cura illam administrari quam haec peti debere. Neque me fallit quantum cum maximo beneficio vestro negotii sustineam. Bellum parare simul et aerario parcere, cogere ad militiam quos nolis offendere, domi forisque omnia curare, et ea agere inter invidos occursantes factiosos opinione, Quirites, asperius est. Ad hoc, alii si deliquerint, vetus nobilitas, maiorum fortia facta, cognatorum et affinium opes, multae clientelae, omnia haec praesidio adsunt; mihi spes omnes in memet sitae, quas necesse est virtute et innocentia tutari, nam alia infirma sunt.
QUESTION SU RLE TEXTE :
15. Le sens exact du mot « cura » est :
Réponse correcte : d. Soin
Explication :
« Cura » signifie soin, souci, attention.
Dans le texte : « maiore cura administrari » = être administré avec plus de soin.
TEXTE 2
Scio ego, Quirites, plerosque non eisdem artibus imperium a vobis petere et, postquam adepti sunt, gerere; primo industrios, supplices medios esse, dein per ignaviam et superbiam aetatem agere. Sed mihi contra ea videtur. Nam quo pluris est universa res publica quam consulatus aut praetura, eo maiore cura illam administrari quam haec peti debere. Neque me fallit quantum cum maximo beneficio vestro negotii sustineam. Bellum parare simul et aerario parcere, cogere ad militiam quos nolis offendere, domi forisque omnia curare, et ea agere inter invidos occursantes factiosos opinione, Quirites, asperius est. Ad hoc, alii si deliquerint, vetus nobilitas, maiorum fortia facta, cognatorum et affinium opes, multae clientelae, omnia haec praesidio adsunt; mihi spes omnes in memet sitae, quas necesse est virtute et innocentia tutari, nam alia infirma sunt.
QUESTION SU RLE TEXTE :
16. Indiquez l’infinitif complément d’un verbe irrégulier.
Réponse correcte : b. Esse
Explication :
« Esse » est l’infinitif du verbe irrégulier **sum, esse** (être).
C’est donc l’infinitif complément d’un verbe irrégulier.
TEXTE 2
Scio ego, Quirites, plerosque non eisdem artibus imperium a vobis petere et, postquam adepti sunt, gerere; primo industrios, supplices medios esse, dein per ignaviam et superbiam aetatem agere. Sed mihi contra ea videtur. Nam quo pluris est universa res publica quam consulatus aut praetura, eo maiore cura illam administrari quam haec peti debere. Neque me fallit quantum cum maximo beneficio vestro negotii sustineam. Bellum parare simul et aerario parcere, cogere ad militiam quos nolis offendere, domi forisque omnia curare, et ea agere inter invidos occursantes factiosos opinione, Quirites, asperius est. Ad hoc, alii si deliquerint, vetus nobilitas, maiorum fortia facta, cognatorum et affinium opes, multae clientelae, omnia haec praesidio adsunt; mihi spes omnes in memet sitae, quas necesse est virtute et innocentia tutari, nam alia infirma sunt.
QUESTION SU RLE TEXTE :
17. Indiquez un mot employé au nominatif.
Réponse correcte : e. Quirites
Explication :
« Quirites » est un nominatif pluriel, forme d’adresse aux citoyens romains.
TEXTE 2
Scio ego, Quirites, plerosque non eisdem artibus imperium a vobis petere et, postquam adepti sunt, gerere; primo industrios, supplices medios esse, dein per ignaviam et superbiam aetatem agere. Sed mihi contra ea videtur. Nam quo pluris est universa res publica quam consulatus aut praetura, eo maiore cura illam administrari quam haec peti debere. Neque me fallit quantum cum maximo beneficio vestro negotii sustineam. Bellum parare simul et aerario parcere, cogere ad militiam quos nolis offendere, domi forisque omnia curare, et ea agere inter invidos occursantes factiosos opinione, Quirites, asperius est. Ad hoc, alii si deliquerint, vetus nobilitas, maiorum fortia facta, cognatorum et affinium opes, multae clientelae, omnia haec praesidio adsunt; mihi spes omnes in memet sitae, quas necesse est virtute et innocentia tutari, nam alia infirma sunt.
QUESTION SU RLE TEXTE :
18. Indiquez la proposition qui reprend les mots ou expressions empruntés au langage politique.
Réponse correcte : c. Imperium, consulatus, praetura, res publica
Explication :
Ces termes appartiennent clairement au vocabulaire politique et institutionnel romain.
19. Le cas du sujet d’un infinitif historique est :
Réponse correcte : e. Le nominatif
Explication :
Dans un infinitif historique, le sujet reste au **nominatif**, contrairement à la proposition infinitive classique.
20. Indiquez le nombre de genres que compte le latin.
Réponse correcte : d. 3
Explication :
Le latin possède **trois genres** : masculin, féminin, neutre.
21. Indiquez le nombre correspondant à « duodeviginti ».
Réponse correcte : b. 18
Explication :
« Duo-de-viginti » = deux avant vingt → 20 − 2 = 18.
22. Le genre littéraire qui distingue Sénèque des autres auteurs latins est :
Réponse correcte : d. La philosophie
Explication :
Sénèque est avant tout un philosophe stoïcien, contrairement à Cicéron (orateur), Salluste (historien), Tacite (historien).
23. La caractéristique de style commune à Salluste et Tite-Live est :
Réponse correcte : e. La période
Explication :
Salluste et Tite-Live sont connus pour leur style périodique, structuré en longues périodes équilibrées.
24. Cicéron, Salluste, Sénèque et Tacite ont tous exercé la profession :
Réponse correcte : b. D’hommes de lettres
Explication :
Tous quatre — Cicéron, Salluste, Sénèque, Tacite — ont exercé une activité littéraire importante.
25. Indiquez la proposition qui associe correctement les dates (I) aux événements historiques correspondants (II).
(I)
1. 451
2. 146
3. 65
4. 63
5. 43
(II)
a. Carthago delenda est
b. Conjuratione de Catilina
c. Deuxième Triumvirat
d. Lex Papia
e. Loi des XII Tables
f. Mort de César
Réponse correcte : 1. 1e, 2a, 3d, 4b, 5c
Explication :
– 451 → Loi des XII Tables (e)
– 146 → Carthago delenda est / chute de Carthage (a)
– 65 → Lex Papia (d)
– 63 → Conjuration de Catilina (b)
– 43 → Deuxième Triumvirat (c)
La proposition n°1 est donc la seule correcte.
26. Marius s’est particulièrement distingué dans la profession :
Réponse correcte : c. De militaire
Explication :
Caius Marius est l’un des plus grands généraux de Rome.
Il s’est illustré dans les guerres contre les Cimbres et les Teutons
et a profondément réformé l’armée romaine.
27. La caractéristique de style commune à Salluste et Tacite est :
Réponse correcte : d. La concision
Explication :
Salluste et Tacite sont connus pour un style bref, dense, tendu,
souvent elliptique : c’est la marque de la **concision**, caractéristique
majeure de leur écriture historique.