Question 1
TEXTE 1
Si nihil aliud nisi de civitate ac lege dicimus, nihil dico amplius, causa dicta est. Quid enim horum infirmari, Gratti, potest? Heracleane esse tum adscriptum negabis? Adest vir summa auctoritate et religione et fide, M. Lucullus, qui se non opinari, sed scire, non audisse, sed vidisse, non interfuisse, sed egisse dicit. Adsunt Heraclienses legati, nobilissimi homines, — huius iudicii causa cum mandatis et cum publico testimonio venerunt —, qui hunc adscriptum Heracliensem dicunt. Hic tu tabulas desideras Heracliensium publicas, quas italico bello, incenso tabulario, interisse scimus omnes? Est ridiculum ad ea quae videmus nihil dicere, quaerere quae habere non possumus, et de hominum memoria tacere, litterarum memoriam flagitare, et, cum habeas amplissimi viri religionem, integerrimi municipii ius iurandum fidemque, ea quae depravari nullo modo possunt repudiare, tabulas, quas idem dicis solere corrumpi, desiderare.
CICERON, *Pro Archia Poeta*.
QUESTION SUR LE TEXTE :
1. La traduction exacte du verbe « depravari » (L.14) est :
Réponse correcte : b. Être corrompu
Explication :
« Depravari » vient de *depravare* = corrompre, pervertir.
À la forme passive, il signifie « être corrompu ».
TEXTE 1
Si nihil aliud nisi de civitate ac lege dicimus, nihil dico amplius, causa dicta est. Quid enim horum infirmari, Gratti, potest? Heracleane esse tum adscriptum negabis? Adest vir summa auctoritate et religione et fide, M. Lucullus, qui se non opinari, sed scire, non audisse, sed vidisse, non interfuisse, sed egisse dicit. Adsunt Heraclienses legati, nobilissimi homines, — huius iudicii causa cum mandatis et cum publico testimonio venerunt —, qui hunc adscriptum Heracliensem dicunt. Hic tu tabulas desideras Heracliensium publicas, quas italico bello, incenso tabulario, interisse scimus omnes? Est ridiculum ad ea quae videmus nihil dicere, quaerere quae habere non possumus, et de hominum memoria tacere, litterarum memoriam flagitare, et, cum habeas amplissimi viri religionem, integerrimi municipii ius iurandum fidemque, ea quae depravari nullo modo possunt repudiare, tabulas, quas idem dicis solere corrumpi, desiderare.
CICERON, *Pro Archia Poeta*.
QUESTION SUR LE TEXTE :
2. Le couple « summa auctoritate » (L.4) est un ablatif :
Réponse correcte : d. De qualité
Explication :
« Summa auctoritate » = « d’une très grande autorité ».
L’ablatif exprime ici une **qualité permanente** d’une personne.
TEXTE 1
Si nihil aliud nisi de civitate ac lege dicimus, nihil dico amplius, causa dicta est. Quid enim horum infirmari, Gratti, potest? Heracleane esse tum adscriptum negabis? Adest vir summa auctoritate et religione et fide, M. Lucullus, qui se non opinari, sed scire, non audisse, sed vidisse, non interfuisse, sed egisse dicit. Adsunt Heraclienses legati, nobilissimi homines, — huius iudicii causa cum mandatis et cum publico testimonio venerunt —, qui hunc adscriptum Heracliensem dicunt. Hic tu tabulas desideras Heracliensium publicas, quas italico bello, incenso tabulario, interisse scimus omnes? Est ridiculum ad ea quae videmus nihil dicere, quaerere quae habere non possumus, et de hominum memoria tacere, litterarum memoriam flagitare, et, cum habeas amplissimi viri religionem, integerrimi municipii ius iurandum fidemque, ea quae depravari nullo modo possunt repudiare, tabulas, quas idem dicis solere corrumpi, desiderare.
CICERON, *Pro Archia Poeta*.
QUESTION SUR LE TEXTE :
3. L’infinitif « audisse » (L.5) est employé à la forme :
Réponse correcte : e. Syncopée
Explication :
« Audisse » est la forme syncopée de « audivisse ».
La syncopation est une contraction fréquente en latin classique.
TEXTE 1
Si nihil aliud nisi de civitate ac lege dicimus, nihil dico amplius, causa dicta est. Quid enim horum infirmari, Gratti, potest? Heracleane esse tum adscriptum negabis? Adest vir summa auctoritate et religione et fide, M. Lucullus, qui se non opinari, sed scire, non audisse, sed vidisse, non interfuisse, sed egisse dicit. Adsunt Heraclienses legati, nobilissimi homines, — huius iudicii causa cum mandatis et cum publico testimonio venerunt —, qui hunc adscriptum Heracliensem dicunt. Hic tu tabulas desideras Heracliensium publicas, quas italico bello, incenso tabulario, interisse scimus omnes? Est ridiculum ad ea quae videmus nihil dicere, quaerere quae habere non possumus, et de hominum memoria tacere, litterarum memoriam flagitare, et, cum habeas amplissimi viri religionem, integerrimi municipii ius iurandum fidemque, ea quae depravari nullo modo possunt repudiare, tabulas, quas idem dicis solere corrumpi, desiderare.
CICERON, *Pro Archia Poeta*.
QUESTION SUR LE TEXTE :
4. Le texte « Est ridiculum … desiderare » (L.10 à 15) est un argument :
Réponse correcte : c. Ab absurdo
Explication :
Cicéron montre qu’il serait absurde de rejeter des preuves certaines
(mémoire des hommes, témoignages, serments) pour exiger des documents
qui n’existent plus.
C’est exactement un **raisonnement par l’absurde**.
TEXTE 1
Si nihil aliud nisi de civitate ac lege dicimus, nihil dico amplius, causa dicta est. Quid enim horum infirmari, Gratti, potest? Heracleane esse tum adscriptum negabis? Adest vir summa auctoritate et religione et fide, M. Lucullus, qui se non opinari, sed scire, non audisse, sed vidisse, non interfuisse, sed egisse dicit. Adsunt Heraclienses legati, nobilissimi homines, — huius iudicii causa cum mandatis et cum publico testimonio venerunt —, qui hunc adscriptum Heracliensem dicunt. Hic tu tabulas desideras Heracliensium publicas, quas italico bello, incenso tabulario, interisse scimus omnes? Est ridiculum ad ea quae videmus nihil dicere, quaerere quae habere non possumus, et de hominum memoria tacere, litterarum memoriam flagitare, et, cum habeas amplissimi viri religionem, integerrimi municipii ius iurandum fidemque, ea quae depravari nullo modo possunt repudiare, tabulas, quas idem dicis solere corrumpi, desiderare.
CICERON, *Pro Archia Poeta*.
QUESTION SUR LE TEXTE :
5. Indiquez l’idée qui n’est pas conforme au texte.
Réponse correcte : b. L’affaire d’Archias est prise en délibéré.
Explication :
Cicéron dit : « causa dicta est » = « la cause est plaidée »,
ce qui signifie que l’affaire **n’est pas en délibéré**, elle est déjà défendue.
Les autres propositions sont conformes au texte.
TEXTE 1
Si nihil aliud nisi de civitate ac lege dicimus, nihil dico amplius, causa dicta est. Quid enim horum infirmari, Gratti, potest? Heracleane esse tum adscriptum negabis? Adest vir summa auctoritate et religione et fide, M. Lucullus, qui se non opinari, sed scire, non audisse, sed vidisse, non interfuisse, sed egisse dicit. Adsunt Heraclienses legati, nobilissimi homines, — huius iudicii causa cum mandatis et cum publico testimonio venerunt —, qui hunc adscriptum Heracliensem dicunt. Hic tu tabulas desideras Heracliensium publicas, quas italico bello, incenso tabulario, interisse scimus omnes? Est ridiculum ad ea quae videmus nihil dicere, quaerere quae habere non possumus, et de hominum memoria tacere, litterarum memoriam flagitare, et, cum habeas amplissimi viri religionem, integerrimi municipii ius iurandum fidemque, ea quae depravari nullo modo possunt repudiare, tabulas, quas idem dicis solere corrumpi, desiderare.
CICERON, *Pro Archia Poeta*.
QUESTION SUR LE TEXTE :
6. La figure de style que forment les infinitifs « audisse, vidisse, interfuisse et egisse » (L.5 à 6) est appelée :
Réponse correcte : d. Assonance
Explication :
Les infinitifs « audisse, vidisse, interfuisse, egisse » présentent
la répétition du son *-isse*, ce qui constitue une **assonance**.
TEXTE 1
Si nihil aliud nisi de civitate ac lege dicimus, nihil dico amplius, causa dicta est. Quid enim horum infirmari, Gratti, potest? Heracleane esse tum adscriptum negabis? Adest vir summa auctoritate et religione et fide, M. Lucullus, qui se non opinari, sed scire, non audisse, sed vidisse, non interfuisse, sed egisse dicit. Adsunt Heraclienses legati, nobilissimi homines, — huius iudicii causa cum mandatis et cum publico testimonio venerunt —, qui hunc adscriptum Heracliensem dicunt. Hic tu tabulas desideras Heracliensium publicas, quas italico bello, incenso tabulario, interisse scimus omnes? Est ridiculum ad ea quae videmus nihil dicere, quaerere quae habere non possumus, et de hominum memoria tacere, litterarum memoriam flagitare, et, cum habeas amplissimi viri religionem, integerrimi municipii ius iurandum fidemque, ea quae depravari nullo modo possunt repudiare, tabulas, quas idem dicis solere corrumpi, desiderare.
CICERON, *Pro Archia Poeta*.
QUESTION SUR LE TEXTE :
7. La conjonction « enim » (L.2) annonce :
Réponse correcte : a. L’explication
Explication :
« Enim » introduit une **explication** ou une justification.
Cicéron l’utilise pour renforcer son argumentation.
TEXTE 1
Si nihil aliud nisi de civitate ac lege dicimus, nihil dico amplius, causa dicta est. Quid enim horum infirmari, Gratti, potest? Heracleane esse tum adscriptum negabis? Adest vir summa auctoritate et religione et fide, M. Lucullus, qui se non opinari, sed scire, non audisse, sed vidisse, non interfuisse, sed egisse dicit. Adsunt Heraclienses legati, nobilissimi homines, — huius iudicii causa cum mandatis et cum publico testimonio venerunt —, qui hunc adscriptum Heracliensem dicunt. Hic tu tabulas desideras Heracliensium publicas, quas italico bello, incenso tabulario, interisse scimus omnes? Est ridiculum ad ea quae videmus nihil dicere, quaerere quae habere non possumus, et de hominum memoria tacere, litterarum memoriam flagitare, et, cum habeas amplissimi viri religionem, integerrimi municipii ius iurandum fidemque, ea quae depravari nullo modo possunt repudiare, tabulas, quas idem dicis solere corrumpi, desiderare.
CICERON, *Pro Archia Poeta*.
QUESTION SUR LE TEXTE :
8. Dans cet extrait du procès d’Archias, M. Lucullus est présenté comme un :
Réponse correcte : d. Témoin à décharge
Explication :
M. Lucullus témoigne **en faveur d’Archias** : il affirme avoir vu,
su et participé aux faits.
Il s’agit donc d’un témoin à décharge.
TEXTE 1
Si nihil aliud nisi de civitate ac lege dicimus, nihil dico amplius, causa dicta est. Quid enim horum infirmari, Gratti, potest? Heracleane esse tum adscriptum negabis? Adest vir summa auctoritate et religione et fide, M. Lucullus, qui se non opinari, sed scire, non audisse, sed vidisse, non interfuisse, sed egisse dicit. Adsunt Heraclienses legati, nobilissimi homines, — huius iudicii causa cum mandatis et cum publico testimonio venerunt —, qui hunc adscriptum Heracliensem dicunt. Hic tu tabulas desideras Heracliensium publicas, quas italico bello, incenso tabulario, interisse scimus omnes? Est ridiculum ad ea quae videmus nihil dicere, quaerere quae habere non possumus, et de hominum memoria tacere, litterarum memoriam flagitare, et, cum habeas amplissimi viri religionem, integerrimi municipii ius iurandum fidemque, ea quae depravari nullo modo possunt repudiare, tabulas, quas idem dicis solere corrumpi, desiderare.
CICERON, *Pro Archia Poeta*.
QUESTION SUR LE TEXTE :
9. Le nom « legati » (L.6) est un :
Réponse correcte : d. Nominatif
Explication :
« Legati » est au **nominatif pluriel**, sujet du verbe « adsunt ».
TEXTE 1
Si nihil aliud nisi de civitate ac lege dicimus, nihil dico amplius, causa dicta est. Quid enim horum infirmari, Gratti, potest? Heracleane esse tum adscriptum negabis? Adest vir summa auctoritate et religione et fide, M. Lucullus, qui se non opinari, sed scire, non audisse, sed vidisse, non interfuisse, sed egisse dicit. Adsunt Heraclienses legati, nobilissimi homines, — huius iudicii causa cum mandatis et cum publico testimonio venerunt —, qui hunc adscriptum Heracliensem dicunt. Hic tu tabulas desideras Heracliensium publicas, quas italico bello, incenso tabulario, interisse scimus omnes? Est ridiculum ad ea quae videmus nihil dicere, quaerere quae habere non possumus, et de hominum memoria tacere, litterarum memoriam flagitare, et, cum habeas amplissimi viri religionem, integerrimi municipii ius iurandum fidemque, ea quae depravari nullo modo possunt repudiare, tabulas, quas idem dicis solere corrumpi, desiderare.
CICERON, *Pro Archia Poeta*.
QUESTION SUR LE TEXTE :
10. Ce texte se situe dans la partie du discours appelée :
Réponse correcte : c. Exorde
Explication :
Cicéron commence par présenter les faits et poser le cadre du débat.
Cette partie correspond à **l’exorde**, l’introduction du discours.
TEXTE 2
Praeterea gigni pariter cum corpore et una Crescere sentimus pariterque senescere mentem. Nam velut infirmo pueri teneroque vagantur corpore, sic animi sequitur sententia tenuis. Inde ubi robustis adolevit viribus aetas, consilium quoque maius et auctior est animi vis. Post ubi iam validis quassatum est viribus aevi corpus et obtusis ceciderunt viribus aevi, claudicat ingenium, delirat lingua, labat mens, omnia deficiunt atque uno tempore desunt. Ergo dissolvi quoque convenit omnem animae naturam, ceu fumus, in altas aeris auras; quandquidem gigni pariter pariterque videmus crescere et, ut docui, simul aevo fessa fatisci.
QUESTION SUR LE TEXTE :
11. La traduction exacte du mot « consilium » (v.450) est :
Réponse correcte : e. Réflexion
Explication :
« Consilium » signifie « réflexion, discernement, sagesse pratique ».
Ici, il s’agit de la faculté de juger, qui croît avec l’âge.
TEXTE 2
Praeterea gigni pariter cum corpore et una Crescere sentimus pariterque senescere mentem. Nam velut infirmo pueri teneroque vagantur corpore, sic animi sequitur sententia tenuis. Inde ubi robustis adolevit viribus aetas, consilium quoque maius et auctior est animi vis. Post ubi iam validis quassatum est viribus aevi corpus et obtusis ceciderunt viribus aevi, claudicat ingenium, delirat lingua, labat mens, omnia deficiunt atque uno tempore desunt. Ergo dissolvi quoque convenit omnem animae naturam, ceu fumus, in altas aeris auras; quandquidem gigni pariter pariterque videmus crescere et, ut docui, simul aevo fessa fatisci.
QUESTION SUR LE TEXTE :
12. Dans ce texte qui constitue un syllogisme, indiquez le terme qui annonce la conclusion.
Réponse correcte : a. Ergo
Explication :
« Ergo » signifie « donc ».
Dans un syllogisme, c’est le terme typique qui introduit **la conclusion**.
TEXTE 2
Praeterea gigni pariter cum corpore et una Crescere sentimus pariterque senescere mentem. Nam velut infirmo pueri teneroque vagantur corpore, sic animi sequitur sententia tenuis. Inde ubi robustis adolevit viribus aetas, consilium quoque maius et auctior est animi vis. Post ubi iam validis quassatum est viribus aevi corpus et obtusis ceciderunt viribus aevi, claudicat ingenium, delirat lingua, labat mens, omnia deficiunt atque uno tempore desunt. Ergo dissolvi quoque convenit omnem animae naturam, ceu fumus, in altas aeris auras; quandquidem gigni pariter pariterque videmus crescere et, ut docui, simul aevo fessa fatisci.
QUESTION SUR LE TEXTE :
13. Indiquez la proposition où le nom est incorrectement associé à son genre.
Réponse correcte : a. Mentem : masculin
Explication :
« Mens, mentis » est **féminin**, pas masculin.
Les autres genres proposés sont corrects.
TEXTE 2
Praeterea gigni pariter cum corpore et una Crescere sentimus pariterque senescere mentem. Nam velut infirmo pueri teneroque vagantur corpore, sic animi sequitur sententia tenuis. Inde ubi robustis adolevit viribus aetas, consilium quoque maius et auctior est animi vis. Post ubi iam validis quassatum est viribus aevi corpus et obtusis ceciderunt viribus aevi, claudicat ingenium, delirat lingua, labat mens, omnia deficiunt atque uno tempore desunt. Ergo dissolvi quoque convenit omnem animae naturam, ceu fumus, in altas aeris auras; quandquidem gigni pariter pariterque videmus crescere et, ut docui, simul aevo fessa fatisci.
QUESTION SUR LE TEXTE :
14. La conjonction « ut » (v.458) introduit une subordonnée :
Réponse correcte : c. Consécutive
Explication :
Dans ce passage, « ut » introduit une conséquence :
« ut docui » = « comme je l’ai montré ».
C’est une **subordonnée consécutive**.
TEXTE 2
Praeterea gigni pariter cum corpore et una Crescere sentimus pariterque senescere mentem. Nam velut infirmo pueri teneroque vagantur corpore, sic animi sequitur sententia tenuis. Inde ubi robustis adolevit viribus aetas, consilium quoque maius et auctior est animi vis. Post ubi iam validis quassatum est viribus aevi corpus et obtusis ceciderunt viribus aevi, claudicat ingenium, delirat lingua, labat mens, omnia deficiunt atque uno tempore desunt. Ergo dissolvi quoque convenit omnem animae naturam, ceu fumus, in altas aeris auras; quandquidem gigni pariter pariterque videmus crescere et, ut docui, simul aevo fessa fatisci.
QUESTION SUR LE TEXTE :
15. Le couple « fessa fatisci » (v.458) forme la figure de style appelée :
Réponse correcte : b. Homéotéleute
Explication :
« Fessa fatisci » présente une répétition finale en *-a / -i*,
créant une harmonie sonore typique de l’**homéotéleute**.
TEXTE 2
Praeterea gigni pariter cum corpore et una Crescere sentimus pariterque senescere mentem. Nam velut infirmo pueri teneroque vagantur corpore, sic animi sequitur sententia tenuis. Inde ubi robustis adolevit viribus aetas, consilium quoque maius et auctior est animi vis. Post ubi iam validis quassatum est viribus aevi corpus et obtusis ceciderunt viribus aevi, claudicat ingenium, delirat lingua, labat mens, omnia deficiunt atque uno tempore desunt. Ergo dissolvi quoque convenit omnem animae naturam, ceu fumus, in altas aeris auras; quandquidem gigni pariter pariterque videmus crescere et, ut docui, simul aevo fessa fatisci.
QUESTION SUR LE TEXTE :
16. Indiquez l’idée fondamentale du texte.
Réponse correcte : c. L’âme est matérielle et mortelle
Explication :
Lucrèce, épicurien, affirme que l’âme naît, croît et vieillit **avec le corps**.
Donc elle est **matérielle** et **périssable**, comme le corps.
TEXTE 2
Praeterea gigni pariter cum corpore et una Crescere sentimus pariterque senescere mentem. Nam velut infirmo pueri teneroque vagantur corpore, sic animi sequitur sententia tenuis. Inde ubi robustis adolevit viribus aetas, consilium quoque maius et auctior est animi vis. Post ubi iam validis quassatum est viribus aevi corpus et obtusis ceciderunt viribus aevi, claudicat ingenium, delirat lingua, labat mens, omnia deficiunt atque uno tempore desunt. Ergo dissolvi quoque convenit omnem animae naturam, ceu fumus, in altas aeris auras; quandquidem gigni pariter pariterque videmus crescere et, ut docui, simul aevo fessa fatisci.
QUESTION SUR LE TEXTE :
17. Indiquez le titre qui convient au texte.
Réponse correcte : d. L’âme naît, grandit et périt avec le corps
Explication :
C’est exactement la thèse du texte :
âme et corps évoluent ensemble, puis déclinent ensemble.
TEXTE 2
Praeterea gigni pariter cum corpore et una Crescere sentimus pariterque senescere mentem. Nam velut infirmo pueri teneroque vagantur corpore, sic animi sequitur sententia tenuis. Inde ubi robustis adolevit viribus aetas, consilium quoque maius et auctior est animi vis. Post ubi iam validis quassatum est viribus aevi corpus et obtusis ceciderunt viribus aevi, claudicat ingenium, delirat lingua, labat mens, omnia deficiunt atque uno tempore desunt. Ergo dissolvi quoque convenit omnem animae naturam, ceu fumus, in altas aeris auras; quandquidem gigni pariter pariterque videmus crescere et, ut docui, simul aevo fessa fatisci.
QUESTION SUR LE TEXTE :
18. L’auteur de ce texte est :
Réponse correcte : c. Lucrèce
Explication :
Le texte est tiré du *De rerum natura*, œuvre philosophique de **Lucrèce**,
défenseur de la physique épicurienne.
19. Indiquez la proposition où les dates (I) sont correctement associées aux événements (II) correspondants.
(i)
(I)
1. 88 - 82
2. 63
3. 44
4. 43
5. 212
(II)
a. Conjuration de Catilina
b. Deuxième triumvirat
c. Edit de Caracalla
d. Guerre civile Marius - Sylla
e. Guerre civile Pompée - César
f. Mort de César
g. Premier triumvirat
Réponse correcte : 2. 1d, 2a, 3f, 4b, 5c
Explication :
1. 88–82 → guerre civile Marius–Sylla (d)
2. 63 → conjuration de Catilina (a)
3. 44 → mort de César (f)
4. 43 → deuxième triumvirat (b)
5. 212 → édit de Caracalla (c)
20. L’écrivain latin qui porta les armes est :
Réponse correcte : a. César
Explication :
Jules César fut général, stratège et homme politique.
Il a réellement « porté les armes » et commandé des armées.
21. En droit congolais, les « judicia privata » romains sont l’équivalent :
Réponse correcte : b. De la Cour de cassation
Explication :
Les « judicia privata » concernaient les litiges civils privés.
En RDC, l’instance équivalente est la **Cour de cassation**,
compétente pour les affaires civiles et pénales ordinaires.
22. L’ablatif de « nemo » est :
Réponse correcte : e. Nullo
Explication :
« Nemo » est irrégulier :
– génitif : nullius
– datif : nemini
– accusatif : neminem
– ablatif : nullo
23. Le père de la satire est :
Réponse correcte : c. Lucilius
Explication :
Lucilius est considéré comme le **père de la satire** latine,
bien avant Horace et Juvénal.
24. En R.D.C, le rôle constitutionnel du Sénat consiste à :
Réponse correcte : d. Représenter les provinces
Explication :
En RDC, le Sénat représente les **provinces**, tandis que
l’Assemblée nationale représente la population.
25. L’épitaphe « Fui, Non sum, Non curo » est l’identité de la doctrine :
Réponse correcte : c. Épicurienne
Explication :
« Fui, non sum, non curo » = « J’ai été, je ne suis plus, je m’en moque ».
C’est une formule typiquement **épicurienne**, exprimant l’absence de crainte
face à la mort.
TEXTE 1
Si nihil aliud nisi de civitate ac lege dicimus, nihil dico amplius, causa dicta est. Quid enim horum infirmari, Gratti, potest? Heracleane esse tum adscriptum negabis? Adest vir summa auctoritate et religione et fide, M. Lucullus, qui se non opinari, sed scire, non audisse, sed vidisse, non interfuisse, sed egisse dicit. Adsunt Heraclienses legati, nobilissimi homines, — huius iudicii causa cum mandatis et cum publico testimonio venerunt —, qui hunc adscriptum Heracliensem dicunt. Hic tu tabulas desideras Heracliensium publicas, quas italico bello, incenso tabulario, interisse scimus omnes? Est ridiculum ad ea quae videmus nihil dicere, quaerere quae habere non possumus, et de hominum memoria tacere, litterarum memoriam flagitare, et, cum habeas amplissimi viri religionem, integerrimi municipii ius iurandum fidemque, ea quae depravari nullo modo possunt repudiare, tabulas, quas idem dicis solere corrumpi, desiderare.
CICERON, *Pro Archia Poeta*.
QUESTION SUR LE TEXTE :
1. La traduction exacte du verbe « corrumpi » (L.15) est :
Réponse correcte : b. Être corrompu
Explication :
« Corrumpi » est l’infinitif passif de *corrumpere* = corrompre.
Il signifie donc « être corrompu ».
TEXTE 1
Si nihil aliud nisi de civitate ac lege dicimus, nihil dico amplius, causa dicta est. Quid enim horum infirmari, Gratti, potest? Heracleane esse tum adscriptum negabis? Adest vir summa auctoritate et religione et fide, M. Lucullus, qui se non opinari, sed scire, non audisse, sed vidisse, non interfuisse, sed egisse dicit. Adsunt Heraclienses legati, nobilissimi homines, — huius iudicii causa cum mandatis et cum publico testimonio venerunt —, qui hunc adscriptum Heracliensem dicunt. Hic tu tabulas desideras Heracliensium publicas, quas italico bello, incenso tabulario, interisse scimus omnes? Est ridiculum ad ea quae videmus nihil dicere, quaerere quae habere non possumus, et de hominum memoria tacere, litterarum memoriam flagitare, et, cum habeas amplissimi viri religionem, integerrimi municipii ius iurandum fidemque, ea quae depravari nullo modo possunt repudiare, tabulas, quas idem dicis solere corrumpi, desiderare.
CICERON, *Pro Archia Poeta*.
QUESTION SUR LE TEXTE :
2. Le couple « italico bello » (L.9) est un ablatif :
Réponse correcte : a. Absolu
Explication :
« Italico bello » = « la guerre italique étant en cours ».
C’est un **ablatif absolu** : nom + participe sous-entendu.
TEXTE 1
Si nihil aliud nisi de civitate ac lege dicimus, nihil dico amplius, causa dicta est. Quid enim horum infirmari, Gratti, potest? Heracleane esse tum adscriptum negabis? Adest vir summa auctoritate et religione et fide, M. Lucullus, qui se non opinari, sed scire, non audisse, sed vidisse, non interfuisse, sed egisse dicit. Adsunt Heraclienses legati, nobilissimi homines, — huius iudicii causa cum mandatis et cum publico testimonio venerunt —, qui hunc adscriptum Heracliensem dicunt. Hic tu tabulas desideras Heracliensium publicas, quas italico bello, incenso tabulario, interisse scimus omnes? Est ridiculum ad ea quae videmus nihil dicere, quaerere quae habere non possumus, et de hominum memoria tacere, litterarum memoriam flagitare, et, cum habeas amplissimi viri religionem, integerrimi municipii ius iurandum fidemque, ea quae depravari nullo modo possunt repudiare, tabulas, quas idem dicis solere corrumpi, desiderare.
CICERON, *Pro Archia Poeta*.
QUESTION SUR LE TEXTE :
3. L’infinitif « depravari » (L.14) est employé à la forme :
Réponse correcte : d. Régulière
Explication :
« Depravari » est un infinitif passif **régulier**, sans contraction.
Il n’est ni syncopé ni déponent.
TEXTE 1
Si nihil aliud nisi de civitate ac lege dicimus, nihil dico amplius, causa dicta est. Quid enim horum infirmari, Gratti, potest? Heracleane esse tum adscriptum negabis? Adest vir summa auctoritate et religione et fide, M. Lucullus, qui se non opinari, sed scire, non audisse, sed vidisse, non interfuisse, sed egisse dicit. Adsunt Heraclienses legati, nobilissimi homines, — huius iudicii causa cum mandatis et cum publico testimonio venerunt —, qui hunc adscriptum Heracliensem dicunt. Hic tu tabulas desideras Heracliensium publicas, quas italico bello, incenso tabulario, interisse scimus omnes? Est ridiculum ad ea quae videmus nihil dicere, quaerere quae habere non possumus, et de hominum memoria tacere, litterarum memoriam flagitare, et, cum habeas amplissimi viri religionem, integerrimi municipii ius iurandum fidemque, ea quae depravari nullo modo possunt repudiare, tabulas, quas idem dicis solere corrumpi, desiderare.
CICERON, *Pro Archia Poeta*.
QUESTION SUR LE TEXTE :
4. Le texte « Adest … dicit » (L.3 à 6) est un argument :
Réponse correcte : e. D’autorité
Explication :
Cicéron invoque l’autorité de Lucullus, homme « summa auctoritate ».
C’est un **argument d’autorité**.
TEXTE 1
Si nihil aliud nisi de civitate ac lege dicimus, nihil dico amplius, causa dicta est. Quid enim horum infirmari, Gratti, potest? Heracleane esse tum adscriptum negabis? Adest vir summa auctoritate et religione et fide, M. Lucullus, qui se non opinari, sed scire, non audisse, sed vidisse, non interfuisse, sed egisse dicit. Adsunt Heraclienses legati, nobilissimi homines, — huius iudicii causa cum mandatis et cum publico testimonio venerunt —, qui hunc adscriptum Heracliensem dicunt. Hic tu tabulas desideras Heracliensium publicas, quas italico bello, incenso tabulario, interisse scimus omnes? Est ridiculum ad ea quae videmus nihil dicere, quaerere quae habere non possumus, et de hominum memoria tacere, litterarum memoriam flagitare, et, cum habeas amplissimi viri religionem, integerrimi municipii ius iurandum fidemque, ea quae depravari nullo modo possunt repudiare, tabulas, quas idem dicis solere corrumpi, desiderare.
CICERON, *Pro Archia Poeta*.
QUESTION SUR LE TEXTE :
5. Indiquez l’idée qui fait la faiblesse de l’argumentation de Cicéron.
Réponse correcte : e. Seules les preuves orales sont dignes de foi
Explication :
Cicéron minimise les preuves écrites (tabulas) et valorise les témoignages.
C’est la faiblesse de son argumentation : il rejette les documents officiels.
TEXTE 1
Si nihil aliud nisi de civitate ac lege dicimus, nihil dico amplius, causa dicta est. Quid enim horum infirmari, Gratti, potest? Heracleane esse tum adscriptum negabis? Adest vir summa auctoritate et religione et fide, M. Lucullus, qui se non opinari, sed scire, non audisse, sed vidisse, non interfuisse, sed egisse dicit. Adsunt Heraclienses legati, nobilissimi homines, — huius iudicii causa cum mandatis et cum publico testimonio venerunt —, qui hunc adscriptum Heracliensem dicunt. Hic tu tabulas desideras Heracliensium publicas, quas italico bello, incenso tabulario, interisse scimus omnes? Est ridiculum ad ea quae videmus nihil dicere, quaerere quae habere non possumus, et de hominum memoria tacere, litterarum memoriam flagitare, et, cum habeas amplissimi viri religionem, integerrimi municipii ius iurandum fidemque, ea quae depravari nullo modo possunt repudiare, tabulas, quas idem dicis solere corrumpi, desiderare.
CICERON, *Pro Archia Poeta*.
QUESTION SUR LE TEXTE :
6. La figure de style qui n’est pas reprise dans le texte est appelée :
Réponse correcte : e. Chiasme
Explication :
Le texte contient allitérations, assonances et antithèses,
mais **pas de chiasme** (structure ABBA).
TEXTE 1
Si nihil aliud nisi de civitate ac lege dicimus, nihil dico amplius, causa dicta est. Quid enim horum infirmari, Gratti, potest? Heracleane esse tum adscriptum negabis? Adest vir summa auctoritate et religione et fide, M. Lucullus, qui se non opinari, sed scire, non audisse, sed vidisse, non interfuisse, sed egisse dicit. Adsunt Heraclienses legati, nobilissimi homines, — huius iudicii causa cum mandatis et cum publico testimonio venerunt —, qui hunc adscriptum Heracliensem dicunt. Hic tu tabulas desideras Heracliensium publicas, quas italico bello, incenso tabulario, interisse scimus omnes? Est ridiculum ad ea quae videmus nihil dicere, quaerere quae habere non possumus, et de hominum memoria tacere, litterarum memoriam flagitare, et, cum habeas amplissimi viri religionem, integerrimi municipii ius iurandum fidemque, ea quae depravari nullo modo possunt repudiare, tabulas, quas idem dicis solere corrumpi, desiderare.
CICERON, *Pro Archia Poeta*.
QUESTION SUR LE TEXTE :
7. L’adverbe « tum » (L.3) annonce :
Réponse correcte : e. Le temps
Explication :
« Tum » signifie « alors, à ce moment-là ».
Il introduit une **indication temporelle**.
TEXTE 1
Si nihil aliud nisi de civitate ac lege dicimus, nihil dico amplius, causa dicta est. Quid enim horum infirmari, Gratti, potest? Heracleane esse tum adscriptum negabis? Adest vir summa auctoritate et religione et fide, M. Lucullus, qui se non opinari, sed scire, non audisse, sed vidisse, non interfuisse, sed egisse dicit. Adsunt Heraclienses legati, nobilissimi homines, — huius iudicii causa cum mandatis et cum publico testimonio venerunt —, qui hunc adscriptum Heracliensem dicunt. Hic tu tabulas desideras Heracliensium publicas, quas italico bello, incenso tabulario, interisse scimus omnes? Est ridiculum ad ea quae videmus nihil dicere, quaerere quae habere non possumus, et de hominum memoria tacere, litterarum memoriam flagitare, et, cum habeas amplissimi viri religionem, integerrimi municipii ius iurandum fidemque, ea quae depravari nullo modo possunt repudiare, tabulas, quas idem dicis solere corrumpi, desiderare.
CICERON, *Pro Archia Poeta*.
QUESTION SUR LE TEXTE :
8. Dans cet extrait du procès d’Archias, Grattius est présenté comme un :
Réponse correcte : c. Témoin à charge
Explication :
Grattius est l’accusateur d’Archias.
Il intervient **contre** lui : c’est un témoin à charge.
TEXTE 1
Si nihil aliud nisi de civitate ac lege dicimus, nihil dico amplius, causa dicta est. Quid enim horum infirmari, Gratti, potest? Heracleane esse tum adscriptum negabis? Adest vir summa auctoritate et religione et fide, M. Lucullus, qui se non opinari, sed scire, non audisse, sed vidisse, non interfuisse, sed egisse dicit. Adsunt Heraclienses legati, nobilissimi homines, — huius iudicii causa cum mandatis et cum publico testimonio venerunt —, qui hunc adscriptum Heracliensem dicunt. Hic tu tabulas desideras Heracliensium publicas, quas italico bello, incenso tabulario, interisse scimus omnes? Est ridiculum ad ea quae videmus nihil dicere, quaerere quae habere non possumus, et de hominum memoria tacere, litterarum memoriam flagitare, et, cum habeas amplissimi viri religionem, integerrimi municipii ius iurandum fidemque, ea quae depravari nullo modo possunt repudiare, tabulas, quas idem dicis solere corrumpi, desiderare.
CICERON, *Pro Archia Poeta*.
QUESTION SUR LE TEXTE :
9. Le nom « Gratti » (L.2) est un :
Réponse correcte : e. Vocatif
Explication :
« Gratti » est la forme vocative du nom « Grattius ».
Cicéron s’adresse directement à lui.
TEXTE 1
Si nihil aliud nisi de civitate ac lege dicimus, nihil dico amplius, causa dicta est. Quid enim horum infirmari, Gratti, potest? Heracleane esse tum adscriptum negabis? Adest vir summa auctoritate et religione et fide, M. Lucullus, qui se non opinari, sed scire, non audisse, sed vidisse, non interfuisse, sed egisse dicit. Adsunt Heraclienses legati, nobilissimi homines, — huius iudicii causa cum mandatis et cum publico testimonio venerunt —, qui hunc adscriptum Heracliensem dicunt. Hic tu tabulas desideras Heracliensium publicas, quas italico bello, incenso tabulario, interisse scimus omnes? Est ridiculum ad ea quae videmus nihil dicere, quaerere quae habere non possumus, et de hominum memoria tacere, litterarum memoriam flagitare, et, cum habeas amplissimi viri religionem, integerrimi municipii ius iurandum fidemque, ea quae depravari nullo modo possunt repudiare, tabulas, quas idem dicis solere corrumpi, desiderare.
CICERON, *Pro Archia Poeta*.
QUESTION SUR LE TEXTE :
10. Le nom de M. Lucullus (L.4), les propositions « Heracleane … negabis » (L.3) et « qui … dicunt » (L.8) rappellent la partie du discours appelée :
Réponse correcte : d. Narration
Explication :
Cicéron rappelle les faits, les témoins, les preuves :
c’est la **narratio**, la présentation des faits dans le discours judiciaire.
TEXTE 2
Praeterea gigni pariter cum corpore et una Crescere sentimus pariterque senescere mentem. Nam velut infirmo pueri teneroque vagantur corpore, sic animi sequitur sententia tenuis. Inde ubi robustis adolevit viribus aetas, consilium quoque maius et auctior est animi vis. Post ubi iam validis quassatum est viribus aevi corpus et obtusis ceciderunt viribus aevi, claudicat ingenium, delirat lingua, labat mens, omnia deficiunt atque uno tempore desunt. Ergo dissolvi quoque convenit omnem animae naturam, ceu fumus, in altas aeris auras; quandquidem gigni pariter pariterque videmus crescere et, ut docui, simul aevo fessa fatisci.
QUESTION SUR LE TEXTE :
11. La traduction exacte du mot « ingenium » (v.453) est :
Réponse correcte : c. Intelligence
Explication :
« Ingenium » désigne l’intelligence naturelle, le talent inné.
Dans le texte, il « claudicat » : l’intelligence chancelle avec l’âge.
TEXTE 2
Praeterea gigni pariter cum corpore et una Crescere sentimus pariterque senescere mentem. Nam velut infirmo pueri teneroque vagantur corpore, sic animi sequitur sententia tenuis. Inde ubi robustis adolevit viribus aetas, consilium quoque maius et auctior est animi vis. Post ubi iam validis quassatum est viribus aevi corpus et obtusis ceciderunt viribus aevi, claudicat ingenium, delirat lingua, labat mens, omnia deficiunt atque uno tempore desunt. Ergo dissolvi quoque convenit omnem animae naturam, ceu fumus, in altas aeris auras; quandquidem gigni pariter pariterque videmus crescere et, ut docui, simul aevo fessa fatisci.
QUESTION SUR LE TEXTE :
12. Dans ce texte qui constitue un syllogisme, indiquez le terme qui annonce la mineure.
Réponse correcte : c. Nam
Explication :
« Nam » introduit la **mineure** dans un raisonnement : il apporte
l’explication ou le fondement de la thèse.
TEXTE 2
Praeterea gigni pariter cum corpore et una Crescere sentimus pariterque senescere mentem. Nam velut infirmo pueri teneroque vagantur corpore, sic animi sequitur sententia tenuis. Inde ubi robustis adolevit viribus aetas, consilium quoque maius et auctior est animi vis. Post ubi iam validis quassatum est viribus aevi corpus et obtusis ceciderunt viribus aevi, claudicat ingenium, delirat lingua, labat mens, omnia deficiunt atque uno tempore desunt. Ergo dissolvi quoque convenit omnem animae naturam, ceu fumus, in altas aeris auras; quandquidem gigni pariter pariterque videmus crescere et, ut docui, simul aevo fessa fatisci.
QUESTION SUR LE TEXTE :
13. Indiquez la proposition où le nom est incorrectement associé à son genre.
Réponse correcte : d. Corpus : masculin
Explication :
« Corpus, corporis » est **neutre**, pas masculin.
Les autres genres proposés sont corrects.
TEXTE 2
Praeterea gigni pariter cum corpore et una Crescere sentimus pariterque senescere mentem. Nam velut infirmo pueri teneroque vagantur corpore, sic animi sequitur sententia tenuis. Inde ubi robustis adolevit viribus aetas, consilium quoque maius et auctior est animi vis. Post ubi iam validis quassatum est viribus aevi corpus et obtusis ceciderunt viribus aevi, claudicat ingenium, delirat lingua, labat mens, omnia deficiunt atque uno tempore desunt. Ergo dissolvi quoque convenit omnem animae naturam, ceu fumus, in altas aeris auras; quandquidem gigni pariter pariterque videmus crescere et, ut docui, simul aevo fessa fatisci.
QUESTION SUR LE TEXTE :
14. La conjonction « ubi » (v.449) introduit une subordonnée :
Réponse correcte : e. Temporelle
Explication :
« Ubi » = « lorsque », « quand » → introduit une subordonnée temporelle.
TEXTE 2
Praeterea gigni pariter cum corpore et una Crescere sentimus pariterque senescere mentem. Nam velut infirmo pueri teneroque vagantur corpore, sic animi sequitur sententia tenuis. Inde ubi robustis adolevit viribus aetas, consilium quoque maius et auctior est animi vis. Post ubi iam validis quassatum est viribus aevi corpus et obtusis ceciderunt viribus aevi, claudicat ingenium, delirat lingua, labat mens, omnia deficiunt atque uno tempore desunt. Ergo dissolvi quoque convenit omnem animae naturam, ceu fumus, in altas aeris auras; quandquidem gigni pariter pariterque videmus crescere et, ut docui, simul aevo fessa fatisci.
QUESTION SUR LE TEXTE:
15. Les verbes « deficiunt et desunt » (v.454) forment la figure de style appelée :
Réponse correcte : d. Pléonasme
Explication :
« Deficiunt » et « desunt » signifient tous deux « manquer ».
Les employer ensemble crée un **pléonasme expressif**.
TEXTE 2
Praeterea gigni pariter cum corpore et una Crescere sentimus pariterque senescere mentem. Nam velut infirmo pueri teneroque vagantur corpore, sic animi sequitur sententia tenuis. Inde ubi robustis adolevit viribus aetas, consilium quoque maius et auctior est animi vis. Post ubi iam validis quassatum est viribus aevi corpus et obtusis ceciderunt viribus aevi, claudicat ingenium, delirat lingua, labat mens, omnia deficiunt atque uno tempore desunt. Ergo dissolvi quoque convenit omnem animae naturam, ceu fumus, in altas aeris auras; quandquidem gigni pariter pariterque videmus crescere et, ut docui, simul aevo fessa fatisci.
QUESTION SUR LE TEXTE :
16. Indiquez l’idée qui n’est pas conforme au texte.
Réponse correcte : b. L’âme est immatérielle et immortelle
Explication :
Le texte affirme l’inverse : l’âme est **matérielle**, naît et vieillit
avec le corps, et se dissout comme de la fumée.
TEXTE 2
Praeterea gigni pariter cum corpore et una Crescere sentimus pariterque senescere mentem. Nam velut infirmo pueri teneroque vagantur corpore, sic animi sequitur sententia tenuis. Inde ubi robustis adolevit viribus aetas, consilium quoque maius et auctior est animi vis. Post ubi iam validis quassatum est viribus aevi corpus et obtusis ceciderunt viribus aevi, claudicat ingenium, delirat lingua, labat mens, omnia deficiunt atque uno tempore desunt. Ergo dissolvi quoque convenit omnem animae naturam, ceu fumus, in altas aeris auras; quandquidem gigni pariter pariterque videmus crescere et, ut docui, simul aevo fessa fatisci.
QUESTION SUR LE TEXTE:
17. Indiquez la proposition qui résume le texte.
Réponse correcte : d. L’âme naît, grandit et périt avec le corps
Explication :
C’est exactement la thèse matérialiste de Lucrèce :
âme et corps évoluent ensemble et disparaissent ensemble.
TEXTE 2
Praeterea gigni pariter cum corpore et una Crescere sentimus pariterque senescere mentem. Nam velut infirmo pueri teneroque vagantur corpore, sic animi sequitur sententia tenuis. Inde ubi robustis adolevit viribus aetas, consilium quoque maius et auctior est animi vis. Post ubi iam validis quassatum est viribus aevi corpus et obtusis ceciderunt viribus aevi, claudicat ingenium, delirat lingua, labat mens, omnia deficiunt atque uno tempore desunt. Ergo dissolvi quoque convenit omnem animae naturam, ceu fumus, in altas aeris auras; quandquidem gigni pariter pariterque videmus crescere et, ut docui, simul aevo fessa fatisci.
QUESTION SUR LE TEXTE :
18. L’auteur de « De natura deorum » est :
Réponse correcte : a. Cicéron
Explication :
« De natura deorum » est un traité philosophique rédigé par Cicéron.
Il y expose les doctrines épicurienne, stoïcienne et académicienne
sur la nature des dieux, sous forme de dialogues.
19. Indiquez la proposition (III) où les dates (I) sont correctement associées aux événements (II) correspondants.
(I)
1. 88 – 82
2. 63
3. 44
4. 43
5. 212
(II)
a. Conjuration de Catilina b. Premier triumvirat
c. Edit de Caracalla
d. Guerre civile Marius – Sylla
e. Guerre civile Pompée – César
f. Mort de César
g. Deuxième triumvirat
Réponse correcte : 4. 1d, 2a, 3f, 4g, 5c
Explication :
1. 88–82 → guerre civile Marius–Sylla (d)
2. 63 → conjuration de Catilina (a)
3. 44 → mort de César (f)
4. 43 → deuxième triumvirat (g)
5. 212 → édit de Caracalla (c)
20. L’écrivain latin qui n’a pas exercé les fonctions politiques est :
Réponse correcte : e. Tite-Live
Explication :
Tite-Live est historien, mais **n’a jamais exercé de fonctions politiques**.
Les autres ont tous eu des charges publiques.
21. En droit congolais, les « judicia publica » romains sont l’équivalent :
Réponse correcte : a. De la Cour constitutionnelle
Explication :
Les « judicia publica » concernaient les affaires publiques,
notamment les crimes contre l’État.
En RDC, l’équivalent institutionnel est **la Cour constitutionnelle**.
22. L’ablatif de « nihil » est :
Réponse correcte : a. Nihilo
Explication :
« Nihil » a un ablatif irrégulier : **nihilo**, utilisé dans des expressions
comme *nihilo minus* (« néanmoins »).
23. La sentence « Satura tota nostra est » est attribuée à :
Réponse correcte : e. Quintilien
Explication :
Quintilien affirme : « *Satura quidem tota nostra est* »,
revendiquant la satire comme un genre spécifiquement romain.
24. En R.D.C, le rôle constitutionnel de l’Assemblée Nationale consiste à :
Réponse correcte : c. Représenter la nation
Explication :
L’Assemblée nationale représente **le peuple**, tandis que le Sénat
représente **les provinces**.
25. La formule « Sequi naturam » est l’identité de la doctrine :
Réponse correcte : e. Stoïcienne
Explication :
« Sequi naturam » = « suivre la nature » est un principe fondamental
du **stoïcisme**, doctrine de Zénon et Sénèque.