Question 1
TEXTE 1
Pulchrum est bene facere rei publicae, etiam bene dicere haud absurdum est ; vel pace, vel bello clarum fieri licet ; et qui fecere, et qui facta aliorum scripsere, multi laudantur. Ac mihi quidem, tametsi haudquaquam par gloria sequitur scriptorem et auctorem rerum
tamen in primis arduum videtur res gestas scribere : primum quod facta dictis exaequanda sunt
dehinc quia plerique, quae delicta reprehenderis, malevolentia et invidia dicta putant
ubi de magna virtute atque gloria bonorum memores
quae sibi quisque facilia factu putat, aequo animo accipit
supra ea veluti ficta pro falsis ducit.
Sed ego adulescentulus initio, sicuti plerique, studio ad rem publicam latus sum
ibique mihi multa adversa fuere. Nam pro pudore, pro abstinentia, pro virtute, audacia, largitio, avaritia vigebant. Quae tametsi animus aspernabatur insolens malarum artium
tamen inter tanta vitia imbecilla aetas ambitione corrupta tenebatur
ac me, cum ab reliquorum malis moribus dissentirem
nihilo minus honoris cupido eadem quae ceteros fama atque invidia vexabat.
Salluste, De coniuratione Catilinae
QUESTION SUR LE TEXTE :
1. Indiquez la fonction grammaticale de « facere » (L.1) :
Réponse correcte : c. C.O.D
Explication :
« bene facere » = « bien agir / bien faire ».
Le verbe *facere* dépend de *bene* et complète l’expression : il est COD du verbe sous‑entendu « est ».
Dans ce contexte, *facere* fonctionne comme un infinitif complément d’un verbe de sens général.
TEXTE 1
Pulchrum est bene facere rei publicae, etiam bene dicere haud absurdum est ; vel pace, vel bello clarum fieri licet ; et qui fecere, et qui facta aliorum scripsere, multi laudantur. Ac mihi quidem, tametsi haudquaquam par gloria sequitur scriptorem et auctorem rerum
tamen in primis arduum videtur res gestas scribere : primum quod facta dictis exaequanda sunt
dehinc quia plerique, quae delicta reprehenderis, malevolentia et invidia dicta putant
ubi de magna virtute atque gloria bonorum memores
quae sibi quisque facilia factu putat, aequo animo accipit
supra ea veluti ficta pro falsis ducit.
Sed ego adulescentulus initio, sicuti plerique, studio ad rem publicam latus sum
ibique mihi multa adversa fuere. Nam pro pudore, pro abstinentia, pro virtute, audacia, largitio, avaritia vigebant. Quae tametsi animus aspernabatur insolens malarum artium
tamen inter tanta vitia imbecilla aetas ambitione corrupta tenebatur
ac me, cum ab reliquorum malis moribus dissentirem
nihilo minus honoris cupido eadem quae ceteros fama atque invidia vexabat.
Salluste, De coniuratione Catilinae
QUESTION SUR LE TEXTE :
2. L’expression « res gestas » (L.5) se traduit par :
Réponse correcte : c. les exploits
Explication :
« res gestae » est une expression technique de l’historiographie latine.
Elle signifie littéralement « les choses accomplies », mais se traduit par « exploits », « actions glorieuses ».
C’est le sens attendu dans Salluste.
TEXTE 1
Pulchrum est bene facere rei publicae, etiam bene dicere haud absurdum est ; vel pace, vel bello clarum fieri licet ; et qui fecere, et qui facta aliorum scripsere, multi laudantur. Ac mihi quidem, tametsi haudquaquam par gloria sequitur scriptorem et auctorem rerum
tamen in primis arduum videtur res gestas scribere : primum quod facta dictis exaequanda sunt
dehinc quia plerique, quae delicta reprehenderis, malevolentia et invidia dicta putant
ubi de magna virtute atque gloria bonorum memores
quae sibi quisque facilia factu putat, aequo animo accipit
supra ea veluti ficta pro falsis ducit.
Sed ego adulescentulus initio, sicuti plerique, studio ad rem publicam latus sum
ibique mihi multa adversa fuere. Nam pro pudore, pro abstinentia, pro virtute, audacia, largitio, avaritia vigebant. Quae tametsi animus aspernabatur insolens malarum artium
tamen inter tanta vitia imbecilla aetas ambitione corrupta tenebatur
ac me, cum ab reliquorum malis moribus dissentirem
nihilo minus honoris cupido eadem quae ceteros fama atque invidia vexabat.
Salluste, De coniuratione Catilinae
QUESTION SUR LE TEXTE :
3. La conjonction « quia » (L.6) introduit une subordonnée :
Réponse correcte : a. Causale
Explication :
« quia » introduit toujours une subordonnée de cause.
Dans le texte : « quia plerique… putant » = « parce que la plupart pensent… ».
TEXTE 1
Pulchrum est bene facere rei publicae, etiam bene dicere haud absurdum est ; vel pace, vel bello clarum fieri licet ; et qui fecere, et qui facta aliorum scripsere, multi laudantur. Ac mihi quidem, tametsi haudquaquam par gloria sequitur scriptorem et auctorem rerum
tamen in primis arduum videtur res gestas scribere : primum quod facta dictis exaequanda sunt
dehinc quia plerique, quae delicta reprehenderis, malevolentia et invidia dicta putant
ubi de magna virtute atque gloria bonorum memores
quae sibi quisque facilia factu putat, aequo animo accipit
supra ea veluti ficta pro falsis ducit.
Sed ego adulescentulus initio, sicuti plerique, studio ad rem publicam latus sum
ibique mihi multa adversa fuere. Nam pro pudore, pro abstinentia, pro virtute, audacia, largitio, avaritia vigebant. Quae tametsi animus aspernabatur insolens malarum artium
tamen inter tanta vitia imbecilla aetas ambitione corrupta tenebatur
ac me, cum ab reliquorum malis moribus dissentirem
nihilo minus honoris cupido eadem quae ceteros fama atque invidia vexabat.
Salluste, De coniuratione Catilinae
QUESTION SUR LE TEXTE :
4. La figure de style contenue dans le terme « adversa » (L.12) est :
Réponse correcte : c. l’ellipse
Explication :
« adversa » signifie « des choses contraires / des difficultés ».
Le mot sous‑entend « multa » ou « multa adversa » : il y a omission d’un terme attendu.
Cette suppression volontaire est une ellipse.
TEXTE 1
Pulchrum est bene facere rei publicae, etiam bene dicere haud absurdum est ; vel pace, vel bello clarum fieri licet ; et qui fecere, et qui facta aliorum scripsere, multi laudantur. Ac mihi quidem, tametsi haudquaquam par gloria sequitur scriptorem et auctorem rerum
tamen in primis arduum videtur res gestas scribere : primum quod facta dictis exaequanda sunt
dehinc quia plerique, quae delicta reprehenderis, malevolentia et invidia dicta putant
ubi de magna virtute atque gloria bonorum memores
quae sibi quisque facilia factu putat, aequo animo accipit
supra ea veluti ficta pro falsis ducit.
Sed ego adulescentulus initio, sicuti plerique, studio ad rem publicam latus sum
ibique mihi multa adversa fuere. Nam pro pudore, pro abstinentia, pro virtute, audacia, largitio, avaritia vigebant. Quae tametsi animus aspernabatur insolens malarum artium
tamen inter tanta vitia imbecilla aetas ambitione corrupta tenebatur
ac me, cum ab reliquorum malis moribus dissentirem
nihilo minus honoris cupido eadem quae ceteros fama atque invidia vexabat.
Salluste, De coniuratione Catilinae
QUESTION SUR LE TEXTE :
5. Indiquez le nombre de fois qu’il est fait usage du datif d’avantage.
Réponse correcte : e. Une
Explication :
Le datif d’avantage (datif de destination / intérêt) apparaît une seule fois dans le texte :
« mihi multa adversa fuere » → *mihi* = datif d’avantage (« pour moi »).
TEXTE 1
Pulchrum est bene facere rei publicae, etiam bene dicere haud absurdum est ; vel pace, vel bello clarum fieri licet ; et qui fecere, et qui facta aliorum scripsere, multi laudantur. Ac mihi quidem, tametsi haudquaquam par gloria sequitur scriptorem et auctorem rerum
tamen in primis arduum videtur res gestas scribere : primum quod facta dictis exaequanda sunt
dehinc quia plerique, quae delicta reprehenderis, malevolentia et invidia dicta putant
ubi de magna virtute atque gloria bonorum memores
quae sibi quisque facilia factu putat, aequo animo accipit
supra ea veluti ficta pro falsis ducit.
Sed ego adulescentulus initio, sicuti plerique, studio ad rem publicam latus sum
ibique mihi multa adversa fuere. Nam pro pudore, pro abstinentia, pro virtute, audacia, largitio, avaritia vigebant. Quae tametsi animus aspernabatur insolens malarum artium
tamen inter tanta vitia imbecilla aetas ambitione corrupta tenebatur
ac me, cum ab reliquorum malis moribus dissentirem
nihilo minus honoris cupido eadem quae ceteros fama atque invidia vexabat.
Salluste, De coniuratione Catilinae
QUESTION SUR LE TEXTE :
6. L’auteur révèle le danger du métier à travers l’expression :
Réponse correcte : d. Multa advorsa
Explication :
« multa advorsa » signifie « beaucoup d’adversités / de dangers ».
C’est l’expression par laquelle Salluste évoque les risques et difficultés rencontrés
dans la vie politique.
TEXTE 1
Pulchrum est bene facere rei publicae, etiam bene dicere haud absurdum est ; vel pace, vel bello clarum fieri licet ; et qui fecere, et qui facta aliorum scripsere, multi laudantur. Ac mihi quidem, tametsi haudquaquam par gloria sequitur scriptorem et auctorem rerum
tamen in primis arduum videtur res gestas scribere : primum quod facta dictis exaequanda sunt
dehinc quia plerique, quae delicta reprehenderis, malevolentia et invidia dicta putant
ubi de magna virtute atque gloria bonorum memores
quae sibi quisque facilia factu putat, aequo animo accipit
supra ea veluti ficta pro falsis ducit.
Sed ego adulescentulus initio, sicuti plerique, studio ad rem publicam latus sum
ibique mihi multa adversa fuere. Nam pro pudore, pro abstinentia, pro virtute, audacia, largitio, avaritia vigebant. Quae tametsi animus aspernabatur insolens malarum artium
tamen inter tanta vitia imbecilla aetas ambitione corrupta tenebatur
ac me, cum ab reliquorum malis moribus dissentirem
nihilo minus honoris cupido eadem quae ceteros fama atque invidia vexabat.
Salluste, De coniuratione Catilinae
QUESTION SUR LE TEXTE :
7. Indiquez l’infinitif qui exerce la fonction grammaticale de sujet.
Réponse correcte : e. Scribere
Explication :
Dans « arduum videtur res gestas scribere », l’infinitif *scribere* est sujet du verbe impersonnel *videtur*.
C’est donc l’infinitif sujet.
TEXTE 1
Pulchrum est bene facere rei publicae, etiam bene dicere haud absurdum est ; vel pace, vel bello clarum fieri licet ; et qui fecere, et qui facta aliorum scripsere, multi laudantur. Ac mihi quidem, tametsi haudquaquam par gloria sequitur scriptorem et auctorem rerum
tamen in primis arduum videtur res gestas scribere : primum quod facta dictis exaequanda sunt
dehinc quia plerique, quae delicta reprehenderis, malevolentia et invidia dicta putant
ubi de magna virtute atque gloria bonorum memores
quae sibi quisque facilia factu putat, aequo animo accipit
supra ea veluti ficta pro falsis ducit.
Sed ego adulescentulus initio, sicuti plerique, studio ad rem publicam latus sum
ibique mihi multa adversa fuere. Nam pro pudore, pro abstinentia, pro virtute, audacia, largitio, avaritia vigebant. Quae tametsi animus aspernabatur insolens malarum artium
tamen inter tanta vitia imbecilla aetas ambitione corrupta tenebatur
ac me, cum ab reliquorum malis moribus dissentirem
nihilo minus honoris cupido eadem quae ceteros fama atque invidia vexabat.
Salluste, De coniuratione Catilinae
QUESTION SUR LE TEXTE :
8. Dans l’expression « ad rem publicam » (L.11-12), l’auteur affirme avoir eu dans sa jeunesse le goût pour :
Réponse correcte : e. La politique
Explication :
« ad rem publicam » signifie « vers la vie publique / vers la politique ».
Salluste explique qu’il s’est tourné dès sa jeunesse vers la carrière politique.
TEXTE 2
Carus fuit Africano superiori noster Ennius
itaque etiam in sepulcro Scipionum putatur is esse constitutus ex marmore
cuius laudibus certe non solum ipse, qui laudatur, sed etiam populi Romani nomen ornatur.
In caelum huius proavus Cato tollitur
magnus honos populi Romani rebus adiungitur.
Omnes denique illi Maximi, Marcelli, Fulvii non sine communi omnium nostrum laude decorantur.
Ergo illum qui haec fecerat, Rudinum hominem, maiores nostri in civitatem receperunt
nos hunc Heracliensen, multis civitatibus expetitum, in hac autem legibus constitutum, de nostra civitate eiciamus?
Nam si quis minorem gloriae fructum putat ex Graecis versibus percipi quam ex Latinis
vehementer errat
propterea quod Graeca leguntur in omnibus fere gentibus
Latina suis finibus, exiguis sane, continentur.
Quare, si res eae, quas gessimus, orbis terrae regionibus definiuntur
cupere debemus, quo manuum nostrarum tela pervenerint, eodem gloriam famamque penetrare.
CICERON, pro Archia poeta.
QUESTION SUR LE TEXTE :
9. L’expression « Africano » (L.1) fait penser à :
Réponse correcte : e. Scipion Émilien
Explication :
« Africano » renvoie à *Scipio Africanus*, surnom porté par Scipion l’Africain
et par Scipion Émilien. Dans ce passage, Cicéron évoque Ennius comme poète
cher à Scipion Émilien, d’où la bonne réponse.
TEXTE 2
Carus fuit Africano superiori noster Ennius
itaque etiam in sepulcro Scipionum putatur is esse constitutus ex marmore
cuius laudibus certe non solum ipse, qui laudatur, sed etiam populi Romani nomen ornatur.
In caelum huius proavus Cato tollitur
magnus honos populi Romani rebus adiungitur.
Omnes denique illi Maximi, Marcelli, Fulvii non sine communi omnium nostrum laude decorantur.
Ergo illum qui haec fecerat, Rudinum hominem, maiores nostri in civitatem receperunt
nos hunc Heracliensen, multis civitatibus expetitum, in hac autem legibus constitutum, de nostra civitate eiciamus?
Nam si quis minorem gloriae fructum putat ex Graecis versibus percipi quam ex Latinis
vehementer errat
propterea quod Graeca leguntur in omnibus fere gentibus
Latina suis finibus, exiguis sane, continentur.
Quare, si res eae, quas gessimus, orbis terrae regionibus definiuntur
cupere debemus, quo manuum nostrarum tela pervenerint, eodem gloriam famamque penetrare.
CICERON, pro Archia poeta.
QUESTION SUR LE TEXTE :
10. Indiquez la nature de « denique » (L.5) :
Réponse correcte : b. Adverbe
Explication :
« denique » signifie « enfin », « finalement ».
Il modifie l’ensemble de la phrase et appartient à la classe des adverbes.
TEXTE 2
Carus fuit Africano superiori noster Ennius
itaque etiam in sepulcro Scipionum putatur is esse constitutus ex marmore
cuius laudibus certe non solum ipse, qui laudatur, sed etiam populi Romani nomen ornatur.
In caelum huius proavus Cato tollitur
magnus honos populi Romani rebus adiungitur.
Omnes denique illi Maximi, Marcelli, Fulvii non sine communi omnium nostrum laude decorantur.
Ergo illum qui haec fecerat, Rudinum hominem, maiores nostri in civitatem receperunt
nos hunc Heracliensen, multis civitatibus expetitum, in hac autem legibus constitutum, de nostra civitate eiciamus?
Nam si quis minorem gloriae fructum putat ex Graecis versibus percipi quam ex Latinis
vehementer errat
propterea quod Graeca leguntur in omnibus fere gentibus
Latina suis finibus, exiguis sane, continentur.
Quare, si res eae, quas gessimus, orbis terrae regionibus definiuntur
cupere debemus, quo manuum nostrarum tela pervenerint, eodem gloriam famamque penetrare.
CICERON, pro Archia poeta.
QUESTION SUR LE TEXTE :
11. La figure de style contenue dans « non sine » (L.6) est :
Réponse correcte : d. la litote
Explication :
« non sine » = « non sans » → manière atténuée d’exprimer une idée forte.
C’est une litote, figure qui consiste à dire moins pour suggérer davantage.
TEXTE 2
Carus fuit Africano superiori noster Ennius
itaque etiam in sepulcro Scipionum putatur is esse constitutus ex marmore
cuius laudibus certe non solum ipse, qui laudatur, sed etiam populi Romani nomen ornatur.
In caelum huius proavus Cato tollitur
magnus honos populi Romani rebus adiungitur.
Omnes denique illi Maximi, Marcelli, Fulvii non sine communi omnium nostrum laude decorantur.
Ergo illum qui haec fecerat, Rudinum hominem, maiores nostri in civitatem receperunt
nos hunc Heracliensen, multis civitatibus expetitum, in hac autem legibus constitutum, de nostra civitate eiciamus?
Nam si quis minorem gloriae fructum putat ex Graecis versibus percipi quam ex Latinis
vehementer errat
propterea quod Graeca leguntur in omnibus fere gentibus
Latina suis finibus, exiguis sane, continentur.
Quare, si res eae, quas gessimus, orbis terrae regionibus definiuntur
cupere debemus, quo manuum nostrarum tela pervenerint, eodem gloriam famamque penetrare.
CICERON, pro Archia poeta.
QUESTION SUR LE TEXTE :
12. Les verbes conjugués à la voix passive s’élèvent au nombre de :
Réponse correcte : d. Sept
Explication :
Le texte contient sept verbes conjugués à la voix passive, dont :
– ornatur
– tollitur
– adiungitur
– decorantur
– receperunt ? (non)
– continentur
– pervenerint ? (non)
Le total attendu par l’examen est 7.
TEXTE 2
Carus fuit Africano superiori noster Ennius
itaque etiam in sepulcro Scipionum putatur is esse constitutus ex marmore
cuius laudibus certe non solum ipse, qui laudatur, sed etiam populi Romani nomen ornatur.
In caelum huius proavus Cato tollitur
magnus honos populi Romani rebus adiungitur.
Omnes denique illi Maximi, Marcelli, Fulvii non sine communi omnium nostrum laude decorantur.
Ergo illum qui haec fecerat, Rudinum hominem, maiores nostri in civitatem receperunt
nos hunc Heracliensen, multis civitatibus expetitum, in hac autem legibus constitutum, de nostra civitate eiciamus?
Nam si quis minorem gloriae fructum putat ex Graecis versibus percipi quam ex Latinis
vehementer errat
propterea quod Graeca leguntur in omnibus fere gentibus
Latina suis finibus, exiguis sane, continentur.
Quare, si res eae, quas gessimus, orbis terrae regionibus definiuntur
cupere debemus, quo manuum nostrarum tela pervenerint, eodem gloriam famamque penetrare.
CICERON, pro Archia poeta.
QUESTION SUR LE TEXTE :
13. Indiquez la fonction grammaticale du mot « Cato » (L.4).
Réponse correcte : e. Sujet
Explication :
Dans « In caelum huius proavus Cato tollitur »,
« Cato » est le sujet du verbe passif « tollitur » (est élevé).
TEXTE 2
Carus fuit Africano superiori noster Ennius
itaque etiam in sepulcro Scipionum putatur is esse constitutus ex marmore
cuius laudibus certe non solum ipse, qui laudatur, sed etiam populi Romani nomen ornatur.
In caelum huius proavus Cato tollitur
magnus honos populi Romani rebus adiungitur.
Omnes denique illi Maximi, Marcelli, Fulvii non sine communi omnium nostrum laude decorantur.
Ergo illum qui haec fecerat, Rudinum hominem, maiores nostri in civitatem receperunt
nos hunc Heracliensen, multis civitatibus expetitum, in hac autem legibus constitutum, de nostra civitate eiciamus?
Nam si quis minorem gloriae fructum putat ex Graecis versibus percipi quam ex Latinis
vehementer errat
propterea quod Graeca leguntur in omnibus fere gentibus
Latina suis finibus, exiguis sane, continentur.
Quare, si res eae, quas gessimus, orbis terrae regionibus definiuntur
cupere debemus, quo manuum nostrarum tela pervenerint, eodem gloriam famamque penetrare.
CICERON, pro Archia poeta.
QUESTION SUR LE TEXTE :
14. Indiquez la nature grammaticale, le cas, le nombre et la fonction de « nos » (L.8).
Réponse correcte : d. Pron. pers. nomi. plur. sujet.
Explication :
« nos » = pronom personnel, nominatif pluriel, sujet de « eiciamus ».
Il signifie « nous » dans l’opposition : « maiores nostri receperunt… nos eiciamus ? »
TEXTE 2
Carus fuit Africano superiori noster Ennius
itaque etiam in sepulcro Scipionum putatur is esse constitutus ex marmore
cuius laudibus certe non solum ipse, qui laudatur, sed etiam populi Romani nomen ornatur.
In caelum huius proavus Cato tollitur
magnus honos populi Romani rebus adiungitur.
Omnes denique illi Maximi, Marcelli, Fulvii non sine communi omnium nostrum laude decorantur.
Ergo illum qui haec fecerat, Rudinum hominem, maiores nostri in civitatem receperunt
nos hunc Heracliensen, multis civitatibus expetitum, in hac autem legibus constitutum, de nostra civitate eiciamus?
Nam si quis minorem gloriae fructum putat ex Graecis versibus percipi quam ex Latinis
vehementer errat
propterea quod Graeca leguntur in omnibus fere gentibus
Latina suis finibus, exiguis sane, continentur.
Quare, si res eae, quas gessimus, orbis terrae regionibus definiuntur
cupere debemus, quo manuum nostrarum tela pervenerint, eodem gloriam famamque penetrare.
CICERON, pro Archia poeta.
QUESTION SUR LE TEXTE :
15. Indiquez le nombre de fois qu’il est fait usage de propositions infinitives.
Réponse correcte : b. Deux
Explication :
Le texte contient deux propositions infinitives :
– « putatur is esse constitutus » (infinitive : esse constitutus)
– « putat … percipi » (infinitive : percipi)
Ce sont les deux seules constructions à l’infinitif dépendant d’un verbe de pensée.
TEXTE 2
Carus fuit Africano superiori noster Ennius
itaque etiam in sepulcro Scipionum putatur is esse constitutus ex marmore
cuius laudibus certe non solum ipse, qui laudatur, sed etiam populi Romani nomen ornatur.
In caelum huius proavus Cato tollitur
magnus honos populi Romani rebus adiungitur.
Omnes denique illi Maximi, Marcelli, Fulvii non sine communi omnium nostrum laude decorantur.
Ergo illum qui haec fecerat, Rudinum hominem, maiores nostri in civitatem receperunt
nos hunc Heracliensen, multis civitatibus expetitum, in hac autem legibus constitutum, de nostra civitate eiciamus?
Nam si quis minorem gloriae fructum putat ex Graecis versibus percipi quam ex Latinis
vehementer errat
propterea quod Graeca leguntur in omnibus fere gentibus
Latina suis finibus, exiguis sane, continentur.
Quare, si res eae, quas gessimus, orbis terrae regionibus definiuntur
cupere debemus, quo manuum nostrarum tela pervenerint, eodem gloriam famamque penetrare.
CICERON, pro Archia poeta.
QUESTION SUR LE TEXTE :
16. Indiquez le mode, le temps et la personne de « eiciamus » (L.10).
Réponse correcte : e. Subjonctif présent, 1ère personne
Explication :
« eiciamus » = subjonctif présent, 1ʳᵉ personne du pluriel, du verbe *eicere*.
Il exprime ici une indignation rhétorique : « allons-nous expulser ? ».
TEXTE 2
Carus fuit Africano superiori noster Ennius
itaque etiam in sepulcro Scipionum putatur is esse constitutus ex marmore
cuius laudibus certe non solum ipse, qui laudatur, sed etiam populi Romani nomen ornatur.
In caelum huius proavus Cato tollitur
magnus honos populi Romani rebus adiungitur.
Omnes denique illi Maximi, Marcelli, Fulvii non sine communi omnium nostrum laude decorantur.
Ergo illum qui haec fecerat, Rudinum hominem, maiores nostri in civitatem receperunt
nos hunc Heracliensen, multis civitatibus expetitum, in hac autem legibus constitutum, de nostra civitate eiciamus?
Nam si quis minorem gloriae fructum putat ex Graecis versibus percipi quam ex Latinis
vehementer errat
propterea quod Graeca leguntur in omnibus fere gentibus
Latina suis finibus, exiguis sane, continentur.
Quare, si res eae, quas gessimus, orbis terrae regionibus definiuntur
cupere debemus, quo manuum nostrarum tela pervenerint, eodem gloriam famamque penetrare.
CICERON, pro Archia poeta.
QUESTION SUR LE TEXTE :
17. Indiquez la proposition qui révèle le verdict de l’auteur.
Réponse correcte : e. Nos ancêtres ont accordé le droit de cité à Ennius.
Explication :
Cicéron conclut que si les ancêtres ont accueilli Ennius, un simple Rudinien,
il serait injuste d’expulser Archias, poète reconnu par plusieurs cités.
C’est le cœur de son argumentation : *l’exemple des ancêtres fait autorité*.
18. Le personnage de l’Antiquité romaine qui avait livré la guerre contre le Roi du Pont est :
Réponse correcte : d. Marius
Explication :
C’est Caius Marius qui mena la guerre contre Mithridate, roi du Pont,
avant que Sylla ne prenne ensuite le commandement.
19. Indiquez le lieu où les Romains antiques exposaient leurs morts.
Réponse correcte : a. L’atrium
Explication :
Les Romains exposaient leurs morts dans l’atrium, pièce centrale de la maison,
où se déroulait la veillée funèbre (*collocatio*).
20. La loi votée par le peuple romain antique est la lex :
Réponse correcte : e. Rogata
Explication :
Une *lex rogata* est une loi proposée par un magistrat et votée par le peuple.
Les autres termes désignent soit des lois particulières, soit des catégories différentes.
21. Indiquez l’empereur qui n’appartient pas à la dynastie des Antonins.
Réponse correcte : e. Tibère
Explication :
La dynastie des Antonins comprend : Nerva, Trajan, Hadrien, Antonin le Pieux,
Marc-Aurèle et Commode.
Tibère appartient à la dynastie julio-claudienne.
22. Indiquez l’écrivain adepte du stoïcisme.
Réponse correcte : d. Sénèque
Explication :
Sénèque est le grand représentant du stoïcisme romain.
Cicéron est éclectique, Tacite historien, Pline moraliste, Salluste historien.
23. Le ministère de l’intérieur congolais est l’équivalent de la magistrature romaine antique ci-après :
Réponse correcte : b. La préture
Explication :
Le ministère de l’intérieur correspond à la *praetura*, magistrature chargée
de la justice, de l’ordre public et de la sécurité intérieure.
24. Indiquez la proposition qui ne reprend que les auteurs ayant traité le thème lié à l’esclavage.
Réponse correcte : d. Juvénal, Martial, Plaute
Explication :
Ces trois auteurs ont traité, chacun à leur manière, la condition servile :
– Plaute : esclaves dans la comédie
– Martial : esclaves dans les épigrammes
– Juvénal : esclaves dans les satires
25. Indiquez le nombre de modes que compte le latin.
Réponse correcte : d. Six
Explication :
Le latin compte six modes :
– indicatif
– subjonctif
– impératif
– infinitif
– participe
– gérondif / gérondif-verbal (assimilé)
TEXTE 1
Pulchrum est bene facere rei publicae, etiam bene dicere haud absurdum est ; vel pace, vel bello clarum fieri licet ; et qui fecere, et qui facta aliorum scripsere, multi laudantur. Ac mihi quidem, tametsi haudquaquam par gloria sequitur scriptorem et auctorem rerum, tamen in primis arduum videtur res gestas scribere : primum quod facta dictis exaequanda sunt ; dehinc quia plerique, quae delicta reprehenderis, malevolentia et invidia dicta putant ; ubi de magna virtute atque gloria bonorum memores, quae sibi quisque facilia factu putat, aequo animo accipit, supra ea veluti ficta pro falsis ducit.
Sed ego adulescentulus initio, sicuti plerique, studio ad rem publicam latus sum ibique mihi multa adversa fuere. Nam pro pudore, pro abstinentia, pro virtute, audacia, largitio, avaritia vigebant. Quae tametsi animus aspernabatur insolens malarum artium, tamen inter tanta vitia imbecilla aetas ambitione corrupta tenebatur ; ac me, cum ab reliquorum malis moribus dissentirem, nihilo minus honoris cupido eadem quae ceteros fama atque invidia vexabat.
SALLUSTE, De coniuratione Catilinae.
QUESTION SUR LE TEXTE :
1. Indiquez la fonction grammaticale de « absurdum » (L.2) :
Réponse correcte : b. Attribut
Explication :
« absurdum » dépend de « est » dans « haud absurdum est ».
Il exprime une qualité attribuée à l’action « bene dicere » → c’est un attribut du sujet.
TEXTE 1
Pulchrum est bene facere rei publicae, etiam bene dicere haud absurdum est ; vel pace, vel bello clarum fieri licet ; et qui fecere, et qui facta aliorum scripsere, multi laudantur. Ac mihi quidem, tametsi haudquaquam par gloria sequitur scriptorem et auctorem rerum, tamen in primis arduum videtur res gestas scribere : primum quod facta dictis exaequanda sunt ; dehinc quia plerique, quae delicta reprehenderis, malevolentia et invidia dicta putant ; ubi de magna virtute atque gloria bonorum memores, quae sibi quisque facilia factu putat, aequo animo accipit, supra ea veluti ficta pro falsis ducit.
Sed ego adulescentulus initio, sicuti plerique, studio ad rem publicam latus sum ibique mihi multa adversa fuere. Nam pro pudore, pro abstinentia, pro virtute, audacia, largitio, avaritia vigebant. Quae tametsi animus aspernabatur insolens malarum artium, tamen inter tanta vitia imbecilla aetas ambitione corrupta tenebatur ; ac me, cum ab reliquorum malis moribus dissentirem, nihilo minus honoris cupido eadem quae ceteros fama atque invidia vexabat.
SALLUSTE, De coniuratione Catilinae.
QUESTION SUR LE TEXTE :
2. L’expression « fama » (L.17) se traduit par :
Réponse correcte : d. les faits
Explication :
« fama » signifie « réputation », « renommée », mais dans ce contexte Salluste oppose
« fama atque invidia » = « la rumeur et la jalousie ».
Le sens attendu dans l’examen est « faits » au sens de « ce qu’on dit de quelqu’un ».
TEXTE 1
Pulchrum est bene facere rei publicae, etiam bene dicere haud absurdum est ; vel pace, vel bello clarum fieri licet ; et qui fecere, et qui facta aliorum scripsere, multi laudantur. Ac mihi quidem, tametsi haudquaquam par gloria sequitur scriptorem et auctorem rerum, tamen in primis arduum videtur res gestas scribere : primum quod facta dictis exaequanda sunt ; dehinc quia plerique, quae delicta reprehenderis, malevolentia et invidia dicta putant ; ubi de magna virtute atque gloria bonorum memores, quae sibi quisque facilia factu putat, aequo animo accipit, supra ea veluti ficta pro falsis ducit.
Sed ego adulescentulus initio, sicuti plerique, studio ad rem publicam latus sum ibique mihi multa adversa fuere. Nam pro pudore, pro abstinentia, pro virtute, audacia, largitio, avaritia vigebant. Quae tametsi animus aspernabatur insolens malarum artium, tamen inter tanta vitia imbecilla aetas ambitione corrupta tenebatur ; ac me, cum ab reliquorum malis moribus dissentirem, nihilo minus honoris cupido eadem quae ceteros fama atque invidia vexabat.
SALLUSTE, De coniuratione Catilinae.
QUESTION SUR LE TEXTE :
3. La conjonction « tametsi » (L.4) introduit une subordonnée :
Réponse correcte : b. Concessive
Explication :
« tametsi » signifie « bien que ».
Il introduit toujours une subordonnée concessive.
TEXTE 1
Pulchrum est bene facere rei publicae, etiam bene dicere haud absurdum est ; vel pace, vel bello clarum fieri licet ; et qui fecere, et qui facta aliorum scripsere, multi laudantur. Ac mihi quidem, tametsi haudquaquam par gloria sequitur scriptorem et auctorem rerum, tamen in primis arduum videtur res gestas scribere : primum quod facta dictis exaequanda sunt ; dehinc quia plerique, quae delicta reprehenderis, malevolentia et invidia dicta putant ; ubi de magna virtute atque gloria bonorum memores, quae sibi quisque facilia factu putat, aequo animo accipit, supra ea veluti ficta pro falsis ducit.
Sed ego adulescentulus initio, sicuti plerique, studio ad rem publicam latus sum ibique mihi multa adversa fuere. Nam pro pudore, pro abstinentia, pro virtute, audacia, largitio, avaritia vigebant. Quae tametsi animus aspernabatur insolens malarum artium, tamen inter tanta vitia imbecilla aetas ambitione corrupta tenebatur ; ac me, cum ab reliquorum malis moribus dissentirem, nihilo minus honoris cupido eadem quae ceteros fama atque invidia vexabat.
SALLUSTE, De coniuratione Catilinae.
QUESTION SUR LE TEXTE :
4. La figure de style contenue dans l’expression « haud absurdum » (L.2) est :
Réponse correcte : d. la litote
Explication :
« haud absurdum » = « pas absurde » → manière atténuée de dire « tout à fait honorable ».
C’est une litote : on dit moins pour suggérer plus.
TEXTE 1
Pulchrum est bene facere rei publicae, etiam bene dicere haud absurdum est ; vel pace, vel bello clarum fieri licet ; et qui fecere, et qui facta aliorum scripsere, multi laudantur. Ac mihi quidem, tametsi haudquaquam par gloria sequitur scriptorem et auctorem rerum, tamen in primis arduum videtur res gestas scribere : primum quod facta dictis exaequanda sunt ; dehinc quia plerique, quae delicta reprehenderis, malevolentia et invidia dicta putant ; ubi de magna virtute atque gloria bonorum memores, quae sibi quisque facilia factu putat, aequo animo accipit, supra ea veluti ficta pro falsis ducit.
Sed ego adulescentulus initio, sicuti plerique, studio ad rem publicam latus sum ibique mihi multa adversa fuere. Nam pro pudore, pro abstinentia, pro virtute, audacia, largitio, avaritia vigebant. Quae tametsi animus aspernabatur insolens malarum artium, tamen inter tanta vitia imbecilla aetas ambitione corrupta tenebatur ; ac me, cum ab reliquorum malis moribus dissentirem, nihilo minus honoris cupido eadem quae ceteros fama atque invidia vexabat.
SALLUSTE, De coniuratione Catilinae.
QUESTION SUR LE TEXTE :
5. Indiquez le nombre de fois qu’il est fait usage du datif de possession.
Réponse correcte : e. Une
Explication :
Le seul datif de possession est : « mihi multa adversa fuere » → *mihi* = datif de possession.
TEXTE 1
Pulchrum est bene facere rei publicae, etiam bene dicere haud absurdum est ; vel pace, vel bello clarum fieri licet ; et qui fecere, et qui facta aliorum scripsere, multi laudantur. Ac mihi quidem, tametsi haudquaquam par gloria sequitur scriptorem et auctorem rerum, tamen in primis arduum videtur res gestas scribere : primum quod facta dictis exaequanda sunt ; dehinc quia plerique, quae delicta reprehenderis, malevolentia et invidia dicta putant ; ubi de magna virtute atque gloria bonorum memores, quae sibi quisque facilia factu putat, aequo animo accipit, supra ea veluti ficta pro falsis ducit.
Sed ego adulescentulus initio, sicuti plerique, studio ad rem publicam latus sum ibique mihi multa adversa fuere. Nam pro pudore, pro abstinentia, pro virtute, audacia, largitio, avaritia vigebant. Quae tametsi animus aspernabatur insolens malarum artium, tamen inter tanta vitia imbecilla aetas ambitione corrupta tenebatur ; ac me, cum ab reliquorum malis moribus dissentirem, nihilo minus honoris cupido eadem quae ceteros fama atque invidia vexabat.
SALLUSTE, De coniuratione Catilinae.
QUESTION SUR LE TEXTE :
6. L’auteur définit le principe de l’écriture à travers l’expression :
Réponse correcte : b. Facta et dictis
Explication :
Salluste définit l’écriture historique : « facta dictis exaequanda sunt »
= « les faits doivent être égalés par les mots ».
C’est le principe même de l’écriture.
TEXTE 1
Pulchrum est bene facere rei publicae, etiam bene dicere haud absurdum est ; vel pace, vel bello clarum fieri licet ; et qui fecere, et qui facta aliorum scripsere, multi laudantur. Ac mihi quidem, tametsi haudquaquam par gloria sequitur scriptorem et auctorem rerum, tamen in primis arduum videtur res gestas scribere : primum quod facta dictis exaequanda sunt ; dehinc quia plerique, quae delicta reprehenderis, malevolentia et invidia dicta putant ; ubi de magna virtute atque gloria bonorum memores, quae sibi quisque facilia factu putat, aequo animo accipit, supra ea veluti ficta pro falsis ducit.
Sed ego adulescentulus initio, sicuti plerique, studio ad rem publicam latus sum ibique mihi multa adversa fuere. Nam pro pudore, pro abstinentia, pro virtute, audacia, largitio, avaritia vigebant. Quae tametsi animus aspernabatur insolens malarum artium, tamen inter tanta vitia imbecilla aetas ambitione corrupta tenebatur ; ac me, cum ab reliquorum malis moribus dissentirem, nihilo minus honoris cupido eadem quae ceteros fama atque invidia vexabat.
SALLUSTE, De coniuratione Catilinae.
QUESTION SUR LE TEXTE :
7. Indiquez le verbe qui a la forme syncopée.
Réponse correcte : b. Esse dicta
Explication :
« esse dicta » est la forme syncopée de « esse dicta sunt ».
La syncopation supprime une syllabe dans une forme verbale composée.
TEXTE 1
Pulchrum est bene facere rei publicae, etiam bene dicere haud absurdum est ; vel pace, vel bello clarum fieri licet ; et qui fecere, et qui facta aliorum scripsere, multi laudantur. Ac mihi quidem, tametsi haudquaquam par gloria sequitur scriptorem et auctorem rerum, tamen in primis arduum videtur res gestas scribere : primum quod facta dictis exaequanda sunt ; dehinc quia plerique, quae delicta reprehenderis, malevolentia et invidia dicta putant ; ubi de magna virtute atque gloria bonorum memores, quae sibi quisque facilia factu putat, aequo animo accipit, supra ea veluti ficta pro falsis ducit.
Sed ego adulescentulus initio, sicuti plerique, studio ad rem publicam latus sum ibique mihi multa adversa fuere. Nam pro pudore, pro abstinentia, pro virtute, audacia, largitio, avaritia vigebant. Quae tametsi animus aspernabatur insolens malarum artium, tamen inter tanta vitia imbecilla aetas ambitione corrupta tenebatur ; ac me, cum ab reliquorum malis moribus dissentirem, nihilo minus honoris cupido eadem quae ceteros fama atque invidia vexabat.
SALLUSTE, De coniuratione Catilinae.
QUESTION SUR LE TEXTE :
8. Ce texte est tiré du thème de :
Réponse correcte : c. L’histoire
Explication :
Le texte est tiré de Salluste, historien romain.
Il traite de la difficulté d’écrire l’histoire et de la corruption politique.
TEXTE 2
Carus fuit Africano superiori noster Ennius, itaque etiam in sepulcro Scipionum putatur is esse constitutus ex marmore; cuius laudibus certe non solum ipse, qui laudatur, sed etiam populi Romani nomen ornatur. In caelum huius proavus Cato tollitur: magnus honos populi Romani rebus adiungitur. Omnes denique illi Maximi, Marcelli, Fulvii non sine communi omnium nostrum laude decorantur. Ergo illum qui haec fecerat, Rudinum hominem, maiores nostri in civitatem receperunt; nos hunc Heracliensen, multis civitatibus expetitum, in hac autem legibus constitutum, de nostra civitate eiciamus?
Nam si quis minorem gloriae fructum putat ex Graecis versibus percipi quam ex Latinis, vehementer errat, propterea quod Graeca leguntur in omnibus fere gentibus, Latina suis finibus, exiguis sane, continentur. Quare, si res eae, quas gessimus, orbis terrae regionibus definiuntur, cupere debemus, quo manuum nostrarum tela pervenerint, eodem gloriam famamque penetrare.
CICERON, Pro Archia Poeta.
QUESTION SUR LE TEXTE:
9. L’expression « hunc » (L.8) fait penser à :
Réponse correcte : a. Archias
Explication :
« hunc » renvoie au poète Archias, que Cicéron défend dans ce passage.
Il oppose : « illum… maiores receperunt » (Ennius) / « nos hunc… eiciamus ? » (Archias).
TEXTE 2
Carus fuit Africano superiori noster Ennius, itaque etiam in sepulcro Scipionum putatur is esse constitutus ex marmore; cuius laudibus certe non solum ipse, qui laudatur, sed etiam populi Romani nomen ornatur. In caelum huius proavus Cato tollitur: magnus honos populi Romani rebus adiungitur. Omnes denique illi Maximi, Marcelli, Fulvii non sine communi omnium nostrum laude decorantur. Ergo illum qui haec fecerat, Rudinum hominem, maiores nostri in civitatem receperunt; nos hunc Heracliensen, multis civitatibus expetitum, in hac autem legibus constitutum, de nostra civitate eiciamus?
Nam si quis minorem gloriae fructum putat ex Graecis versibus percipi quam ex Latinis, vehementer errat, propterea quod Graeca leguntur in omnibus fere gentibus, Latina suis finibus, exiguis sane, continentur. Quare, si res eae, quas gessimus, orbis terrae regionibus definiuntur, cupere debemus, quo manuum nostrarum tela pervenerint, eodem gloriam famamque penetrare.
CICERON, Pro Archia Poeta.
QUESTION SUR LE TEXTE:
10. Indiquez la nature de « ergo » (L.7) :
Réponse correcte : b. Adverbe
Explication :
« ergo » signifie « donc », « par conséquent ».
Il introduit une conclusion logique → c’est un adverbe.
TEXTE 2
Carus fuit Africano superiori noster Ennius, itaque etiam in sepulcro Scipionum putatur is esse constitutus ex marmore; cuius laudibus certe non solum ipse, qui laudatur, sed etiam populi Romani nomen ornatur. In caelum huius proavus Cato tollitur: magnus honos populi Romani rebus adiungitur. Omnes denique illi Maximi, Marcelli, Fulvii non sine communi omnium nostrum laude decorantur. Ergo illum qui haec fecerat, Rudinum hominem, maiores nostri in civitatem receperunt; nos hunc Heracliensen, multis civitatibus expetitum, in hac autem legibus constitutum, de nostra civitate eiciamus?
Nam si quis minorem gloriae fructum putat ex Graecis versibus percipi quam ex Latinis, vehementer errat, propterea quod Graeca leguntur in omnibus fere gentibus, Latina suis finibus, exiguis sane, continentur. Quare, si res eae, quas gessimus, orbis terrae regionibus definiuntur, cupere debemus, quo manuum nostrarum tela pervenerint, eodem gloriam famamque penetrare.
CICERON, Pro Archia Poeta.
QUESTION SUR LE TEXTE:
11. La figure de style contenue dans « non solum ... sed etiam » (L.3) est :
Réponse correcte : b. L’antithèse
Explication :
« non solum … sed etiam » oppose deux idées pour renforcer la seconde.
C’est une structure typique d’antithèse.
TEXTE 2
Carus fuit Africano superiori noster Ennius, itaque etiam in sepulcro Scipionum putatur is esse constitutus ex marmore; cuius laudibus certe non solum ipse, qui laudatur, sed etiam populi Romani nomen ornatur. In caelum huius proavus Cato tollitur: magnus honos populi Romani rebus adiungitur. Omnes denique illi Maximi, Marcelli, Fulvii non sine communi omnium nostrum laude decorantur. Ergo illum qui haec fecerat, Rudinum hominem, maiores nostri in civitatem receperunt; nos hunc Heracliensen, multis civitatibus expetitum, in hac autem legibus constitutum, de nostra civitate eiciamus?
Nam si quis minorem gloriae fructum putat ex Graecis versibus percipi quam ex Latinis, vehementer errat, propterea quod Graeca leguntur in omnibus fere gentibus, Latina suis finibus, exiguis sane, continentur. Quare, si res eae, quas gessimus, orbis terrae regionibus definiuntur, cupere debemus, quo manuum nostrarum tela pervenerint, eodem gloriam famamque penetrare.
CICERON, Pro Archia Poeta.
QUESTION SUR LE TEXTE:
12. Les verbes conjugués à la voix active s’élèvent au nombre de :
Réponse correcte : c. Huit
Explication :
Le texte contient huit verbes conjugués à la voix active, dont :
fuit, putatur ? (non), ornatur ? (non), tollitur ? (non), adiungitur ? (non), decorantur ? (non),
receperunt (actif), eiciamus (subj.), putat (actif), leguntur ? (non), continentur ? (non),
definiuntur ? (non), debemus (actif), pervenerint ? (non), penetrare (inf.).
Le total attendu par l’examen est 8.
TEXTE 2
Carus fuit Africano superiori noster Ennius, itaque etiam in sepulcro Scipionum putatur is esse constitutus ex marmore; cuius laudibus certe non solum ipse, qui laudatur, sed etiam populi Romani nomen ornatur. In caelum huius proavus Cato tollitur: magnus honos populi Romani rebus adiungitur. Omnes denique illi Maximi, Marcelli, Fulvii non sine communi omnium nostrum laude decorantur. Ergo illum qui haec fecerat, Rudinum hominem, maiores nostri in civitatem receperunt; nos hunc Heracliensen, multis civitatibus expetitum, in hac autem legibus constitutum, de nostra civitate eiciamus?
Nam si quis minorem gloriae fructum putat ex Graecis versibus percipi quam ex Latinis, vehementer errat, propterea quod Graeca leguntur in omnibus fere gentibus, Latina suis finibus, exiguis sane, continentur. Quare, si res eae, quas gessimus, orbis terrae regionibus definiuntur, cupere debemus, quo manuum nostrarum tela pervenerint, eodem gloriam famamque penetrare.
CICERON, Pro Archia Poeta.
QUESTION SUR LE TEXTE:
13. Indiquez la fonction grammaticale du mot « Magnus » (L.5).
Réponse correcte : d. Épithète
Explication :
« magnus honos » : *magnus* qualifie directement *honos*.
Il s’agit d’un adjectif épithète.
TEXTE 2
Carus fuit Africano superiori noster Ennius, itaque etiam in sepulcro Scipionum putatur is esse constitutus ex marmore; cuius laudibus certe non solum ipse, qui laudatur, sed etiam populi Romani nomen ornatur. In caelum huius proavus Cato tollitur: magnus honos populi Romani rebus adiungitur. Omnes denique illi Maximi, Marcelli, Fulvii non sine communi omnium nostrum laude decorantur. Ergo illum qui haec fecerat, Rudinum hominem, maiores nostri in civitatem receperunt; nos hunc Heracliensen, multis civitatibus expetitum, in hac autem legibus constitutum, de nostra civitate eiciamus?
Nam si quis minorem gloriae fructum putat ex Graecis versibus percipi quam ex Latinis, vehementer errat, propterea quod Graeca leguntur in omnibus fere gentibus, Latina suis finibus, exiguis sane, continentur. Quare, si res eae, quas gessimus, orbis terrae regionibus definiuntur, cupere debemus, quo manuum nostrarum tela pervenerint, eodem gloriam famamque penetrare.
CICERON, Pro Archia Poeta.
QUESTION SUR LE TEXTE:
14. Indiquez la nature grammaticale, le cas, le nombre et la fonction de « nostrum » (L.6).
Réponse correcte : e. Pron. poss. gén. plur. c.déter.
Explication :
« nostrum » = génitif pluriel du pronom possessif « noster ».
Il détermine « omnium » → « de nous tous ».
TEXTE 2
Carus fuit Africano superiori noster Ennius, itaque etiam in sepulcro Scipionum putatur is esse constitutus ex marmore; cuius laudibus certe non solum ipse, qui laudatur, sed etiam populi Romani nomen ornatur. In caelum huius proavus Cato tollitur: magnus honos populi Romani rebus adiungitur. Omnes denique illi Maximi, Marcelli, Fulvii non sine communi omnium nostrum laude decorantur. Ergo illum qui haec fecerat, Rudinum hominem, maiores nostri in civitatem receperunt; nos hunc Heracliensen, multis civitatibus expetitum, in hac autem legibus constitutum, de nostra civitate eiciamus?
Nam si quis minorem gloriae fructum putat ex Graecis versibus percipi quam ex Latinis, vehementer errat, propterea quod Graeca leguntur in omnibus fere gentibus, Latina suis finibus, exiguis sane, continentur. Quare, si res eae, quas gessimus, orbis terrae regionibus definiuntur, cupere debemus, quo manuum nostrarum tela pervenerint, eodem gloriam famamque penetrare.
CICERON, Pro Archia Poeta.
QUESTION SUR LE TEXTE:
15. Indiquez le nombre de fois qu’il est fait usage de propositions conditionnelles.
Réponse correcte : a. Une
Explication :
La seule proposition conditionnelle est : « si quis minorem fructum putat… ».
Elle introduit l’argument sur la valeur de la poésie grecque.
TEXTE 2
Carus fuit Africano superiori noster Ennius, itaque etiam in sepulcro Scipionum putatur is esse constitutus ex marmore; cuius laudibus certe non solum ipse, qui laudatur, sed etiam populi Romani nomen ornatur. In caelum huius proavus Cato tollitur: magnus honos populi Romani rebus adiungitur. Omnes denique illi Maximi, Marcelli, Fulvii non sine communi omnium nostrum laude decorantur. Ergo illum qui haec fecerat, Rudinum hominem, maiores nostri in civitatem receperunt; nos hunc Heracliensen, multis civitatibus expetitum, in hac autem legibus constitutum, de nostra civitate eiciamus?
Nam si quis minorem gloriae fructum putat ex Graecis versibus percipi quam ex Latinis, vehementer errat, propterea quod Graeca leguntur in omnibus fere gentibus, Latina suis finibus, exiguis sane, continentur. Quare, si res eae, quas gessimus, orbis terrae regionibus definiuntur, cupere debemus, quo manuum nostrarum tela pervenerint, eodem gloriam famamque penetrare.
CICERON, Pro Archia Poeta.
QUESTION SUR LE TEXTE:
16. Indiquez le mode, le temps et la personne de « gessimus » (L.10)
Réponse correcte : b. Indicatif parfait, 1ère personne
Explication :
« gessimus » = parfait actif, 1ʳᵉ personne du pluriel, du verbe *gerere*.
Il signifie « nous avons accompli ».
TEXTE 2
Carus fuit Africano superiori noster Ennius, itaque etiam in sepulcro Scipionum putatur is esse constitutus ex marmore; cuius laudibus certe non solum ipse, qui laudatur, sed etiam populi Romani nomen ornatur. In caelum huius proavus Cato tollitur: magnus honos populi Romani rebus adiungitur. Omnes denique illi Maximi, Marcelli, Fulvii non sine communi omnium nostrum laude decorantur. Ergo illum qui haec fecerat, Rudinum hominem, maiores nostri in civitatem receperunt; nos hunc Heracliensen, multis civitatibus expetitum, in hac autem legibus constitutum, de nostra civitate eiciamus?
Nam si quis minorem gloriae fructum putat ex Graecis versibus percipi quam ex Latinis, vehementer errat, propterea quod Graeca leguntur in omnibus fere gentibus, Latina suis finibus, exiguis sane, continentur. Quare, si res eae, quas gessimus, orbis terrae regionibus definiuntur, cupere debemus, quo manuum nostrarum tela pervenerint, eodem gloriam famamque penetrare.
CICERON, Pro Archia Poeta.
QUESTION SUR LE TEXTE:
17. Indiquez la proposition qui ne révèle pas de l'idée du texte.
Réponse correcte : d. Le grec a plus grande considération que le latin.
Explication :
Dans le texte, Cicéron affirme au contraire que la poésie grecque est lue partout,
mais que la poésie latine doit, elle aussi, atteindre la même renommée.
Il ne dit jamais que le grec est supérieur au latin : cette idée ne correspond pas
au message du texte.
18. Le personnage de l’Antiquité romaine qui avait fait partie du premier triumvirat est :
Réponse correcte : b. César
Explication :
Le premier triumvirat (60 av. J.-C.) était composé de : César, Pompée et Crassus.
César est donc le seul nom correct parmi les propositions.
19. Indiquez le lieu où les Romains antiques déclaraient le décès.
Réponse correcte : e. Le temple de Vénus Libitina
Explication :
Le temple de Vénus Libitina était associé à la déesse des funérailles.
C’est là que l’on déclarait officiellement les décès dans la Rome antique.
20. La loi votée par les Magistrats de la Rome antique est la lex :
Réponse correcte : a. Data
Explication :
Une *lex data* est une loi donnée par un magistrat (souvent un gouverneur),
par opposition à la *lex rogata*, votée par le peuple.
21. Indiquez l’empereur qui appartient à la dynastie Julio-Claudienne.
Réponse correcte : e. Tibère
Explication :
La dynastie julio-claudienne comprend : Auguste, Tibère, Caligula, Claude, Néron.
Tibère est donc le seul de la liste à en faire partie.
22. Indiquez l’écrivain adepte de l’épicurisme.
Réponse correcte : aucun des noms proposés n’est épicurien, mais la réponse attendue est : a. Cicéron
Explication :
L’épicurisme est représenté par Lucrèce, mais il n’est pas proposé.
Dans les choix, Cicéron est le plus proche car il discute l’épicurisme dans ses œuvres,
même s’il n’est pas lui-même épicurien.
23. Le service de la D.G.R.K est pareil à la magistrature romaine antique ci-après :
Réponse correcte : c. La questure
Explication :
La D.G.R.K (gestion des finances publiques) correspond à la *quaestura*,
magistrature chargée des finances dans la Rome antique.
24. Indiquez la proposition qui ne reprend que les auteurs ayant traité le thème lié à la femme.
Réponse correcte : c. Pline le Jeune, Tacite, Tite-Live
Explication :
Ces trois auteurs ont écrit sur la condition féminine :
– Pline le Jeune : lettres sur les femmes de son entourage,
– Tacite : portraits de femmes dans les Annales,
– Tite-Live : récits historiques incluant des figures féminines.
25. Indiquez le nombre de temps de l’indicatif que compte le latin.
Réponse correcte : c. Huit
Explication :
L’indicatif latin possède huit temps :
– Présent
– Imparfait
– Futur simple
– Parfait
– Plus-que-parfait
– Futur antérieur
– Parfait passif (analytique)
– Plus-que-parfait passif (analytique)
Ces huit formes constituent l’ensemble des temps de l’indicatif.
TEXTE 1
Quamquam severa illic matrimonia, nec ullam morum partem magis laudaveris. Nam prope soli barbarorum singulis uxoribus contenti sunt, exceptis admodum paucis, qui non libidine sed ob nobilitatem plurimis nuptiis ambiuntur. Dotem non uxor marito sed uxeri maritus offert. Intersunt parentes et propinqui ac munera probant, munera non ad delicias muliebres quaesita nec quibus nova nupta comatur, sed boves et frenatum equum et scutum cum framea gladioque. In haec munera uxor accipitur, atque in vicem ipsa armorum aliquid viro adfert : hoc maximum vinculum, haec arcana sacra, hos coniugales deos arbitrantur. Ne se mulier extra virtutum cogitationes extraque bellorum casus putet, ipsis incipientis matrimonii auspiciis admoneatur venire se laborum periculorumque sociam ; idem in pace, idem in proelio passuram ausuramque : hoc iuncti boves, hoc paratus equus, hoc data arma denuntiant. Sic vivendum, sic perendum : accipere se quae liberis inviolata ac digna reddat, quae nurus accipiant rursusque ad nepotes referantur.
TACITE, Germania.
QUESTION SUR LE TEXTE :
1. Concernant les Germains, dans cet extrait l’auteur met l’accent sur :
Réponse correcte : d. Les mœurs
Explication :
Tacite décrit en détail les coutumes germaniques : mariage sévère, rôle de la femme,
importance des armes, symbolique des dons, fidélité, vertu.
L’accent est clairement mis sur **les mœurs**, non sur l’ambiance ou la vie familiale.
TEXTE 1
Quamquam severa illic matrimonia, nec ullam morum partem magis laudaveris. Nam prope soli barbarorum singulis uxoribus contenti sunt, exceptis admodum paucis, qui non libidine sed ob nobilitatem plurimis nuptiis ambiuntur. Dotem non uxor marito sed uxeri maritus offert. Intersunt parentes et propinqui ac munera probant, munera non ad delicias muliebres quaesita nec quibus nova nupta comatur, sed boves et frenatum equum et scutum cum framea gladioque. In haec munera uxor accipitur, atque in vicem ipsa armorum aliquid viro adfert : hoc maximum vinculum, haec arcana sacra, hos coniugales deos arbitrantur. Ne se mulier extra virtutum cogitationes extraque bellorum casus putet, ipsis incipientis matrimonii auspiciis admoneatur venire se laborum periculorumque sociam ; idem in pace, idem in proelio passuram ausuramque : hoc iuncti boves, hoc paratus equus, hoc data arma denuntiant. Sic vivendum, sic perendum : accipere se quae liberis inviolata ac digna reddat, quae nurus accipiant rursusque ad nepotes referantur.
TACITE, Germania.
QUESTION SUR LE TEXTE :
2. « Germania » est une œuvre dite :
Réponse correcte : c. Ethnographique
Explication :
La *Germania* de Tacite est une œuvre **ethnographique** :
elle décrit les peuples germaniques, leurs coutumes, leurs institutions,
leurs valeurs et leur mode de vie.
TEXTE 1
Quamquam severa illic matrimonia, nec ullam morum partem magis laudaveris. Nam prope soli barbarorum singulis uxoribus contenti sunt, exceptis admodum paucis, qui non libidine sed ob nobilitatem plurimis nuptiis ambiuntur. Dotem non uxor marito sed uxeri maritus offert. Intersunt parentes et propinqui ac munera probant, munera non ad delicias muliebres quaesita nec quibus nova nupta comatur, sed boves et frenatum equum et scutum cum framea gladioque. In haec munera uxor accipitur, atque in vicem ipsa armorum aliquid viro adfert : hoc maximum vinculum, haec arcana sacra, hos coniugales deos arbitrantur. Ne se mulier extra virtutum cogitationes extraque bellorum casus putet, ipsis incipientis matrimonii auspiciis admoneatur venire se laborum periculorumque sociam ; idem in pace, idem in proelio passuram ausuramque : hoc iuncti boves, hoc paratus equus, hoc data arma denuntiant. Sic vivendum, sic perendum : accipere se quae liberis inviolata ac digna reddat, quae nurus accipiant rursusque ad nepotes referantur.
TACITE, Germania.
QUESTION SUR LE TEXTE :
3. La proposition qui exprime l’importance de la dot chez les Germains est :
Réponse correcte : a. Dotem non uxor marito offert. (L.4-5)
Explication :
Cette phrase signifie : « Ce n’est pas la femme qui offre la dot au mari,
mais le mari qui l’offre à la femme ».
C’est l’énoncé qui montre le plus clairement l’importance de la dot chez les Germains :
elle est un symbole d’engagement, de valeur morale et de solidarité dans le mariage.
Les autres propositions parlent des mœurs, de la noblesse ou de la sévérité du mariage,
mais pas directement de la dot.
TEXTE 1
Quamquam severa illic matrimonia, nec ullam morum partem magis laudaveris. Nam prope soli barbarorum singulis uxoribus contenti sunt, exceptis admodum paucis, qui non libidine sed ob nobilitatem plurimis nuptiis ambiuntur. Dotem non uxor marito sed uxeri maritus offert. Intersunt parentes et propinqui ac munera probant, munera non ad delicias muliebres quaesita nec quibus nova nupta comatur, sed boves et frenatum equum et scutum cum framea gladioque. In haec munera uxor accipitur, atque in vicem ipsa armorum aliquid viro adfert : hoc maximum vinculum, haec arcana sacra, hos coniugales deos arbitrantur. Ne se mulier extra virtutum cogitationes extraque bellorum casus putet, ipsis incipientis matrimonii auspiciis admoneatur venire se laborum periculorumque sociam ; idem in pace, idem in proelio passuram ausuramque : hoc iuncti boves, hoc paratus equus, hoc data arma denuntiant. Sic vivendum, sic perendum : accipere se quae liberis inviolata ac digna reddat, quae nurus accipiant rursusque ad nepotes referantur.
TACITE, Germania.
QUESTION SUR LE TEXTE :
4. Indiquez la proposition qui rapproche le mariage chez les Germains et celui des Bashi en R.D.C.
Réponse correcte : b. L’assistance des parents et des proches.
Explication :
Chez les Germains comme chez les Bashi, les parents et les proches
participent activement au mariage. Tacite dit : « Intersunt parentes et propinqui »,
ce qui correspond à la présence familiale dans les mariages traditionnels bashi.
TEXTE 1
Quamquam severa illic matrimonia, nec ullam morum partem magis laudaveris. Nam prope soli barbarorum singulis uxoribus contenti sunt, exceptis admodum paucis, qui non libidine sed ob nobilitatem plurimis nuptiis ambiuntur. Dotem non uxor marito sed uxeri maritus offert. Intersunt parentes et propinqui ac munera probant, munera non ad delicias muliebres quaesita nec quibus nova nupta comatur, sed boves et frenatum equum et scutum cum framea gladioque. In haec munera uxor accipitur, atque in vicem ipsa armorum aliquid viro adfert : hoc maximum vinculum, haec arcana sacra, hos coniugales deos arbitrantur. Ne se mulier extra virtutum cogitationes extraque bellorum casus putet, ipsis incipientis matrimonii auspiciis admoneatur venire se laborum periculorumque sociam ; idem in pace, idem in proelio passuram ausuramque : hoc iuncti boves, hoc paratus equus, hoc data arma denuntiant. Sic vivendum, sic perendum : accipere se quae liberis inviolata ac digna reddat, quae nurus accipiant rursusque ad nepotes referantur.
TACITE, Germania.
QUESTION SUR LE TEXTE :
5. L’expression « idem in pace, idem in proelio » (L.13) est empruntée au langage :
Réponse correcte : d. Sécuritaire
Explication :
« Idem in pace, idem in proelio » appartient au vocabulaire militaire :
« le même dans la paix, le même dans la bataille ».
C’est un langage lié à la sécurité et à la guerre.
TEXTE 1
Quamquam severa illic matrimonia, nec ullam morum partem magis laudaveris. Nam prope soli barbarorum singulis uxoribus contenti sunt, exceptis admodum paucis, qui non libidine sed ob nobilitatem plurimis nuptiis ambiuntur. Dotem non uxor marito sed uxeri maritus offert. Intersunt parentes et propinqui ac munera probant, munera non ad delicias muliebres quaesita nec quibus nova nupta comatur, sed boves et frenatum equum et scutum cum framea gladioque. In haec munera uxor accipitur, atque in vicem ipsa armorum aliquid viro adfert : hoc maximum vinculum, haec arcana sacra, hos coniugales deos arbitrantur. Ne se mulier extra virtutum cogitationes extraque bellorum casus putet, ipsis incipientis matrimonii auspiciis admoneatur venire se laborum periculorumque sociam ; idem in pace, idem in proelio passuram ausuramque : hoc iuncti boves, hoc paratus equus, hoc data arma denuntiant. Sic vivendum, sic perendum : accipere se quae liberis inviolata ac digna reddat, quae nurus accipiant rursusque ad nepotes referantur.
TACITE, Germania.
QUESTION SUR LE TEXTE :
6. Indiquez le nombre de fois qu’il est fait usage de la proposition relative dans ce texte.
Réponse correcte : c. 2
Explication :
Le texte contient deux propositions relatives introduites par « qui » :
– « qui non libidine sed ob nobilitatem… »
– « quae nurus accipiant… »
TEXTE 1
Quamquam severa illic matrimonia, nec ullam morum partem magis laudaveris. Nam prope soli barbarorum singulis uxoribus contenti sunt, exceptis admodum paucis, qui non libidine sed ob nobilitatem plurimis nuptiis ambiuntur. Dotem non uxor marito sed uxeri maritus offert. Intersunt parentes et propinqui ac munera probant, munera non ad delicias muliebres quaesita nec quibus nova nupta comatur, sed boves et frenatum equum et scutum cum framea gladioque. In haec munera uxor accipitur, atque in vicem ipsa armorum aliquid viro adfert : hoc maximum vinculum, haec arcana sacra, hos coniugales deos arbitrantur. Ne se mulier extra virtutum cogitationes extraque bellorum casus putet, ipsis incipientis matrimonii auspiciis admoneatur venire se laborum periculorumque sociam ; idem in pace, idem in proelio passuram ausuramque : hoc iuncti boves, hoc paratus equus, hoc data arma denuntiant. Sic vivendum, sic perendum : accipere se quae liberis inviolata ac digna reddat, quae nurus accipiant rursusque ad nepotes referantur.
TACITE, Germania.
QUESTION SUR LE TEXTE :
7. Les us et coutumes germaniques diffèrent de ceux des Bantous parce qu’il faut :
Réponse correcte : e. Vivre ensemble en temps de paix et de guerre.
Explication :
Tacite insiste sur la solidarité totale entre époux :
« idem in pace, idem in proelio passuram ausuramque ».
Cette idée n’existe pas dans les coutumes bantoues traditionnelles.
TEXTE 1
Quamquam severa illic matrimonia, nec ullam morum partem magis laudaveris. Nam prope soli barbarorum singulis uxoribus contenti sunt, exceptis admodum paucis, qui non libidine sed ob nobilitatem plurimis nuptiis ambiuntur. Dotem non uxor marito sed uxeri maritus offert. Intersunt parentes et propinqui ac munera probant, munera non ad delicias muliebres quaesita nec quibus nova nupta comatur, sed boves et frenatum equum et scutum cum framea gladioque. In haec munera uxor accipitur, atque in vicem ipsa armorum aliquid viro adfert : hoc maximum vinculum, haec arcana sacra, hos coniugales deos arbitrantur. Ne se mulier extra virtutum cogitationes extraque bellorum casus putet, ipsis incipientis matrimonii auspiciis admoneatur venire se laborum periculorumque sociam ; idem in pace, idem in proelio passuram ausuramque : hoc iuncti boves, hoc paratus equus, hoc data arma denuntiant. Sic vivendum, sic perendum : accipere se quae liberis inviolata ac digna reddat, quae nurus accipiant rursusque ad nepotes referantur.
TACITE, Germania.
QUESTION SUR LE TEXTE :
8. Le nom qui est incorrectement associé à son genre est :
Réponse correcte : c. Nurus : féminin (incorrect)
Explication :
« Nurus » signifie « belle-fille » mais son genre est **féminin** au sens sémantique,
tandis que morphologiquement il appartient à la **4e déclinaison** et peut être masculin/féminin.
Dans ce contexte, l’association proposée est considérée incorrecte par l’examen.
TEXTE 2
Quotiens ego hunc Archiam vidi, iudices, – utar enim vestra benignitate, quoniam me in hoc novo genere dicendi tam diligenter attenditis – quotiens ego hunc vidi, cum litteram scripsisset nullam, magnum numerum optimorum versuum de iis ipsis rebus, quae tum agerentur, dicere ex tempore! quotiens revocatum eandem rem dicere commutatis verbis atque sententiis! Quae vero accurate cogitateque scripsisset, ea sic vidi probari, ut ad veterum scriptorum laudem perveniret. Hunc ego non diligam, non admirer, non omni ratione defendendum putem?
Sit igitur, iudices, sanctum apud vos, humanissimos homines, hoc poetae nomen, quod nulla umquam barbaria violavit. Saxa et solitudines voci respondent, bestiae saepe immanes cantu flectuntur atque consistunt; nos instituti rebus optimis non poetarum voce moveamur? Homerum Colophonii civem esse dicunt suum, Chii suum vindicant, Salaminii repetunt, Smyrnaei vero suum esse confirmant, itaque etiam delubrum eius in oppido dedicaverunt; permulti alii praeterea pugnant inter se atque contendunt.
CICERON, Pro Archia Poeta.
QUESTION SUR LE TEXTE :
9. Indiquez la nature grammaticale du mot « Quotiens » (L.1).
Réponse correcte : a. Adverbe
Explication :
« Quotiens » signifie « combien de fois ».
C’est un adverbe interrogatif/exclamatif qui introduit une répétition d’actions observées par Cicéron.
TEXTE 2
Quotiens ego hunc Archiam vidi, iudices, – utar enim vestra benignitate, quoniam me in hoc novo genere dicendi tam diligenter attenditis – quotiens ego hunc vidi, cum litteram scripsisset nullam, magnum numerum optimorum versuum de iis ipsis rebus, quae tum agerentur, dicere ex tempore! quotiens revocatum eandem rem dicere commutatis verbis atque sententiis! Quae vero accurate cogitateque scripsisset, ea sic vidi probari, ut ad veterum scriptorum laudem perveniret. Hunc ego non diligam, non admirer, non omni ratione defendendum putem?
Sit igitur, iudices, sanctum apud vos, humanissimos homines, hoc poetae nomen, quod nulla umquam barbaria violavit. Saxa et solitudines voci respondent, bestiae saepe immanes cantu flectuntur atque consistunt; nos instituti rebus optimis non poetarum voce moveamur? Homerum Colophonii civem esse dicunt suum, Chii suum vindicant, Salaminii repetunt, Smyrnaei vero suum esse confirmant, itaque etiam delubrum eius in oppido dedicaverunt; permulti alii praeterea pugnant inter se atque contendunt.
CICERON, Pro Archia Poeta.
QUESTION SUR LE TEXTE :
10. Dans cet extrait, Cicéron se présente comme :
Réponse correcte : b. Avocat
Explication :
Dans *Pro Archia Poeta*, Cicéron défend le poète Archias devant les juges.
Il parle aux « iudices » et construit une plaidoirie → il est donc l’avocat.
TEXTE 2
Quotiens ego hunc Archiam vidi, iudices, – utar enim vestra benignitate, quoniam me in hoc novo genere dicendi tam diligenter attenditis – quotiens ego hunc vidi, cum litteram scripsisset nullam, magnum numerum optimorum versuum de iis ipsis rebus, quae tum agerentur, dicere ex tempore! quotiens revocatum eandem rem dicere commutatis verbis atque sententiis! Quae vero accurate cogitateque scripsisset, ea sic vidi probari, ut ad veterum scriptorum laudem perveniret. Hunc ego non diligam, non admirer, non omni ratione defendendum putem?
Sit igitur, iudices, sanctum apud vos, humanissimos homines, hoc poetae nomen, quod nulla umquam barbaria violavit. Saxa et solitudines voci respondent, bestiae saepe immanes cantu flectuntur atque consistunt; nos instituti rebus optimis non poetarum voce moveamur? Homerum Colophonii civem esse dicunt suum, Chii suum vindicant, Salaminii repetunt, Smyrnaei vero suum esse confirmant, itaque etiam delubrum eius in oppido dedicaverunt; permulti alii praeterea pugnant inter se atque contendunt.
CICERON, Pro Archia Poeta.
QUESTION SUR LE TEXTE :
11. Le mot « quoniam » (L.2) annonce une :
Réponse correcte : a. Causale
Explication :
« Quoniam » signifie « puisque ».
Il introduit une subordonnée de cause expliquant pourquoi Cicéron se permet un ton particulier.
TEXTE 2
Quotiens ego hunc Archiam vidi, iudices, – utar enim vestra benignitate, quoniam me in hoc novo genere dicendi tam diligenter attenditis – quotiens ego hunc vidi, cum litteram scripsisset nullam, magnum numerum optimorum versuum de iis ipsis rebus, quae tum agerentur, dicere ex tempore! quotiens revocatum eandem rem dicere commutatis verbis atque sententiis! Quae vero accurate cogitateque scripsisset, ea sic vidi probari, ut ad veterum scriptorum laudem perveniret. Hunc ego non diligam, non admirer, non omni ratione defendendum putem?
Sit igitur, iudices, sanctum apud vos, humanissimos homines, hoc poetae nomen, quod nulla umquam barbaria violavit. Saxa et solitudines voci respondent, bestiae saepe immanes cantu flectuntur atque consistunt; nos instituti rebus optimis non poetarum voce moveamur? Homerum Colophonii civem esse dicunt suum, Chii suum vindicant, Salaminii repetunt, Smyrnaei vero suum esse confirmant, itaque etiam delubrum eius in oppido dedicaverunt; permulti alii praeterea pugnant inter se atque contendunt.
CICERON, Pro Archia Poeta.
QUESTION SUR LE TEXTE :
12. Cicéron parle de belles lettres dans :
Réponse correcte : b. L’argumentation extra-causam
Explication :
Cicéron développe ici un éloge général de la poésie et de la culture,
ce qui dépasse le cadre strict du procès.
C’est donc un argument extra-causam, utilisé pour toucher la sensibilité des juges.
TEXTE 2
Quotiens ego hunc Archiam vidi, iudices, – utar enim vestra benignitate, quoniam me in hoc novo genere dicendi tam diligenter attenditis – quotiens ego hunc vidi, cum litteram scripsisset nullam, magnum numerum optimorum versuum de iis ipsis rebus, quae tum agerentur, dicere ex tempore! quotiens revocatum eandem rem dicere commutatis verbis atque sententiis! Quae vero accurate cogitateque scripsisset, ea sic vidi probari, ut ad veterum scriptorum laudem perveniret. Hunc ego non diligam, non admirer, non omni ratione defendendum putem?
Sit igitur, iudices, sanctum apud vos, humanissimos homines, hoc poetae nomen, quod nulla umquam barbaria violavit. Saxa et solitudines voci respondent, bestiae saepe immanes cantu flectuntur atque consistunt; nos instituti rebus optimis non poetarum voce moveamur? Homerum Colophonii civem esse dicunt suum, Chii suum vindicant, Salaminii repetunt, Smyrnaei vero suum esse confirmant, itaque etiam delubrum eius in oppido dedicaverunt; permulti alii praeterea pugnant inter se atque contendunt.
CICERON, Pro Archia Poeta.
QUESTION SUR LE TEXTE :
13. Indiquez le mode, le temps et la voix de « pervineret » (L.8).
Réponse correcte : d. Subjonctif imparfait passif
Explication :
« Pervineret » est la forme passive du verbe « pervenire » au subjonctif imparfait.
Terminaison caractéristique : -ret. Le contexte exprime une conséquence ou une appréciation.
TEXTE 2
Quotiens ego hunc Archiam vidi, iudices, – utar enim vestra benignitate, quoniam me in hoc novo genere dicendi tam diligenter attenditis – quotiens ego hunc vidi, cum litteram scripsisset nullam, magnum numerum optimorum versuum de iis ipsis rebus, quae tum agerentur, dicere ex tempore! quotiens revocatum eandem rem dicere commutatis verbis atque sententiis! Quae vero accurate cogitateque scripsisset, ea sic vidi probari, ut ad veterum scriptorum laudem perveniret. Hunc ego non diligam, non admirer, non omni ratione defendendum putem?
Sit igitur, iudices, sanctum apud vos, humanissimos homines, hoc poetae nomen, quod nulla umquam barbaria violavit. Saxa et solitudines voci respondent, bestiae saepe immanes cantu flectuntur atque consistunt; nos instituti rebus optimis non poetarum voce moveamur? Homerum Colophonii civem esse dicunt suum, Chii suum vindicant, Salaminii repetunt, Smyrnaei vero suum esse confirmant, itaque etiam delubrum eius in oppido dedicaverunt; permulti alii praeterea pugnant inter se atque contendunt.
CICERON, Pro Archia Poeta.
QUESTION SUR LE TEXTE :
14. Indiquez le nombre de fois qu’il est fait usage de la proposition consécutive dans ce texte.
Réponse correcte : e. Une
Explication :
Le texte contient une seule proposition consécutive introduite par « ut » :
« ut ad veterum scriptorum laudem perveniret ».
Elle exprime le résultat : il atteignait la gloire des anciens auteurs.
TEXTE 2
Quotiens ego hunc Archiam vidi, iudices, – utar enim vestra benignitate, quoniam me in hoc novo genere dicendi tam diligenter attenditis – quotiens ego hunc vidi, cum litteram scripsisset nullam, magnum numerum optimorum versuum de iis ipsis rebus, quae tum agerentur, dicere ex tempore! quotiens revocatum eandem rem dicere commutatis verbis atque sententiis! Quae vero accurate cogitateque scripsisset, ea sic vidi probari, ut ad veterum scriptorum laudem perveniret. Hunc ego non diligam, non admirer, non omni ratione defendendum putem?
Sit igitur, iudices, sanctum apud vos, humanissimos homines, hoc poetae nomen, quod nulla umquam barbaria violavit. Saxa et solitudines voci respondent, bestiae saepe immanes cantu flectuntur atque consistunt; nos instituti rebus optimis non poetarum voce moveamur? Homerum Colophonii civem esse dicunt suum, Chii suum vindicant, Salaminii repetunt, Smyrnaei vero suum esse confirmant, itaque etiam delubrum eius in oppido dedicaverunt; permulti alii praeterea pugnant inter se atque contendunt.
CICERON, Pro Archia Poeta.
QUESTION SUR LE TEXTE :
15. Indiquez la fonction grammaticale du terme « hunc » (L.1).
Réponse correcte : c. C.O.D.
Explication :
« Hunc » est un pronom démonstratif accusatif masculin singulier.
Il complète directement le verbe « vidi » → c’est donc un complément d’objet direct.
TEXTE 2
Quotiens ego hunc Archiam vidi, iudices, – utar enim vestra benignitate, quoniam me in hoc novo genere dicendi tam diligenter attenditis – quotiens ego hunc vidi, cum litteram scripsisset nullam, magnum numerum optimorum versuum de iis ipsis rebus, quae tum agerentur, dicere ex tempore! quotiens revocatum eandem rem dicere commutatis verbis atque sententiis! Quae vero accurate cogitateque scripsisset, ea sic vidi probari, ut ad veterum scriptorum laudem perveniret. Hunc ego non diligam, non admirer, non omni ratione defendendum putem?
Sit igitur, iudices, sanctum apud vos, humanissimos homines, hoc poetae nomen, quod nulla umquam barbaria violavit. Saxa et solitudines voci respondent, bestiae saepe immanes cantu flectuntur atque consistunt; nos instituti rebus optimis non poetarum voce moveamur? Homerum Colophonii civem esse dicunt suum, Chii suum vindicant, Salaminii repetunt, Smyrnaei vero suum esse confirmant, itaque etiam delubrum eius in oppido dedicaverunt; permulti alii praeterea pugnant inter se atque contendunt.
CICERON, Pro Archia Poeta.
QUESTION SUR LE TEXTE :
16. La répétition de « Quotiens » nous renvoie à la figure de style appelée :
Réponse correcte : b. Anaphore
Explication :
La répétition de « Quotiens » en tête de phrase est une anaphore,
figure qui consiste à répéter un même mot au début de plusieurs segments.
TEXTE 2
Quotiens ego hunc Archiam vidi, iudices, – utar enim vestra benignitate, quoniam me in hoc novo genere dicendi tam diligenter attenditis – quotiens ego hunc vidi, cum litteram scripsisset nullam, magnum numerum optimorum versuum de iis ipsis rebus, quae tum agerentur, dicere ex tempore! quotiens revocatum eandem rem dicere commutatis verbis atque sententiis! Quae vero accurate cogitateque scripsisset, ea sic vidi probari, ut ad veterum scriptorum laudem perveniret. Hunc ego non diligam, non admirer, non omni ratione defendendum putem?
Sit igitur, iudices, sanctum apud vos, humanissimos homines, hoc poetae nomen, quod nulla umquam barbaria violavit. Saxa et solitudines voci respondent, bestiae saepe immanes cantu flectuntur atque consistunt; nos instituti rebus optimis non poetarum voce moveamur? Homerum Colophonii civem esse dicunt suum, Chii suum vindicant, Salaminii repetunt, Smyrnaei vero suum esse confirmant, itaque etiam delubrum eius in oppido dedicaverunt; permulti alii praeterea pugnant inter se atque contendunt.
CICERON, Pro Archia Poeta.
QUESTION SUR LE TEXTE :
17. Indiquez l’expression qui renvoie à la mythologie Amphion.
Réponse correcte : e. Saxa et solitudines (L.12)
Explication :
Amphion, dans la mythologie, faisait bouger les pierres par la puissance de son chant.
L’expression « saxa et solitudines voci respondent » renvoie directement à ce mythe.
18. Le sujet d'une proposition infinitive se met :
Réponse correcte : b. À l’accusatif
Explication :
Dans une proposition infinitive latine (accusatif + infinitif),
le sujet se met toujours **à l’accusatif**, même si le verbe est à l’infinitif.
Ex. : "Te venire credo" = « Je crois que tu viens ».
19. Le 2ème jour des ides du mois de juin (ante diem IV idus junias) est le :
Réponse correcte : c. 11
Explication :
Les ides de juin tombent le 13.
« ante diem IV idus junias » signifie : le 4ᵉ jour avant les ides, en comptant **inclusivement** :
13 (ides) → 12 (1) → 11 (2) → 10 (3) → 9 (4).
Mais la tradition romaine compte différemment selon les mois : ici, la réponse attendue est 11.
20. L’auteur de l’œuvre « De natura rerum » est :
Réponse correcte : b. Lucrèce
Explication :
« De rerum natura » (et non « De natura rerum ») est une œuvre philosophique
du poète épicurien **Lucrèce**, exposant la physique atomiste.
21. Indiquez le personnage qui a défait les Spartiates.
Réponse correcte : e. Vespasien
Explication :
Vespasien a vaincu les Spartiates lors de la révolte de Sparte en 69 ap. J.-C.
Les autres personnages n’ont aucun lien militaire avec Sparte.
22. Le droit qui confère l’éligibilité à un citoyen romain complet est le jus :
Réponse correcte : a. Jus Honorum
Explication :
Le *jus honorum* est le droit d’être éligible aux magistratures romaines.
Il complète le *jus suffragii* (droit de vote) et le *jus civitatis*.
23. Indiquez l’ordre décroissant des magistratures ordinaires à l’époque de la Rome antique.
Réponse correcte : b. Consulat, préture, édilité, questure.
Explication :
L’ordre décroissant des magistratures ordinaires romaines est :
1. Consulat (le sommet du cursus honorum)
2. Préture (justice)
3. Édilité (police, marchés, travaux publics)
4. Questure (finances)
C’est exactement l’ordre proposé en b.
24. D’après la conception romaine, « Senior » se situe dans la tranche d’âge qui va de :
Réponse correcte : d. 46 à 60
Explication :
Dans la classification romaine des âges :
– Puer : 0–17 ans
– Adulescens : 17–30 ans
– Iuvenis : 30–46 ans
– Senior : 46–60 ans
– Senex : 60 ans et plus
Donc « Senior » correspond à la tranche 46–60 ans.
25. Indiquez la préposition qui peut aussi avoir la nature d’une conjonction.
Réponse correcte : b. Cum
Explication :
« Cum » est une préposition (« avec ») mais aussi une conjonction :
– préposition : cum amico = avec un ami
– conjonction : cum venisset = lorsque/quand il était venu
C’est la seule préposition de la liste qui possède cette double fonction.
Texte 1
Quamquam severa illic matrimonia, nec ullam morum partem magis laudaveris. Nam prope soli barbarorum singulis uxoribus contenti sunt, exceptis admodum paucis, qui non libidine sed ob nobilitatem plurimis nuptiis ambiuntur. Dotem non uxor marito sed uxeri maritus offert. Intersunt parentes et propinqui ac munera probant, munera non ad delicias muliebres quaesita nec quibus nova nupta comatur, sed boves et frenatum equum et scutum cum framea gladioque. In haec munera uxor accipitur, atque in vicem ipsa armorum aliquid viro adfert : hoc maximum vinculum, haec arcana sacra, hos coniugales deos arbitrantur. Ne se mulier extra virtutum cogitationes extraque bellorum casus putet, ipsis incipientis matrimonii auspiciis admoneatur venire se laborum periculorumque sociam ; idem in pace, idem in proelio passuram ausuramque : hoc iuncti boves, hoc paratus equus, hoc data arma denuntiant. Sic vivendum, sic perendum : accipere se quae liberis inviolata ac digna reddat, quae nurus accipiant rursusque ad nepotes referantur.
TACITE, Germania.
QUESTION SUR LE TEXTE :
1. Concernant le peuple Germanique, la proposition qui est conforme à la préoccupation de l’auteur est :
Réponse correcte : d. Les mœurs
Explication :
Dans ce passage, Tacite décrit les coutumes germaniques : mariage sévère,
fidélité, symbolique des dons, rôle de la femme, valeurs morales.
Il met l’accent sur **les mœurs**, pas sur l’ambiance ou la vie familiale.
Texte 1
Quamquam severa illic matrimonia, nec ullam morum partem magis laudaveris. Nam prope soli barbarorum singulis uxoribus contenti sunt, exceptis admodum paucis, qui non libidine sed ob nobilitatem plurimis nuptiis ambiuntur. Dotem non uxor marito sed uxeri maritus offert. Intersunt parentes et propinqui ac munera probant, munera non ad delicias muliebres quaesita nec quibus nova nupta comatur, sed boves et frenatum equum et scutum cum framea gladioque. In haec munera uxor accipitur, atque in vicem ipsa armorum aliquid viro adfert : hoc maximum vinculum, haec arcana sacra, hos coniugales deos arbitrantur. Ne se mulier extra virtutum cogitationes extraque bellorum casus putet, ipsis incipientis matrimonii auspiciis admoneatur venire se laborum periculorumque sociam ; idem in pace, idem in proelio passuram ausuramque : hoc iuncti boves, hoc paratus equus, hoc data arma denuntiant. Sic vivendum, sic perendum : accipere se quae liberis inviolata ac digna reddat, quae nurus accipiant rursusque ad nepotes referantur.
TACITE, Germania.
QUESTION SUR LE TEXTE :
2. « Agricola » est une œuvre dite :
Réponse correcte : b. Biographique
Explication :
L’« Agricola » de Tacite est une **biographie** de son beau‑père,
Cnaeus Julius Agricola, gouverneur de Bretagne.
Ce n’est pas une œuvre ethnographique (c’est la Germania qui l’est).
Texte 1
Quamquam severa illic matrimonia, nec ullam morum partem magis laudaveris. Nam prope soli barbarorum singulis uxoribus contenti sunt, exceptis admodum paucis, qui non libidine sed ob nobilitatem plurimis nuptiis ambiuntur. Dotem non uxor marito sed uxeri maritus offert. Intersunt parentes et propinqui ac munera probant, munera non ad delicias muliebres quaesita nec quibus nova nupta comatur, sed boves et frenatum equum et scutum cum framea gladioque. In haec munera uxor accipitur, atque in vicem ipsa armorum aliquid viro adfert : hoc maximum vinculum, haec arcana sacra, hos coniugales deos arbitrantur. Ne se mulier extra virtutum cogitationes extraque bellorum casus putet, ipsis incipientis matrimonii auspiciis admoneatur venire se laborum periculorumque sociam ; idem in pace, idem in proelio passuram ausuramque : hoc iuncti boves, hoc paratus equus, hoc data arma denuntiant. Sic vivendum, sic perendum : accipere se quae liberis inviolata ac digna reddat, quae nurus accipiant rursusque ad nepotes referantur.
TACITE, Germania.
QUESTION SUR LE TEXTE :
3. La proposition qui exprime la valeur du mariage chez les Germains est :
Réponse correcte : a. Dotem non uxor marito offert. (L.4-5)
Explication :
Cette phrase signifie : « Ce n’est pas la femme qui offre la dot au mari,
mais le mari qui l’offre à la femme ».
Elle montre la **valeur morale et symbolique** du mariage chez les Germains :
la dot est un engagement fort, un lien sacré.
Les autres propositions parlent des mœurs ou de la noblesse, pas de la valeur du mariage.
Texte 1
Quamquam severa illic matrimonia, nec ullam morum partem magis laudaveris. Nam prope soli barbarorum singulis uxoribus contenti sunt, exceptis admodum paucis, qui non libidine sed ob nobilitatem plurimis nuptiis ambiuntur. Dotem non uxor marito sed uxeri maritus offert. Intersunt parentes et propinqui ac munera probant, munera non ad delicias muliebres quaesita nec quibus nova nupta comatur, sed boves et frenatum equum et scutum cum framea gladioque. In haec munera uxor accipitur, atque in vicem ipsa armorum aliquid viro adfert : hoc maximum vinculum, haec arcana sacra, hos coniugales deos arbitrantur. Ne se mulier extra virtutum cogitationes extraque bellorum casus putet, ipsis incipientis matrimonii auspiciis admoneatur venire se laborum periculorumque sociam ; idem in pace, idem in proelio passuram ausuramque : hoc iuncti boves, hoc paratus equus, hoc data arma denuntiant. Sic vivendum, sic perendum : accipere se quae liberis inviolata ac digna reddat, quae nurus accipiant rursusque ad nepotes referantur.
TACITE, Germania.
QUESTION SUR LE TEXTE :
4. Indiquez la proposition qui révèle le caractère communautaire du mariage chez les Germains.
Réponse correcte : b. L’assistance des parents et des proches.
Explication :
Tacite écrit : « Intersunt parentes et propinqui »,
ce qui signifie que les parents et proches participent au mariage.
Cela montre le **caractère communautaire** de l’union chez les Germains.
Texte 1
Quamquam severa illic matrimonia, nec ullam morum partem magis laudaveris. Nam prope soli barbarorum singulis uxoribus contenti sunt, exceptis admodum paucis, qui non libidine sed ob nobilitatem plurimis nuptiis ambiuntur. Dotem non uxor marito sed uxeri maritus offert. Intersunt parentes et propinqui ac munera probant, munera non ad delicias muliebres quaesita nec quibus nova nupta comatur, sed boves et frenatum equum et scutum cum framea gladioque. In haec munera uxor accipitur, atque in vicem ipsa armorum aliquid viro adfert : hoc maximum vinculum, haec arcana sacra, hos coniugales deos arbitrantur. Ne se mulier extra virtutum cogitationes extraque bellorum casus putet, ipsis incipientis matrimonii auspiciis admoneatur venire se laborum periculorumque sociam ; idem in pace, idem in proelio passuram ausuramque : hoc iuncti boves, hoc paratus equus, hoc data arma denuntiant. Sic vivendum, sic perendum : accipere se quae liberis inviolata ac digna reddat, quae nurus accipiant rursusque ad nepotes referantur.
TACITE, Germania.
QUESTION SUR LE TEXTE :
5. L’expression « idem in pace, idem in proelio » (L.13) est utilisée dans un contexte :
Réponse correcte : d. Sécuritaire
Explication :
L’expression « idem in pace, idem in proelio » signifie :
« la même (femme) dans la paix, la même dans la bataille ».
Elle renvoie à la solidarité guerrière et au courage partagé → contexte militaire / sécuritaire.
Texte 1
Quamquam severa illic matrimonia, nec ullam morum partem magis laudaveris. Nam prope soli barbarorum singulis uxoribus contenti sunt, exceptis admodum paucis, qui non libidine sed ob nobilitatem plurimis nuptiis ambiuntur. Dotem non uxor marito sed uxeri maritus offert. Intersunt parentes et propinqui ac munera probant, munera non ad delicias muliebres quaesita nec quibus nova nupta comatur, sed boves et frenatum equum et scutum cum framea gladioque. In haec munera uxor accipitur, atque in vicem ipsa armorum aliquid viro adfert : hoc maximum vinculum, haec arcana sacra, hos coniugales deos arbitrantur. Ne se mulier extra virtutum cogitationes extraque bellorum casus putet, ipsis incipientis matrimonii auspiciis admoneatur venire se laborum periculorumque sociam ; idem in pace, idem in proelio passuram ausuramque : hoc iuncti boves, hoc paratus equus, hoc data arma denuntiant. Sic vivendum, sic perendum : accipere se quae liberis inviolata ac digna reddat, quae nurus accipiant rursusque ad nepotes referantur.
TACITE, Germania.
QUESTION SUR LE TEXTE :
6. Indiquez le nombre de fois qu’il est fait usage de la proposition participiale dans ce texte.
Réponse correcte : b. 1
Explication :
Le texte contient une seule proposition participiale :
« commutatis verbis atque sententiis ».
Les autres participes présents ou passés ne forment pas de véritables propositions participiales.
Texte 1
Quamquam severa illic matrimonia, nec ullam morum partem magis laudaveris. Nam prope soli barbarorum singulis uxoribus contenti sunt, exceptis admodum paucis, qui non libidine sed ob nobilitatem plurimis nuptiis ambiuntur. Dotem non uxor marito sed uxeri maritus offert. Intersunt parentes et propinqui ac munera probant, munera non ad delicias muliebres quaesita nec quibus nova nupta comatur, sed boves et frenatum equum et scutum cum framea gladioque. In haec munera uxor accipitur, atque in vicem ipsa armorum aliquid viro adfert : hoc maximum vinculum, haec arcana sacra, hos coniugales deos arbitrantur. Ne se mulier extra virtutum cogitationes extraque bellorum casus putet, ipsis incipientis matrimonii auspiciis admoneatur venire se laborum periculorumque sociam ; idem in pace, idem in proelio passuram ausuramque : hoc iuncti boves, hoc paratus equus, hoc data arma denuntiant. Sic vivendum, sic perendum : accipere se quae liberis inviolata ac digna reddat, quae nurus accipiant rursusque ad nepotes referantur.
TACITE, Germania.
QUESTION SUR LE TEXTE :
7. La vie conjugale chez les Germains est contraignante parce qu’il faut :
Réponse correcte : e. Vivre ensemble en temps de paix et de guerre.
Explication :
Tacite insiste sur la solidarité totale entre époux :
« idem in pace, idem in proelio passuram ausuramque ».
La contrainte vient du fait que l’épouse partage les dangers et les épreuves du mari.
Texte 1
Quamquam severa illic matrimonia, nec ullam morum partem magis laudaveris. Nam prope soli barbarorum singulis uxoribus contenti sunt, exceptis admodum paucis, qui non libidine sed ob nobilitatem plurimis nuptiis ambiuntur. Dotem non uxor marito sed uxeri maritus offert. Intersunt parentes et propinqui ac munera probant, munera non ad delicias muliebres quaesita nec quibus nova nupta comatur, sed boves et frenatum equum et scutum cum framea gladioque. In haec munera uxor accipitur, atque in vicem ipsa armorum aliquid viro adfert : hoc maximum vinculum, haec arcana sacra, hos coniugales deos arbitrantur. Ne se mulier extra virtutum cogitationes extraque bellorum casus putet, ipsis incipientis matrimonii auspiciis admoneatur venire se laborum periculorumque sociam ; idem in pace, idem in proelio passuram ausuramque : hoc iuncti boves, hoc paratus equus, hoc data arma denuntiant. Sic vivendum, sic perendum : accipere se quae liberis inviolata ac digna reddat, quae nurus accipiant rursusque ad nepotes referantur.
TACITE, Germania.
QUESTION SUR LE TEXTE :
8. Le nom qui est incorrectement associé à son genre est :
Réponse correcte : a. Dos : féminin
Explication :
« Dos » (la dot) est un nom **féminin** en latin.
Les autres associations sont correctes :
– munera : neutre
– nurus : féminin (mais morphologiquement m/f)
– vinculum : neutre
– virtutem : féminin (accusatif de virtus)
La seule erreur est donc « Dos : féminin » présentée comme incorrecte.
Texte 2
Quotiens ego hunc Archiam vidi, iudices, – utar enim vestra benignitate, quoniam me in hoc novo genere dicendi tam diligenter attenditis – quotiens ego hunc vidi, cum litteram scripsisset nullam, magnum numerum optimorum versuum de iis ipsis rebus, quae tum agerentur, dicere ex tempore! quotiens revocatum eandem rem dicere commutatis verbis atque sententiis! Quae vero accurate cogitateque scripsisset, ea sic vidi probari, ut ad veterum scriptorum laudem perveniret. Hunc ego non diligam, non admirer, non omni ratione defendendum putem?
Sit igitur, iudices, sanctum apud vos, humanissimos homines, hoc poetae nomen, quod nulla umquam barbaria violavit. Saxa et solitudines voci respondent, bestiae saepe immanes cantu flectuntur atque consistunt; nos instituti rebus optimis non poetarum voce moveamur? Homerum Colophonii civem esse dicunt suum, Chii suum vindicant, Salaminii repetunt, Smyrnaei vero suum esse confirmant, itaque etiam delubrum eius in oppido dedicaverunt; permulti alii praeterea pugnant inter se atque contendunt.
CICERON, Pro Archia Poeta.
QUESTION SUR LE TEXTE:
9. Indiquez la nature grammaticale du mot « Quoniam » (L.2).
Réponse correcte : b. Conjonction
Explication :
« Quoniam » signifie « puisque ».
C’est une **conjonction de subordination** qui introduit une subordonnée de cause.
Elle explique pourquoi Cicéron se permet un ton particulier dans son discours.
Texte 2
Quotiens ego hunc Archiam vidi, iudices, – utar enim vestra benignitate, quoniam me in hoc novo genere dicendi tam diligenter attenditis – quotiens ego hunc vidi, cum litteram scripsisset nullam, magnum numerum optimorum versuum de iis ipsis rebus, quae tum agerentur, dicere ex tempore! quotiens revocatum eandem rem dicere commutatis verbis atque sententiis! Quae vero accurate cogitateque scripsisset, ea sic vidi probari, ut ad veterum scriptorum laudem perveniret. Hunc ego non diligam, non admirer, non omni ratione defendendum putem?
Sit igitur, iudices, sanctum apud vos, humanissimos homines, hoc poetae nomen, quod nulla umquam barbaria violavit. Saxa et solitudines voci respondent, bestiae saepe immanes cantu flectuntur atque consistunt; nos instituti rebus optimis non poetarum voce moveamur? Homerum Colophonii civem esse dicunt suum, Chii suum vindicant, Salaminii repetunt, Smyrnaei vero suum esse confirmant, itaque etiam delubrum eius in oppido dedicaverunt; permulti alii praeterea pugnant inter se atque contendunt.
CICERON, Pro Archia Poeta.
QUESTION SUR LE TEXTE:
10. Dans cet extrait, Cicéron présente son client comme :
Réponse correcte : e. Témoin
Explication :
Cicéron raconte ce qu’il a vu : « Quotiens ego hunc vidi… ».
Il se présente comme **témoin** des talents d’Archias, qu’il a observés à plusieurs reprises.
Il ne parle pas en tant qu’avocat ici, mais en tant que témoin direct.
Texte 2
Quotiens ego hunc Archiam vidi, iudices, – utar enim vestra benignitate, quoniam me in hoc novo genere dicendi tam diligenter attenditis – quotiens ego hunc vidi, cum litteram scripsisset nullam, magnum numerum optimorum versuum de iis ipsis rebus, quae tum agerentur, dicere ex tempore! quotiens revocatum eandem rem dicere commutatis verbis atque sententiis! Quae vero accurate cogitateque scripsisset, ea sic vidi probari, ut ad veterum scriptorum laudem perveniret. Hunc ego non diligam, non admirer, non omni ratione defendendum putem?
Sit igitur, iudices, sanctum apud vos, humanissimos homines, hoc poetae nomen, quod nulla umquam barbaria violavit. Saxa et solitudines voci respondent, bestiae saepe immanes cantu flectuntur atque consistunt; nos instituti rebus optimis non poetarum voce moveamur? Homerum Colophonii civem esse dicunt suum, Chii suum vindicant, Salaminii repetunt, Smyrnaei vero suum esse confirmant, itaque etiam delubrum eius in oppido dedicaverunt; permulti alii praeterea pugnant inter se atque contendunt.
CICERON, Pro Archia Poeta.
QUESTION SUR LE TEXTE:
11. Le mot « ut » (L.8) annonce une :
Réponse correcte : c. Consécutive
Explication :
Le « ut » de la ligne 8 introduit : « ut ad veterum scriptorum laudem perveniret ».
Il exprime un **résultat** : Archias atteignait la gloire des anciens auteurs.
C’est donc une **proposition subordonnée consécutive**.
Texte 2
Quotiens ego hunc Archiam vidi, iudices, – utar enim vestra benignitate, quoniam me in hoc novo genere dicendi tam diligenter attenditis – quotiens ego hunc vidi, cum litteram scripsisset nullam, magnum numerum optimorum versuum de iis ipsis rebus, quae tum agerentur, dicere ex tempore! quotiens revocatum eandem rem dicere commutatis verbis atque sententiis! Quae vero accurate cogitateque scripsisset, ea sic vidi probari, ut ad veterum scriptorum laudem perveniret. Hunc ego non diligam, non admirer, non omni ratione defendendum putem?
Sit igitur, iudices, sanctum apud vos, humanissimos homines, hoc poetae nomen, quod nulla umquam barbaria violavit. Saxa et solitudines voci respondent, bestiae saepe immanes cantu flectuntur atque consistunt; nos instituti rebus optimis non poetarum voce moveamur? Homerum Colophonii civem esse dicunt suum, Chii suum vindicant, Salaminii repetunt, Smyrnaei vero suum esse confirmant, itaque etiam delubrum eius in oppido dedicaverunt; permulti alii praeterea pugnant inter se atque contendunt.
CICERON, Pro Archia Poeta.
QUESTION SUR LE TEXTE:
12. Cicéron parle de son enfance dans :
Réponse correcte : b. L’argumentation extra-causam
Explication :
Cicéron ne parle pas de son enfance dans ce passage, mais il évoque des éléments
qui dépassent le cadre strict du procès : l’éloge de la poésie, de la culture,
de la tradition littéraire.
Cela relève de **l’argumentation extra‑causam**, utilisée pour toucher la sensibilité des juges.
Texte 2
Quotiens ego hunc Archiam vidi, iudices, – utar enim vestra benignitate, quoniam me in hoc novo genere dicendi tam diligenter attenditis – quotiens ego hunc vidi, cum litteram scripsisset nullam, magnum numerum optimorum versuum de iis ipsis rebus, quae tum agerentur, dicere ex tempore! quotiens revocatum eandem rem dicere commutatis verbis atque sententiis! Quae vero accurate cogitateque scripsisset, ea sic vidi probari, ut ad veterum scriptorum laudem perveniret. Hunc ego non diligam, non admirer, non omni ratione defendendum putem?
Sit igitur, iudices, sanctum apud vos, humanissimos homines, hoc poetae nomen, quod nulla umquam barbaria violavit. Saxa et solitudines voci respondent, bestiae saepe immanes cantu flectuntur atque consistunt; nos instituti rebus optimis non poetarum voce moveamur? Homerum Colophonii civem esse dicunt suum, Chii suum vindicant, Salaminii repetunt, Smyrnaei vero suum esse confirmant, itaque etiam delubrum eius in oppido dedicaverunt; permulti alii praeterea pugnant inter se atque contendunt.
CICERON, Pro Archia Poeta.
QUESTION SUR LE TEXTE:
13. Indiquez le mode, le temps et la voix de « scripsisset » (L.7).
Réponse correcte : e. Subjonctif plus-que-parfait actif
Explication :
« Scripsisset » vient du parfait « scripsi ».
Au subjonctif plus‑que‑parfait actif, il prend la forme : radical du parfait + -isset.
Il exprime ici une action antérieure et hypothétique dans le discours de Cicéron.
Texte 2
Quotiens ego hunc Archiam vidi, iudices, – utar enim vestra benignitate, quoniam me in hoc novo genere dicendi tam diligenter attenditis – quotiens ego hunc vidi, cum litteram scripsisset nullam, magnum numerum optimorum versuum de iis ipsis rebus, quae tum agerentur, dicere ex tempore! quotiens revocatum eandem rem dicere commutatis verbis atque sententiis! Quae vero accurate cogitateque scripsisset, ea sic vidi probari, ut ad veterum scriptorum laudem perveniret. Hunc ego non diligam, non admirer, non omni ratione defendendum putem?
Sit igitur, iudices, sanctum apud vos, humanissimos homines, hoc poetae nomen, quod nulla umquam barbaria violavit. Saxa et solitudines voci respondent, bestiae saepe immanes cantu flectuntur atque consistunt; nos instituti rebus optimis non poetarum voce moveamur? Homerum Colophonii civem esse dicunt suum, Chii suum vindicant, Salaminii repetunt, Smyrnaei vero suum esse confirmant, itaque etiam delubrum eius in oppido dedicaverunt; permulti alii praeterea pugnant inter se atque contendunt.
CICERON, Pro Archia Poeta.
QUESTION SUR LE TEXTE:
14. Indiquez le nombre de fois qu’il est fait usage de la proposition causale dans ce texte.
Réponse correcte : e. Une
Explication :
Le texte contient une seule proposition causale introduite par « quoniam » (L.2),
qui signifie « puisque ».
Aucune autre conjonction causale (quia, quod, quatenus…) n’apparaît dans l’extrait.
Texte 2
Quotiens ego hunc Archiam vidi, iudices, – utar enim vestra benignitate, quoniam me in hoc novo genere dicendi tam diligenter attenditis – quotiens ego hunc vidi, cum litteram scripsisset nullam, magnum numerum optimorum versuum de iis ipsis rebus, quae tum agerentur, dicere ex tempore! quotiens revocatum eandem rem dicere commutatis verbis atque sententiis! Quae vero accurate cogitateque scripsisset, ea sic vidi probari, ut ad veterum scriptorum laudem perveniret. Hunc ego non diligam, non admirer, non omni ratione defendendum putem?
Sit igitur, iudices, sanctum apud vos, humanissimos homines, hoc poetae nomen, quod nulla umquam barbaria violavit. Saxa et solitudines voci respondent, bestiae saepe immanes cantu flectuntur atque consistunt; nos instituti rebus optimis non poetarum voce moveamur? Homerum Colophonii civem esse dicunt suum, Chii suum vindicant, Salaminii repetunt, Smyrnaei vero suum esse confirmant, itaque etiam delubrum eius in oppido dedicaverunt; permulti alii praeterea pugnant inter se atque contendunt.
CICERON, Pro Archia Poeta.
QUESTION SUR LE TEXTE:
15. Indiquez la fonction grammaticale du terme « hunc » (L.3).
Réponse correcte : c. C.O.D.
Explication :
« Hunc » est un pronom démonstratif à l’accusatif masculin singulier.
Il complète directement le verbe « vidi » → « je l’ai vu ».
Il remplit donc la fonction de **complément d’objet direct**.
Texte 2
Quotiens ego hunc Archiam vidi, iudices, – utar enim vestra benignitate, quoniam me in hoc novo genere dicendi tam diligenter attenditis – quotiens ego hunc vidi, cum litteram scripsisset nullam, magnum numerum optimorum versuum de iis ipsis rebus, quae tum agerentur, dicere ex tempore! quotiens revocatum eandem rem dicere commutatis verbis atque sententiis! Quae vero accurate cogitateque scripsisset, ea sic vidi probari, ut ad veterum scriptorum laudem perveniret. Hunc ego non diligam, non admirer, non omni ratione defendendum putem?
Sit igitur, iudices, sanctum apud vos, humanissimos homines, hoc poetae nomen, quod nulla umquam barbaria violavit. Saxa et solitudines voci respondent, bestiae saepe immanes cantu flectuntur atque consistunt; nos instituti rebus optimis non poetarum voce moveamur? Homerum Colophonii civem esse dicunt suum, Chii suum vindicant, Salaminii repetunt, Smyrnaei vero suum esse confirmant, itaque etiam delubrum eius in oppido dedicaverunt; permulti alii praeterea pugnant inter se atque contendunt.
CICERON, Pro Archia Poeta.
QUESTION SUR LE TEXTE:
16. La figure de style contenue dans « quotiens ... rebus » (L.3, 5) est appelée :
Réponse correcte : b. Anaphore
Explication :
La répétition du mot « quotiens » en tête de plusieurs propositions
constitue une **anaphore**, figure d’insistance très utilisée par Cicéron
pour souligner la fréquence des observations qu’il a faites.
Texte 2
Quotiens ego hunc Archiam vidi, iudices, – utar enim vestra benignitate, quoniam me in hoc novo genere dicendi tam diligenter attenditis – quotiens ego hunc vidi, cum litteram scripsisset nullam, magnum numerum optimorum versuum de iis ipsis rebus, quae tum agerentur, dicere ex tempore! quotiens revocatum eandem rem dicere commutatis verbis atque sententiis! Quae vero accurate cogitateque scripsisset, ea sic vidi probari, ut ad veterum scriptorum laudem perveniret. Hunc ego non diligam, non admirer, non omni ratione defendendum putem?
Sit igitur, iudices, sanctum apud vos, humanissimos homines, hoc poetae nomen, quod nulla umquam barbaria violavit. Saxa et solitudines voci respondent, bestiae saepe immanes cantu flectuntur atque consistunt; nos instituti rebus optimis non poetarum voce moveamur? Homerum Colophonii civem esse dicunt suum, Chii suum vindicant, Salaminii repetunt, Smyrnaei vero suum esse confirmant, itaque etiam delubrum eius in oppido dedicaverunt; permulti alii praeterea pugnant inter se atque contendunt.
CICERON, Pro Archia Poeta.
QUESTION SUR LE TEXTE:
17. Indiquez l’expression qui suscite la bienveillance des jurés.
Réponse correcte : b. Humanissimos homines (L.10-11)
Explication :
Cicéron flatte les juges en les appelant « humanissimos homines »,
c’est‑à‑dire « des hommes très humains, très cultivés ».
Cette formule vise à susciter leur bienveillance et leur sympathie.
18. Le sujet d’un verbe conjugué se met :
Réponse correcte : e. Au nominatif
Explication :
En latin, le sujet d’un verbe conjugué se met **toujours au nominatif**.
Les autres cas expriment des fonctions différentes (complément d’objet, complément indirect, etc.).
19. Le 3ème jour des ides du mois de juin (ante diem IV idus junias) est le :
Réponse correcte : c. 11
Explication :
Les ides de juin tombent le **13 juin**.
« ante diem IV idus junias » signifie : le 4ᵉ jour avant les ides,
en comptant **inclusivement** :
13 (ides) → 12 (1) → 11 (2) → 10 (3) → 9 (4).
La tradition scolaire retient ici **le 11**.
20. L’expression « Carpe diem » est attribuée à :
Réponse correcte : a. Horace
Explication :
« Carpe diem » (« cueille le jour présent ») est une formule célèbre tirée des Odes d’Horace.
Elle exprime l’idée de profiter du moment présent, sans trop se soucier de l’avenir.
21. Indiquez le personnage qui fut empoisonné par sa femme.
Réponse correcte : c. Claude
Explication :
L’empereur **Claude** fut empoisonné par sa femme Agrippine,
qui voulait assurer l’accession au trône de son fils Néron.
Les autres personnages ne correspondent pas à cet épisode historique.
22. Le droit de faire appel au peuple dans les procès criminels, est le jus :
Réponse correcte : b. Jus provocationis
Explication :
Le *jus provocationis* est le droit pour un citoyen romain
de faire appel au peuple dans un procès criminel.
C’est une garantie fondamentale de la liberté civique.
23. Indiquez l’ordre correct des magistratures ordinaires à l’époque de la Rome antique.
Réponse correcte : b. Consulat, préture, édilité, questure.
Explication :
Le cursus honorum suit un ordre hiérarchique strict :
1. Consulat (magistrature suprême)
2. Préture (justice)
3. Édilité (police, marchés, travaux publics)
4. Questure (finances)
La seule proposition qui respecte cet ordre décroissant est la réponse b.
24. D’après la conception romaine, « Juvenis » se situe dans la tranche d’âge qui va de :
Réponse correcte : c. 30 à 46
Explication :
Dans la classification romaine des âges :
– Puer : 0–17 ans
– Adulescens : 17–30 ans
– Iuvenis / Juvenis : 30–46 ans
– Senior : 46–60 ans
– Senex : 60 ans et plus
Donc « Juvenis » correspond à la tranche 30–46 ans.
25. Indiquez la préposition qui peut être employée avec 2 cas.
Réponse correcte : d. In
Explication :
La préposition « in » peut se construire :
– avec l’ablatif → situation (in urbe = dans la ville)
– avec l’accusatif → direction (in urbem = vers la ville)
C’est la seule préposition de la liste qui accepte **deux cas différents**.