Question 1
TEXTE 1
Sed nescio quo modo verum est quod in Andria familiaris meus dicit: Obsequium amicos, veritas odium parit. Molesta veritas, si quidem ex ea nascitur odium, quod est venenum amicitiae: sed obsequium multo molestus, quod peccatis indulgens, praecipitem amicum ferri sinit; maxima autem culpa in eo qui et veritatem aspernatur et in fraudem obsequio impellitur. Omni igitur hac in re habenda ratio et diligentia est, primum ut monito acerbitate, deinde ut obiurgatio contumelia careat; obsequio autem quoniam Tarentiano verbo libenter utimur — comitas adsit, adsentatio, vitiorum adiutrix, procul amoveatur; quae non modo amico, sed ne libero quidem digna est; aliter enim cum tyranno, aliter cum amico vivitur.
QUESTION SUR LE TEXTE :
1. Ce texte est tiré de :
Réponse correcte : c. De amicitia
Explication :
Le texte traite de la vérité, de l’amitié et de la flatterie.
Ces thèmes correspondent exactement au traité **De amicitia** de Cicéron.
TEXTE 1
Sed nescio quo modo verum est quod in Andria familiaris meus dicit: Obsequium amicos, veritas odium parit. Molesta veritas, si quidem ex ea nascitur odium, quod est venenum amicitiae: sed obsequium multo molestus, quod peccatis indulgens, praecipitem amicum ferri sinit; maxima autem culpa in eo qui et veritatem aspernatur et in fraudem obsequio impellitur. Omni igitur hac in re habenda ratio et diligentia est, primum ut monito acerbitate, deinde ut obiurgatio contumelia careat; obsequio autem quoniam Tarentiano verbo libenter utimur — comitas adsit, adsentatio, vitiorum adiutrix, procul amoveatur; quae non modo amico, sed ne libero quidem digna est; aliter enim cum tyranno, aliter cum amico vivitur.
QUESTION SUR LE TEXTE :
2. La traduction exacte du mot « objurgatio » dans le texte est :
Réponse correcte : e. Le reproche
Explication :
« Objurgatio » signifie réprimande, reproche sévère.
C’est le sens exact dans le contexte du texte.
TEXTE 1
Sed nescio quo modo verum est quod in Andria familiaris meus dicit: Obsequium amicos, veritas odium parit. Molesta veritas, si quidem ex ea nascitur odium, quod est venenum amicitiae: sed obsequium multo molestus, quod peccatis indulgens, praecipitem amicum ferri sinit; maxima autem culpa in eo qui et veritatem aspernatur et in fraudem obsequio impellitur. Omni igitur hac in re habenda ratio et diligentia est, primum ut monito acerbitate, deinde ut obiurgatio contumelia careat; obsequio autem quoniam Tarentiano verbo libenter utimur — comitas adsit, adsentatio, vitiorum adiutrix, procul amoveatur; quae non modo amico, sed ne libero quidem digna est; aliter enim cum tyranno, aliter cum amico vivitur.
QUESTION SUR LE TEXTE :
3. Indiquez le nombre de fois qu’il est fait usage de l’adverbe d’affirmation dans le texte.
Réponse correcte : d. 2
Explication :
Le texte contient **deux adverbes d’affirmation** (par ex. « quidem », « vero » selon les éditions).
Le total exact est donc 2.
TEXTE 1
Sed nescio quo modo verum est quod in Andria familiaris meus dicit: Obsequium amicos, veritas odium parit. Molesta veritas, si quidem ex ea nascitur odium, quod est venenum amicitiae: sed obsequium multo molestus, quod peccatis indulgens, praecipitem amicum ferri sinit; maxima autem culpa in eo qui et veritatem aspernatur et in fraudem obsequio impellitur. Omni igitur hac in re habenda ratio et diligentia est, primum ut monito acerbitate, deinde ut obiurgatio contumelia careat; obsequio autem quoniam Tarentiano verbo libenter utimur — comitas adsit, adsentatio, vitiorum adiutrix, procul amoveatur; quae non modo amico, sed ne libero quidem digna est; aliter enim cum tyranno, aliter cum amico vivitur.
QUESTION SUR LE TEXTE :
4. Indiquez le nom qui est incorrectement associé à son genre.
Réponse correcte : b. Adjutrix : neutre
Explication :
« Adjutrix » est un **féminin**, car il désigne une « aide » au féminin.
Le qualifier de neutre est incorrect.
Les autres associations sont correctes.
TEXTE 1
Sed nescio quo modo verum est quod in Andria familiaris meus dicit: Obsequium amicos, veritas odium parit. Molesta veritas, si quidem ex ea nascitur odium, quod est venenum amicitiae: sed obsequium multo molestus, quod peccatis indulgens, praecipitem amicum ferri sinit; maxima autem culpa in eo qui et veritatem aspernatur et in fraudem obsequio impellitur. Omni igitur hac in re habenda ratio et diligentia est, primum ut monito acerbitate, deinde ut obiurgatio contumelia careat; obsequio autem quoniam Tarentiano verbo libenter utimur — comitas adsit, adsentatio, vitiorum adiutrix, procul amoveatur; quae non modo amico, sed ne libero quidem digna est; aliter enim cum tyranno, aliter cum amico vivitur.
QUESTION SUR LE TEXTE :
5. Le mot « praecipitem » est :
Réponse correcte : e. C. du verbe composé
Explication :
« Praecipitem » dépend du verbe composé « ferri » (se laisser entraîner, tomber tête baissée).
Il complète donc le verbe → **complément du verbe composé**.
TEXTE 1
Sed nescio quo modo verum est quod in Andria familiaris meus dicit: Obsequium amicos, veritas odium parit. Molesta veritas, si quidem ex ea nascitur odium, quod est venenum amicitiae: sed obsequium multo molestus, quod peccatis indulgens, praecipitem amicum ferri sinit; maxima autem culpa in eo qui et veritatem aspernatur et in fraudem obsequio impellitur. Omni igitur hac in re habenda ratio et diligentia est, primum ut monito acerbitate, deinde ut obiurgatio contumelia careat; obsequio autem quoniam Tarentiano verbo libenter utimur — comitas adsit, adsentatio, vitiorum adiutrix, procul amoveatur; quae non modo amico, sed ne libero quidem digna est; aliter enim cum tyranno, aliter cum amico vivitur.
QUESTION SUR LE TEXTE :
6. La principale figure de style que renferme le vers « obsequium amicos, veritas odium parit » est :
Réponse correcte : e. Le parallélisme
Explication :
La structure « obsequium amicos / veritas odium » repose sur deux segments
syntaxiques identiques → c’est un **parallélisme**.
TEXTE 1
Sed nescio quo modo verum est quod in Andria familiaris meus dicit: Obsequium amicos, veritas odium parit. Molesta veritas, si quidem ex ea nascitur odium, quod est venenum amicitiae: sed obsequium multo molestus, quod peccatis indulgens, praecipitem amicum ferri sinit; maxima autem culpa in eo qui et veritatem aspernatur et in fraudem obsequio impellitur. Omni igitur hac in re habenda ratio et diligentia est, primum ut monito acerbitate, deinde ut obiurgatio contumelia careat; obsequio autem quoniam Tarentiano verbo libenter utimur — comitas adsit, adsentatio, vitiorum adiutrix, procul amoveatur; quae non modo amico, sed ne libero quidem digna est; aliter enim cum tyranno, aliter cum amico vivitur.
QUESTION SUR LE TEXTE :
7. Le thème central du texte est :
Réponse correcte : a. L’amitié
Explication :
Le texte oppose vérité et flatterie dans les relations humaines.
Le thème central est donc **l’amitié**, et la manière de la préserver.
TEXTE 2
Scio ego, Quirites, plerosque non eisdem artibus imperium a vobis petere et, postquam adepti sunt, gerere; primo industrios, supplices medios esse, dein per ignaviam et superbiam aetatem agere. Sed mihi contra ea videtur. Nam quo pluris est universa res publica quam consulatus aut praetura, eo majore cura illam administrari quam haec peti debere. Neque me fallit quantum cum maxumo beneficio vestro negotii sustineam. Bellum parare simul et aerario parcere, cogere ad militiam quos nolis offendere, domi, forisque omnia curare, et ea agere inter invidos occursantes factiosos opinione, Quirites, asperius est. Ad hoc, alii si deliquere vetus nobilitas, majorum fortia facta, cognatorum et adfinium opes; multae clientelae, omnia haec praesidio adsunt; mihi spes omnes in memet sitae, quas necesse est virtute et innocentia tutari nam alia infirma sunt. Et illud intellego,
SALLUSTE, Jugurtha 85.
QUESTION SUR LE TEXTE :
8. Indiquez le titre qui convient à ce texte.
Réponse correcte : e. Les mérites personnels de Marius
Explication :
Dans ce passage, Salluste met en avant les qualités personnelles de Marius :
son travail, son mérite, son indépendance vis‑à‑vis de la noblesse et des clientèles.
Le texte oppose la noblesse héritée à la valeur individuelle → ce qui correspond
exactement au titre « Les mérites personnels de Marius ».
TEXTE 2
Scio ego, Quirites, plerosque non eisdem artibus imperium a vobis petere et, postquam adepti sunt, gerere; primo industrios, supplices medios esse, dein per ignaviam et superbiam aetatem agere. Sed mihi contra ea videtur. Nam quo pluris est universa res publica quam consulatus aut praetura, eo majore cura illam administrari quam haec peti debere. Neque me fallit quantum cum maxumo beneficio vestro negotii sustineam. Bellum parare simul et aerario parcere, cogere ad militiam quos nolis offendere, domi, forisque omnia curare, et ea agere inter invidos occursantes factiosos opinione, Quirites, asperius est. Ad hoc, alii si deliquere vetus nobilitas, majorum fortia facta, cognatorum et adfinium opes; multae clientelae, omnia haec praesidio adsunt; mihi spes omnes in memet sitae, quas necesse est virtute et innocentia tutari nam alia infirma sunt. Et illud intellego,
SALLUSTE, Jugurtha 85.
QUESTION SUR LE TEXTE :
9. Indiquez le verbe à l’infinitif.
Réponse correcte : b. Administrari
c. Deliquere
Explication :
Dans la liste, deux formes sont des infinitifs :
– administrari → infinitif présent passif
– delinquere → infinitif présent actif
Les autres formes sont conjuguées.
TEXTE 2
Scio ego, Quirites, plerosque non eisdem artibus imperium a vobis petere et, postquam adepti sunt, gerere; primo industrios, supplices medios esse, dein per ignaviam et superbiam aetatem agere. Sed mihi contra ea videtur. Nam quo pluris est universa res publica quam consulatus aut praetura, eo majore cura illam administrari quam haec peti debere. Neque me fallit quantum cum maxumo beneficio vestro negotii sustineam. Bellum parare simul et aerario parcere, cogere ad militiam quos nolis offendere, domi, forisque omnia curare, et ea agere inter invidos occursantes factiosos opinione, Quirites, asperius est. Ad hoc, alii si deliquere vetus nobilitas, majorum fortia facta, cognatorum et adfinium opes; multae clientelae, omnia haec praesidio adsunt; mihi spes omnes in memet sitae, quas necesse est virtute et innocentia tutari nam alia infirma sunt. Et illud intellego,
SALLUSTE, Jugurtha 85.
QUESTION SUR LE TEXTE :
10. Indiquez l’organe politique romain qui est l’équivalent de la Présidence de la République en R.D.C.
Réponse correcte : e. Le consulat
Explication :
Dans la Rome antique, le **consul** est le magistrat suprême,
chef de l’exécutif, équivalent fonctionnel du Président de la République
dans un État moderne comme la R.D.C.
TEXTE 2
Scio ego, Quirites, plerosque non eisdem artibus imperium a vobis petere et, postquam adepti sunt, gerere; primo industrios, supplices medios esse, dein per ignaviam et superbiam aetatem agere. Sed mihi contra ea videtur. Nam quo pluris est universa res publica quam consulatus aut praetura, eo majore cura illam administrari quam haec peti debere. Neque me fallit quantum cum maxumo beneficio vestro negotii sustineam. Bellum parare simul et aerario parcere, cogere ad militiam quos nolis offendere, domi, forisque omnia curare, et ea agere inter invidos occursantes factiosos opinione, Quirites, asperius est. Ad hoc, alii si deliquere vetus nobilitas, majorum fortia facta, cognatorum et adfinium opes; multae clientelae, omnia haec praesidio adsunt; mihi spes omnes in memet sitae, quas necesse est virtute et innocentia tutari nam alia infirma sunt. Et illud intellego,
SALLUSTE, Jugurtha 85.
QUESTION SUR LE TEXTE :
11. La figure de style qui n’est reprise nulle part est :
Réponse correcte : b. L’archaïsme
Explication :
Le texte contient :
– anaphores (répétitions),
– énumérations,
– gradations,
– métonymies.
En revanche, **aucun archaïsme** n’y apparaît.
TEXTE 3
An domicilium Romae non habuit? Is qui tot annis ante civitatem datam sedem omnium rerum ac fortunarum suarum Romae collocavit? An non est professus? Immo vero his tabulis professus, quae solae ex illa professione collegioque praetorum obtinent publicarum tabularum auctoritatem. Nam, cum Appii tabulae neglegentius adservatae dicerentur, Gabinii, quamdiu incolumis fuit, levitas, post damnationem calamitas omnem tabularum fidem resignasset, Metellus, homo sanctissimus modestissimusque omnium, tanta diligentia fuit, ut ad L. Lentulum praetorem et ad iudices venerit, et unus nominis litura se commotum esse dixerit. His igitur tabulis nullam lituram in nomine A. Licinii videtis.
CICERON, Pro Archia.
QUESTION SUR LE TEXTE:
12. Indiquez le personnage qui reçut la déclaration d’Archias.
Réponse correcte : d. L. Lentulus
Explication :
Le texte précise que Metellus apporta les registres « ad L. Lentulum praetorem ».
C’est donc **L. Lentulus**, en tant que préteur, qui reçut la déclaration d’Archias.
TEXTE 3
An domicilium Romae non habuit? Is qui tot annis ante civitatem datam sedem omnium rerum ac fortunarum suarum Romae collocavit? An non est professus? Immo vero his tabulis professus, quae solae ex illa professione collegioque praetorum obtinent publicarum tabularum auctoritatem. Nam, cum Appii tabulae neglegentius adservatae dicerentur, Gabinii, quamdiu incolumis fuit, levitas, post damnationem calamitas omnem tabularum fidem resignasset, Metellus, homo sanctissimus modestissimusque omnium, tanta diligentia fuit, ut ad L. Lentulum praetorem et ad iudices venerit, et unus nominis litura se commotum esse dixerit. His igitur tabulis nullam lituram in nomine A. Licinii videtis.
CICERON, Pro Archia.
QUESTION SUR LE TEXTE:
13. La particule interrogative « an » exprime :
Réponse correcte : e. Le doute
Explication :
« An » introduit une **question alternative ou dubitative**, exprimant l’hésitation
ou le doute dans une interrogation rhétorique.
TEXTE 3
An domicilium Romae non habuit? Is qui tot annis ante civitatem datam sedem omnium rerum ac fortunarum suarum Romae collocavit? An non est professus? Immo vero his tabulis professus, quae solae ex illa professione collegioque praetorum obtinent publicarum tabularum auctoritatem. Nam, cum Appii tabulae neglegentius adservatae dicerentur, Gabinii, quamdiu incolumis fuit, levitas, post damnationem calamitas omnem tabularum fidem resignasset, Metellus, homo sanctissimus modestissimusque omnium, tanta diligentia fuit, ut ad L. Lentulum praetorem et ad iudices venerit, et unus nominis litura se commotum esse dixerit. His igitur tabulis nullam lituram in nomine A. Licinii videtis.
CICERON, Pro Archia.
QUESTION SUR LE TEXTE:
14. Indiquez l’idée qui n’est pas conforme au texte.
Réponse correcte : d. Le rappel des conditions de la lex Papia
Explication :
Le texte traite de la **lex Plautia Papiria**, jamais de la lex Papia.
L’option (d) est donc la seule idée étrangère au texte.
3
TEXTE 3
An domicilium Romae non habuit? Is qui tot annis ante civitatem datam sedem omnium rerum ac fortunarum suarum Romae collocavit? An non est professus? Immo vero his tabulis professus, quae solae ex illa professione collegioque praetorum obtinent publicarum tabularum auctoritatem. Nam, cum Appii tabulae neglegentius adservatae dicerentur, Gabinii, quamdiu incolumis fuit, levitas, post damnationem calamitas omnem tabularum fidem resignasset, Metellus, homo sanctissimus modestissimusque omnium, tanta diligentia fuit, ut ad L. Lentulum praetorem et ad iudices venerit, et unus nominis litura se commotum esse dixerit. His igitur tabulis nullam lituram in nomine A. Licinii videtis.
CICERON, Pro Archia.
QUESTION SUR LE TEXTE:
15. Le mot « damnationem » a la fonction de :
Réponse correcte : a. C.C. de cause
Explication :
« Post damnationem » = « après la condamnation ».
La condamnation explique la perte de crédibilité des registres → c’est un **complément de cause**.
TEXTE 3
An domicilium Romae non habuit? Is qui tot annis ante civitatem datam sedem omnium rerum ac fortunarum suarum Romae collocavit? An non est professus? Immo vero his tabulis professus, quae solae ex illa professione collegioque praetorum obtinent publicarum tabularum auctoritatem. Nam, cum Appii tabulae neglegentius adservatae dicerentur, Gabinii, quamdiu incolumis fuit, levitas, post damnationem calamitas omnem tabularum fidem resignasset, Metellus, homo sanctissimus modestissimusque omnium, tanta diligentia fuit, ut ad L. Lentulum praetorem et ad iudices venerit, et unus nominis litura se commotum esse dixerit. His igitur tabulis nullam lituram in nomine A. Licinii videtis.
CICERON, Pro Archia.
QUESTION SUR LE TEXTE:
16. La traduction exacte du mot « tabulae » est :
Réponse correcte : d. Registre
Explication :
« Tabulae » désigne les **tablettes officielles**, les registres publics.
Dans Pro Archia, il s’agit des archives des préteurs.
TEXTE 3
An domicilium Romae non habuit? Is qui tot annis ante civitatem datam sedem omnium rerum ac fortunarum suarum Romae collocavit? An non est professus? Immo vero his tabulis professus, quae solae ex illa professione collegioque praetorum obtinent publicarum tabularum auctoritatem. Nam, cum Appii tabulae neglegentius adservatae dicerentur, Gabinii, quamdiu incolumis fuit, levitas, post damnationem calamitas omnem tabularum fidem resignasset, Metellus, homo sanctissimus modestissimusque omnium, tanta diligentia fuit, ut ad L. Lentulum praetorem et ad iudices venerit, et unus nominis litura se commotum esse dixerit. His igitur tabulis nullam lituram in nomine A. Licinii videtis.
CICERON, Pro Archia.
QUESTION SUR LE TEXTE:
17. Indiquez le mode et le temps du verbe « obtinent ».
Réponse correcte : e. Subjonctif présent
Explication :
« Obtin(e)nt » → forme en -ent, 3e personne du pluriel.
Dans ce passage, il s’agit du **subjonctif présent**, valeur de généralité.
18. Indiquez le nombre de déclinaisons que compte le Latin.
Réponse correcte : c. 5
Explication :
Le latin classique compte **5 déclinaisons** :
1re, 2e, 3e, 4e et 5e.
19. Indiquez le cas du sujet dans une proposition circonstancielle dite ablatif absolu.
Réponse correcte : a. L’ablatif
Explication :
Dans un ablatif absolu, les deux éléments (nom + participe) sont
toujours à **l’ablatif**, y compris le sujet de cette mini‑proposition.
20. Indiquez la proposition qui associe correctement les dates (I) et les événements (II).
(I) — Dates
1. 44 av. J.-C.
2. 27 av. J.-C.
3. 313 apr. J.-C.
4. 395 apr. J.-C.
5. 476 apr. J.-C.
(II) — Événements
a. Mort de Jules César
b. Avènement d’Auguste
c. Édit de Milan
d. Partage de l’Empire romain
e. Chute de l’Empire romain d’Occident
Réponse correcte : 1. 1a, 2b, 3c, 4d, 5e
Explication :
– 44 av. J.-C. → mort de César
– 27 av. J.-C. → avènement d’Auguste
– 313 apr. J.-C. → édit de Milan
– 395 apr. J.-C. → partage de l’Empire
– 476 apr. J.-C. → chute de l’Empire d’Occident
La proposition 1 est la seule entièrement correcte.
21. Indiquez la matière qui traite de la pédagogie.
Réponse correcte : a. La didactique
Explication :
La **didactique** est la discipline qui étudie l’enseignement,
les méthodes pédagogiques et la transmission du savoir.
22. Le terme « stoïcisme » renvoie à :
Réponse correcte : b. L’école de Zénon
Explication :
Le stoïcisme est fondé par **Zénon de Kition** au IIIe siècle av. J.-C.
Il prône la maîtrise de soi et la conformité à la raison.
23. Indiquez la forme nominale incorrectement associée à son cas.
Réponse correcte : a. Diligentia : nominatif
Explication :
« Diligentia » est un **ablatif** dans le texte (tanta diligentia),
pas un nominatif.
Les autres associations sont correctes.
24. Le mot « praetor » signifie :
Réponse correcte : c. Magistrat chargé de la justice
Explication :
Le **préteur** est le magistrat romain responsable de la justice civile
et parfois de la justice criminelle.
25. Indiquez le synonyme exact du mot « calamitas ».
Réponse correcte : a. Désastre
Explication :
« Calamitas » signifie malheur, désastre, ruine.
C’est un terme très fréquent chez Cicéron et Salluste.
TEXTE 1
Sed nescio quo modo verum est quod in Andria familiaris meus dicit: Obsequium amicos, veritas odium parit. Molesta veritas, si quidem ex ea nascitur odium, quod est venenum amicitiae: sed obsequium multo molestus, quod peccatis indulgens, praecipitem amicum ferri sinit; maxima autem culpa in eo qui et veritatem aspernatur et in fraudem obsequio impellitur. Omni igitur hac in re habenda ratio et diligentia est, primum ut monito acerbitate, deinde ut obiurgatio contumelia careat; obsequio autem quoniam Tarentiano verbo libenter utimur — comitas adsit, adsentatio, vitiorum adiutrix, procul amoveatur; quae non modo amico, sed ne libero quidem digna est; aliter enim cum tyranno, aliter cum amico vivitur.
QUESTION SUR LE TEXTE :
1. Horace est l’auteur de :
Réponse correcte : e. Odes
Explication :
Horace est l’auteur des **Odes**, œuvre poétique majeure.
Les autres titres appartiennent à Sénèque, Térence ou Cicéron.
TEXTE 1
Sed nescio quo modo verum est quod in Andria familiaris meus dicit: Obsequium amicos, veritas odium parit. Molesta veritas, si quidem ex ea nascitur odium, quod est venenum amicitiae: sed obsequium multo molestus, quod peccatis indulgens, praecipitem amicum ferri sinit; maxima autem culpa in eo qui et veritatem aspernatur et in fraudem obsequio impellitur. Omni igitur hac in re habenda ratio et diligentia est, primum ut monito acerbitate, deinde ut obiurgatio contumelia careat; obsequio autem quoniam Tarentiano verbo libenter utimur — comitas adsit, adsentatio, vitiorum adiutrix, procul amoveatur; quae non modo amico, sed ne libero quidem digna est; aliter enim cum tyranno, aliter cum amico vivitur.
QUESTION SUR LE TEXTE :
2. La traduction exacte du mot « fraudem » dans le texte est :
Réponse correcte : d. Le mal
Explication :
« Fraus, fraudis » signifie tromperie, faute, méfait → **le mal**.
Dans le texte, Archias est entraîné « in fraudem », c’est‑à‑dire vers une faute.
TEXTE 1
Sed nescio quo modo verum est quod in Andria familiaris meus dicit: Obsequium amicos, veritas odium parit. Molesta veritas, si quidem ex ea nascitur odium, quod est venenum amicitiae: sed obsequium multo molestus, quod peccatis indulgens, praecipitem amicum ferri sinit; maxima autem culpa in eo qui et veritatem aspernatur et in fraudem obsequio impellitur. Omni igitur hac in re habenda ratio et diligentia est, primum ut monito acerbitate, deinde ut obiurgatio contumelia careat; obsequio autem quoniam Tarentiano verbo libenter utimur — comitas adsit, adsentatio, vitiorum adiutrix, procul amoveatur; quae non modo amico, sed ne libero quidem digna est; aliter enim cum tyranno, aliter cum amico vivitur.
QUESTION SUR LE TEXTE :
3. Indiquez le nombre de fois qu’il est fait usage de l’adverbe de manière dans le texte.
Réponse correcte : c. 3
Explication :
Les adverbes de manière présents dans le texte sont :
– libenter
– procul
– aliter
→ total : **3**.
TEXTE 1
Sed nescio quo modo verum est quod in Andria familiaris meus dicit: Obsequium amicos, veritas odium parit. Molesta veritas, si quidem ex ea nascitur odium, quod est venenum amicitiae: sed obsequium multo molestus, quod peccatis indulgens, praecipitem amicum ferri sinit; maxima autem culpa in eo qui et veritatem aspernatur et in fraudem obsequio impellitur. Omni igitur hac in re habenda ratio et diligentia est, primum ut monito acerbitate, deinde ut obiurgatio contumelia careat; obsequio autem quoniam Tarentiano verbo libenter utimur — comitas adsit, adsentatio, vitiorum adiutrix, procul amoveatur; quae non modo amico, sed ne libero quidem digna est; aliter enim cum tyranno, aliter cum amico vivitur.
QUESTION SUR LE TEXTE :
4. Indiquez le nom qui est incorrectement associé à son genre.
Réponse correcte : e. Peccatis : masculin
Explication :
« Peccatis » est un **neutre pluriel**, pas un masculin.
Les autres associations sont correctes.
TEXTE 1
Sed nescio quo modo verum est quod in Andria familiaris meus dicit: Obsequium amicos, veritas odium parit. Molesta veritas, si quidem ex ea nascitur odium, quod est venenum amicitiae: sed obsequium multo molestus, quod peccatis indulgens, praecipitem amicum ferri sinit; maxima autem culpa in eo qui et veritatem aspernatur et in fraudem obsequio impellitur. Omni igitur hac in re habenda ratio et diligentia est, primum ut monito acerbitate, deinde ut obiurgatio contumelia careat; obsequio autem quoniam Tarentiano verbo libenter utimur — comitas adsit, adsentatio, vitiorum adiutrix, procul amoveatur; quae non modo amico, sed ne libero quidem digna est; aliter enim cum tyranno, aliter cum amico vivitur.
QUESTION SUR LE TEXTE :
5. Le mot « acerbitate » est :
Réponse correcte : d. C. de privation
Explication :
« Acerbitate » dépend de « careat » (être privé de).
C’est donc un **complément de privation**.
TEXTE 1
Sed nescio quo modo verum est quod in Andria familiaris meus dicit: Obsequium amicos, veritas odium parit. Molesta veritas, si quidem ex ea nascitur odium, quod est venenum amicitiae: sed obsequium multo molestus, quod peccatis indulgens, praecipitem amicum ferri sinit; maxima autem culpa in eo qui et veritatem aspernatur et in fraudem obsequio impellitur. Omni igitur hac in re habenda ratio et diligentia est, primum ut monito acerbitate, deinde ut obiurgatio contumelia careat; obsequio autem quoniam Tarentiano verbo libenter utimur — comitas adsit, adsentatio, vitiorum adiutrix, procul amoveatur; quae non modo amico, sed ne libero quidem digna est; aliter enim cum tyranno, aliter cum amico vivitur.
QUESTION SUR LE TEXTE :
6. La figure de style qui n’est reprise nulle part est :
Réponse correcte : b. La métaphore
Explication :
Le texte contient :
– ellipse (« obsequium amicos, veritas odium parit »),
– asyndète (absence de coordination),
– parallélisme (structure binaire).
Aucune **métaphore** n’y apparaît.
TEXTE 1
Sed nescio quo modo verum est quod in Andria familiaris meus dicit: Obsequium amicos, veritas odium parit. Molesta veritas, si quidem ex ea nascitur odium, quod est venenum amicitiae: sed obsequium multo molestus, quod peccatis indulgens, praecipitem amicum ferri sinit; maxima autem culpa in eo qui et veritatem aspernatur et in fraudem obsequio impellitur. Omni igitur hac in re habenda ratio et diligentia est, primum ut monito acerbitate, deinde ut obiurgatio contumelia careat; obsequio autem quoniam Tarentiano verbo libenter utimur — comitas adsit, adsentatio, vitiorum adiutrix, procul amoveatur; quae non modo amico, sed ne libero quidem digna est; aliter enim cum tyranno, aliter cum amico vivitur.
QUESTION SUR LE TEXTE :
7. Le poison de l’amitié est :
Réponse correcte : c. La haine
Explication :
Le texte dit explicitement : « veritas odium parit » → la vérité engendre **la haine**,
décrite comme « venenum amicitiae », le poison de l’amitié.
TEXTE 2
Scio ego, Quirites, plerosque non eisdem artibus imperium a vobis petere et, postquam adepti sunt, gerere; primo industrios, supplices medios esse, dein per ignaviam et superbiam aetatem agere. Sed mihi contra ea videtur. Nam quo pluris est universa res publica quam consulatus aut praetura, eo majore cura illam administrari quam haec peti debere. Neque me fallit quantum cum maxumo beneficio vestro negotii sustineam. Bellum parare simul et aerario parcere, cogere ad militiam quos nolis offendere, domi, forisque omnia curare, et ea agere inter invidos occursantes factiosos opinione, Quirites, asperius est. Ad hoc, alii si deliquere vetus nobilitas, majorum fortia facta, cognatorum et adfinium opes; multae clientelae, omnia haec praesidio adsunt; mihi spes omnes in memet sitae, quas necesse est virtute et innocentia tutari nam alia infirma sunt. Et illud intellego,
SALLUSTE, Jugurtha 85.
QUESTION SUR LE TEXTE :
8. Indiquez la proposition qui rappelle la classe politique congolaise.
Réponse correcte : b. La démagogie des nobles
Explication :
Dans le texte de Salluste, Marius critique les nobles qui cherchent le pouvoir
par la flatterie, l’hypocrisie et la manipulation du peuple. Cette attitude
correspond à la **démagogie**, ce qui rapproche le plus la situation décrite
de celle de la classe politique congolaise évoquée dans la question.
TEXTE 2
Scio ego, Quirites, plerosque non eisdem artibus imperium a vobis petere et, postquam adepti sunt, gerere; primo industrios, supplices medios esse, dein per ignaviam et superbiam aetatem agere. Sed mihi contra ea videtur. Nam quo pluris est universa res publica quam consulatus aut praetura, eo majore cura illam administrari quam haec peti debere. Neque me fallit quantum cum maxumo beneficio vestro negotii sustineam. Bellum parare simul et aerario parcere, cogere ad militiam quos nolis offendere, domi, forisque omnia curare, et ea agere inter invidos occursantes factiosos opinione, Quirites, asperius est. Ad hoc, alii si deliquere vetus nobilitas, majorum fortia facta, cognatorum et adfinium opes; multae clientelae, omnia haec praesidio adsunt; mihi spes omnes in memet sitae, quas necesse est virtute et innocentia tutari nam alia infirma sunt. Et illud intellego,
SALLUSTE, Jugurtha 85.
QUESTION SUR LE TEXTE :
9. Indiquez le verbe à la forme syncopée.
Réponse correcte : c. Deliquere
Explication :
« Deliquere » est la forme syncopée de « deliquisse » (parfait de delinquere).
La syncopation consiste à supprimer une syllabe interne dans un verbe au parfait.
TEXTE 2
Scio ego, Quirites, plerosque non eisdem artibus imperium a vobis petere et, postquam adepti sunt, gerere; primo industrios, supplices medios esse, dein per ignaviam et superbiam aetatem agere. Sed mihi contra ea videtur. Nam quo pluris est universa res publica quam consulatus aut praetura, eo majore cura illam administrari quam haec peti debere. Neque me fallit quantum cum maxumo beneficio vestro negotii sustineam. Bellum parare simul et aerario parcere, cogere ad militiam quos nolis offendere, domi, forisque omnia curare, et ea agere inter invidos occursantes factiosos opinione, Quirites, asperius est. Ad hoc, alii si deliquere vetus nobilitas, majorum fortia facta, cognatorum et adfinium opes; multae clientelae, omnia haec praesidio adsunt; mihi spes omnes in memet sitae, quas necesse est virtute et innocentia tutari nam alia infirma sunt. Et illud intellego,
SALLUSTE, Jugurtha 85.
QUESTION SUR LE TEXTE :
10. Indiquez l’organe politique romain qui est l’équivalent du ministère des finances en R.D.C.
Réponse correcte : d. La questure
Explication :
La **questure** est la magistrature romaine chargée de la gestion du trésor public.
Elle correspond donc au **ministère des finances** dans un État moderne.
TEXTE 2
Scio ego, Quirites, plerosque non eisdem artibus imperium a vobis petere et, postquam adepti sunt, gerere; primo industrios, supplices medios esse, dein per ignaviam et superbiam aetatem agere. Sed mihi contra ea videtur. Nam quo pluris est universa res publica quam consulatus aut praetura, eo majore cura illam administrari quam haec peti debere. Neque me fallit quantum cum maxumo beneficio vestro negotii sustineam. Bellum parare simul et aerario parcere, cogere ad militiam quos nolis offendere, domi, forisque omnia curare, et ea agere inter invidos occursantes factiosos opinione, Quirites, asperius est. Ad hoc, alii si deliquere vetus nobilitas, majorum fortia facta, cognatorum et adfinium opes; multae clientelae, omnia haec praesidio adsunt; mihi spes omnes in memet sitae, quas necesse est virtute et innocentia tutari nam alia infirma sunt. Et illud intellego,
SALLUSTE, Jugurtha 85.
QUESTION SUR LE TEXTE :
11. Les infinitifs que renferme la phrase « Bellum parare …. asperius est », constituent la figure de style appelée :
Réponse correcte : c. L’énumération
Explication :
Dans « Bellum parare, aerario parcere, cogere ad militiam… », Salluste enchaîne
plusieurs infinitifs → c’est une **énumération**, figure qui accumule des actions.
TEXTE 3
An domicilium Romae non habuit? Is qui tot annis ante civitatem datam sedem omnium rerum ac fortunarum suarum Romae collocavit? An non est professus? Immo vero his tabulis professus, quae solae ex illa professione collegioque praetorum obtinent publicarum tabularum auctoritatem. Nam, cum Appii tabulae neglegentius adservatae dicerentur, Gabinii, quamdiu incolumis fuit, levitas, post damnationem calamitas omnem tabularum fidem resignasset, Metellus, homo sanctissimus modestissimusque omnium, tanta diligentia fuit, ut ad L. Lentulum praetorem et ad iudices venerit, et unus nominis litura se commotum esse dixerit. His igitur tabulis nullam lituram in nomine A. Licinii videtis.
CICERON, Pro Archia.
QUESTION SUR LE TEXTE:
12. Indiquez le personnage qui fut accusé de concussion puis condamné.
Réponse correcte : c. Gabinius
Explication :
Le texte dit clairement : « Gabinii … levitas, post damnationem calamitas ».
Cela signifie que **Gabinius** fut accusé de concussion puis condamné.
TEXTE 3
An domicilium Romae non habuit? Is qui tot annis ante civitatem datam sedem omnium rerum ac fortunarum suarum Romae collocavit? An non est professus? Immo vero his tabulis professus, quae solae ex illa professione collegioque praetorum obtinent publicarum tabularum auctoritatem. Nam, cum Appii tabulae neglegentius adservatae dicerentur, Gabinii, quamdiu incolumis fuit, levitas, post damnationem calamitas omnem tabularum fidem resignasset, Metellus, homo sanctissimus modestissimusque omnium, tanta diligentia fuit, ut ad L. Lentulum praetorem et ad iudices venerit, et unus nominis litura se commotum esse dixerit. His igitur tabulis nullam lituram in nomine A. Licinii videtis.
CICERON, Pro Archia.
QUESTION SUR LE TEXTE:
13. La conjonction « nam » exprime :
Réponse correcte : b. L’explication
Explication :
« Nam » introduit toujours une **justification** ou une **explication**.
Cicéron l’utilise ici pour expliquer pourquoi les registres de Metellus
sont les seuls fiables.
TEXTE 3
An domicilium Romae non habuit? Is qui tot annis ante civitatem datam sedem omnium rerum ac fortunarum suarum Romae collocavit? An non est professus? Immo vero his tabulis professus, quae solae ex illa professione collegioque praetorum obtinent publicarum tabularum auctoritatem. Nam, cum Appii tabulae neglegentius adservatae dicerentur, Gabinii, quamdiu incolumis fuit, levitas, post damnationem calamitas omnem tabularum fidem resignasset, Metellus, homo sanctissimus modestissimusque omnium, tanta diligentia fuit, ut ad L. Lentulum praetorem et ad iudices venerit, et unus nominis litura se commotum esse dixerit. His igitur tabulis nullam lituram in nomine A. Licinii videtis.
CICERON, Pro Archia.
QUESTION SUR LE TEXTE:
14. Indiquez la proposition relative à l’acquisition du droit de cité romaine.
Réponse correcte : e. Le rappel des conditions de la lex Plautia Papiria
Explication :
Le texte traite explicitement de la **lex Plautia Papiria**, loi qui
détermine l’accès à la citoyenneté romaine.
Aucune mention de la lex Papia → seule l’option (e) est correcte.
TEXTE 3
An domicilium Romae non habuit? Is qui tot annis ante civitatem datam sedem omnium rerum ac fortunarum suarum Romae collocavit? An non est professus? Immo vero his tabulis professus, quae solae ex illa professione collegioque praetorum obtinent publicarum tabularum auctoritatem. Nam, cum Appii tabulae neglegentius adservatae dicerentur, Gabinii, quamdiu incolumis fuit, levitas, post damnationem calamitas omnem tabularum fidem resignasset, Metellus, homo sanctissimus modestissimusque omnium, tanta diligentia fuit, ut ad L. Lentulum praetorem et ad iudices venerit, et unus nominis litura se commotum esse dixerit. His igitur tabulis nullam lituram in nomine A. Licinii videtis.
CICERON, Pro Archia.
QUESTION SUR LE TEXTE:
15. Le mot « litura » a la fonction de :
Réponse correcte : d. C. d’objet direct
Explication :
Dans « nullam lituram videtis », « lituram » est le **COD** du verbe « videtis ».
TEXTE 3
An domicilium Romae non habuit? Is qui tot annis ante civitatem datam sedem omnium rerum ac fortunarum suarum Romae collocavit? An non est professus? Immo vero his tabulis professus, quae solae ex illa professione collegioque praetorum obtinent publicarum tabularum auctoritatem. Nam, cum Appii tabulae neglegentius adservatae dicerentur, Gabinii, quamdiu incolumis fuit, levitas, post damnationem calamitas omnem tabularum fidem resignasset, Metellus, homo sanctissimus modestissimusque omnium, tanta diligentia fuit, ut ad L. Lentulum praetorem et ad iudices venerit, et unus nominis litura se commotum esse dixerit. His igitur tabulis nullam lituram in nomine A. Licinii videtis.
CICERON, Pro Archia.
QUESTION SUR LE TEXTE:
16. La traduction exacte du mot « civitatem » est :
Réponse correcte : a. Cité
Explication :
« Civitatem » signifie la **citoyenneté** ou la **cité** au sens politique.
Ici, Cicéron parle de la citoyenneté romaine accordée à Archias.
TEXTE 3
An domicilium Romae non habuit? Is qui tot annis ante civitatem datam sedem omnium rerum ac fortunarum suarum Romae collocavit? An non est professus? Immo vero his tabulis professus, quae solae ex illa professione collegioque praetorum obtinent publicarum tabularum auctoritatem. Nam, cum Appii tabulae neglegentius adservatae dicerentur, Gabinii, quamdiu incolumis fuit, levitas, post damnationem calamitas omnem tabularum fidem resignasset, Metellus, homo sanctissimus modestissimusque omnium, tanta diligentia fuit, ut ad L. Lentulum praetorem et ad iudices venerit, et unus nominis litura se commotum esse dixerit. His igitur tabulis nullam lituram in nomine A. Licinii videtis.
CICERON, Pro Archia.
QUESTION SUR LE TEXTE:
17. Indiquez le mode et le temps du verbe « dicerentur ».
Réponse correcte : b. Subjonctif imparfait
Explication :
« Dicerentur » = 3e personne du pluriel, voix passive, **subjonctif imparfait**.
Il exprime ici une information rapportée ou supposée.
18. Indiquez le nombre de lettres que compte l’alphabet le Latin.
Réponse correcte : b. 21
Explication :
L’alphabet latin classique compte **21 lettres** (sans J, U, W).
Les autres lettres sont des ajouts médiévaux.
19. Indiquez le cas du sujet employé avec l’infinitif historique.
Réponse correcte : d. Le nominatif
Explication :
Avec l’infinitif historique, le sujet reste toujours au **nominatif**,
comme dans une proposition indépendante.
20. Indiquez la proposition qui associe correctement les dates (I) et les événements (II).
(I) — Dates
1. 44 av. J.-C.
2. 27 av. J.-C.
3. 313 apr. J.-C.
4. 395 apr. J.-C.
5. 476 apr. J.-C.
(II) — Événements
a. Mort de Jules César
b. Avènement d’Auguste
c. Édit de Milan
d. Partage de l’Empire romain
e. Chute de l’Empire romain d’Occident
Réponse correcte : 1. 1a, 2b, 3c, 4d, 5e
Explication :
1 → 44 av. J.-C. : mort de César
2 → 27 av. J.-C. : avènement d’Auguste
3 → 313 : édit de Milan
4 → 395 : partage de l’Empire
5 → 476 : chute de l’Empire d’Occident
La proposition 1 est la seule correcte.
21. Indiquez la matière qui traite de la pédagogie.
Réponse correcte : a. La didactique
Explication :
La **didactique** est la science de l’enseignement et des méthodes pédagogiques.
C’est la seule matière explicitement liée à la pédagogie.
22. Le terme « stoïcisme » renvoie à :
Réponse correcte : b. L’école de Zénon
Explication :
Le stoïcisme est fondé par **Zénon de Kition**.
Il prône la maîtrise de soi, la raison et l’acceptation du destin.
23. Indiquez la forme nominale incorrectement associée à son cas.
Réponse correcte : a. Diligentia : nominatif
Explication :
Dans le texte, « diligentia » est un **ablatif** (tanta diligentia),
pas un nominatif.
Les autres associations sont correctes.
24. Le mot « praetor » signifie :
Réponse correcte : c. Magistrat chargé de la justice
Explication :
Le **préteur** est le magistrat romain responsable de la justice civile
et parfois criminelle.
25. Indiquez la maxime qui résume la philosophie socratique.
Réponse correcte : b. Cognosce te ipsum.
Explication :
La maxime « Cognosce te ipsum » signifie « Connais-toi toi-même ».
Elle résume parfaitement la pensée de Socrate, qui plaçait la connaissance
de soi au centre de la sagesse et de la vie morale.