Question 1
TEXTE 1
Illa tamen gravior, quae, cum discumbere coepit, laudat Vergilium, periturae ignoscit Elissae, 435 committit vates et comparat; inde Maronem atque alia parte in trutina suspendit Homerum. Cedunt grammatici, vincuntur rhetores, omnis turba tacet; nec causidicus, nec praeco loquetur, altera nec mulier: verborum tanta cadit vis! 440 Tot pariter pelves ac tintinnabula dicas pulsari. Iam nemo tubas, nemo aera fatiget; una laboranti poterit succurrere lunae. Imponit finem sapiens et rebus honestis; nam quae docta nimis cupit et facunda videri, 445 crure tenus medio tunicas succingere debet, caedere Silvano porcum, quadrante lavari.
QUESTION SUR LE TEXTE :
1. L’auteur de « L’Enéïde » est :
Réponse correcte : e. Virgile
Explication :
L’Enéide est l’œuvre majeure de **Virgile** (Publius Vergilius Maro),
poème épique en 12 chants racontant les aventures d’Énée après la chute de Troie.
TEXTE 1
Illa tamen gravior, quae, cum discumbere coepit, laudat Vergilium, periturae ignoscit Elissae, 435 committit vates et comparat; inde Maronem atque alia parte in trutina suspendit Homerum. Cedunt grammatici, vincuntur rhetores, omnis turba tacet; nec causidicus, nec praeco loquetur, altera nec mulier: verborum tanta cadit vis! 440 Tot pariter pelves ac tintinnabula dicas pulsari. Iam nemo tubas, nemo aera fatiget; una laboranti poterit succurrere lunae. Imponit finem sapiens et rebus honestis; nam quae docta nimis cupit et facunda videri, 445 crure tenus medio tunicas succingere debet, caedere Silvano porcum, quadrante lavari.
QUESTION SUR LE TEXTE :
2. Indiquez le thème contenu dans l’expression « tamen gravior ».
Réponse correcte : e. La pédante érudition de la femme
Explication :
L’expression « tamen gravior » désigne une femme lourde, pesante,
non par son physique mais par son **érudition excessive et prétentieuse**.
Le texte critique la femme qui veut paraître trop savante.
TEXTE 1
Illa tamen gravior, quae, cum discumbere coepit, laudat Vergilium, periturae ignoscit Elissae, 435 committit vates et comparat; inde Maronem atque alia parte in trutina suspendit Homerum. Cedunt grammatici, vincuntur rhetores, omnis turba tacet; nec causidicus, nec praeco loquetur, altera nec mulier: verborum tanta cadit vis! 440 Tot pariter pelves ac tintinnabula dicas pulsari. Iam nemo tubas, nemo aera fatiget; una laboranti poterit succurrere lunae. Imponit finem sapiens et rebus honestis; nam quae docta nimis cupit et facunda videri, 445 crure tenus medio tunicas succingere debet, caedere Silvano porcum, quadrante lavari.
QUESTION SUR LE TEXTE :
3. Dans ce texte, le terme « gravior » exerce la fonction grammaticale :
Réponse correcte : b. D’attribut
Explication :
« Gravior » est un comparatif qui qualifie le sujet « illa ».
Il exprime une qualité attribuée au sujet → c’est donc un **attribut du sujet**.
TEXTE 1
Illa tamen gravior, quae, cum discumbere coepit, laudat Vergilium, periturae ignoscit Elissae, 435 committit vates et comparat; inde Maronem atque alia parte in trutina suspendit Homerum. Cedunt grammatici, vincuntur rhetores, omnis turba tacet; nec causidicus, nec praeco loquetur, altera nec mulier: verborum tanta cadit vis! 440 Tot pariter pelves ac tintinnabula dicas pulsari. Iam nemo tubas, nemo aera fatiget; una laboranti poterit succurrere lunae. Imponit finem sapiens et rebus honestis; nam quae docta nimis cupit et facunda videri, 445 crure tenus medio tunicas succingere debet, caedere Silvano porcum, quadrante lavari.
QUESTION SUR LE TEXTE :
4. La figure de style exprimée à travers le vers 443 est :
Réponse correcte : d. La gradation
Explication :
Le vers 443 accumule des images sonores (« pelves », « tintinnabula », « tubas », « aera »),
créant un effet d’intensification progressive → c’est une **gradation**.
TEXTE 1
Illa tamen gravior, quae, cum discumbere coepit, laudat Vergilium, periturae ignoscit Elissae, 435 committit vates et comparat; inde Maronem atque alia parte in trutina suspendit Homerum. Cedunt grammatici, vincuntur rhetores, omnis turba tacet; nec causidicus, nec praeco loquetur, altera nec mulier: verborum tanta cadit vis! 440 Tot pariter pelves ac tintinnabula dicas pulsari. Iam nemo tubas, nemo aera fatiget; una laboranti poterit succurrere lunae. Imponit finem sapiens et rebus honestis; nam quae docta nimis cupit et facunda videri, 445 crure tenus medio tunicas succingere debet, caedere Silvano porcum, quadrante lavari.
QUESTION SUR LE TEXTE :
5. Dans ce texte, la traduction exacte du terme « tamen » (vers 434) est :
Réponse correcte : c. En effet
Explication :
« Tamen » dans ce contexte nuance et introduit une opposition atténuée :
il signifie ici **« en effet »**, marquant une transition argumentative.
TEXTE 1
Illa tamen gravior, quae, cum discumbere coepit, laudat Vergilium, periturae ignoscit Elissae, 435 committit vates et comparat; inde Maronem atque alia parte in trutina suspendit Homerum. Cedunt grammatici, vincuntur rhetores, omnis turba tacet; nec causidicus, nec praeco loquetur, altera nec mulier: verborum tanta cadit vis! 440 Tot pariter pelves ac tintinnabula dicas pulsari. Iam nemo tubas, nemo aera fatiget; una laboranti poterit succurrere lunae. Imponit finem sapiens et rebus honestis; nam quae docta nimis cupit et facunda videri, 445 crure tenus medio tunicas succingere debet, caedere Silvano porcum, quadrante lavari.
QUESTION SUR LE TEXTE :
6. Dans le système éducatif de la R.D. Congo, le « grammaticus romanus » est l’équivalent de l’enseignement :
Réponse correcte : d. Secondaire et professionnel
Explication :
Le « grammaticus » dans l’éducation romaine correspond à l’enseignement
intermédiaire, équivalent du **secondaire** dans le système congolais.
TEXTE 1
Illa tamen gravior, quae, cum discumbere coepit, laudat Vergilium, periturae ignoscit Elissae, 435 committit vates et comparat; inde Maronem atque alia parte in trutina suspendit Homerum. Cedunt grammatici, vincuntur rhetores, omnis turba tacet; nec causidicus, nec praeco loquetur, altera nec mulier: verborum tanta cadit vis! 440 Tot pariter pelves ac tintinnabula dicas pulsari. Iam nemo tubas, nemo aera fatiget; una laboranti poterit succurrere lunae. Imponit finem sapiens et rebus honestis; nam quae docta nimis cupit et facunda videri, 445 crure tenus medio tunicas succingere debet, caedere Silvano porcum, quadrante lavari.
QUESTION SUR LE TEXTE :
7. Indiquez le nombre de fois qu’il est fait usage des substantifs du premier groupe.
Réponse correcte : c. 4
Explication :
Dans le texte, on trouve quatre substantifs du premier groupe (en -a, -ae),
comme « pelves », « lunae » etc. → total : **4 occurrences**.
TEXTE 2
Quare conservate, iudices, hominum pudore eo, quem amicorum videtis comprobari cum dignitate tum etiam vetustate, ingenio autem tanto, quantum id convenit existimari, quod summorum hominum iudiciis expetitum esse videatis, causa vero eius modi, quae beneficio legis, auctoritate municipii, testimonio Luculli, tabulis Metelli comprobentur. Quae cum ita sint, petimus a vobis, iudices, si qua non modo humana, verum etiam divina in tantis ingeniis commendatio debet esse, qui populi Romani rem semper ornavit, qui etiam his recentibus nostris veterisque domesticis periculis aeternum se testimonium laudis datum esse profitetur, quique est ex eo numero, qui semper apud omnes sancti sunt habiti itaque dicti, sic in vestra accipiatis fidem, ut humanitate vestra levatus potius quam acerbitate violatus esse videatur.
CICERON, Pro Archia, 31
QUESTION SUR LE TEXTE :
8. Dans cet extrait du texte, par les expressions « beneficio legis, auctoritate municipii, testimonio Luculli, tabulis Metelli », Cicéron :
Réponse correcte : d. Résume l’argumentation de causa
Explication :
Cicéron énumère ici les preuves **juridiques et officielles** en faveur d’Archias :
loi, municipalité, témoignages, archives.
C’est exactement l’argumentation **in causa**, fondée sur les faits légaux.
TEXTE 2
Quare conservate, iudices, hominum pudore eo, quem amicorum videtis comprobari cum dignitate tum etiam vetustate, ingenio autem tanto, quantum id convenit existimari, quod summorum hominum iudiciis expetitum esse videatis, causa vero eius modi, quae beneficio legis, auctoritate municipii, testimonio Luculli, tabulis Metelli comprobentur. Quae cum ita sint, petimus a vobis, iudices, si qua non modo humana, verum etiam divina in tantis ingeniis commendatio debet esse, qui populi Romani rem semper ornavit, qui etiam his recentibus nostris veterisque domesticis periculis aeternum se testimonium laudis datum esse profitetur, quique est ex eo numero, qui semper apud omnes sancti sunt habiti itaque dicti, sic in vestra accipiatis fidem, ut humanitate vestra levatus potius quam acerbitate violatus esse videatur.
CICERON, Pro Archia, 31
QUESTION SUR LE TEXTE :
9. Dans ce texte, le mot « quare » est :
Réponse correcte : a. Adverbe
Explication :
« Quare » signifie « c’est pourquoi », « pour cette raison ».
C’est un **adverbe de conséquence** introduisant une conclusion.
TEXTE 2
Quare conservate, iudices, hominum pudore eo, quem amicorum videtis comprobari cum dignitate tum etiam vetustate, ingenio autem tanto, quantum id convenit existimari, quod summorum hominum iudiciis expetitum esse videatis, causa vero eius modi, quae beneficio legis, auctoritate municipii, testimonio Luculli, tabulis Metelli comprobentur. Quae cum ita sint, petimus a vobis, iudices, si qua non modo humana, verum etiam divina in tantis ingeniis commendatio debet esse, qui populi Romani rem semper ornavit, qui etiam his recentibus nostris veterisque domesticis periculis aeternum se testimonium laudis datum esse profitetur, quique est ex eo numero, qui semper apud omnes sancti sunt habiti itaque dicti, sic in vestra accipiatis fidem, ut humanitate vestra levatus potius quam acerbitate violatus esse videatur.
CICERON, Pro Archia, 31
QUESTION SUR LE TEXTE :
10. L’acte juridique qui établit définitivement l’égalité civile entre patriciens et plébéiens est :
Réponse correcte : e. La lex Plautia Papiria
Explication :
La **lex Plautia Papiria** (89 av. J.-C.) accorde la citoyenneté romaine
aux alliés italiens → elle établit l’égalité civile entre patriciens et plébéiens.
TEXTE 2
Quare conservate, iudices, hominum pudore eo, quem amicorum videtis comprobari cum dignitate tum etiam vetustate, ingenio autem tanto, quantum id convenit existimari, quod summorum hominum iudiciis expetitum esse videatis, causa vero eius modi, quae beneficio legis, auctoritate municipii, testimonio Luculli, tabulis Metelli comprobentur. Quae cum ita sint, petimus a vobis, iudices, si qua non modo humana, verum etiam divina in tantis ingeniis commendatio debet esse, qui populi Romani rem semper ornavit, qui etiam his recentibus nostris veterisque domesticis periculis aeternum se testimonium laudis datum esse profitetur, quique est ex eo numero, qui semper apud omnes sancti sunt habiti itaque dicti, sic in vestra accipiatis fidem, ut humanitate vestra levatus potius quam acerbitate violatus esse videatur.
CICERON, Pro Archia, 31
QUESTION SUR LE TEXTE :
11. La figure de style exprimée à travers l’expression « nostris vetrisque domesticis periculis » est :
Réponse correcte : c. L’énumération
Explication :
« nostris vetrisque domesticis periculis » accumule plusieurs dangers,
anciens et récents → c’est une **énumération**.
TEXTE 2
Quare conservate, iudices, hominum pudore eo, quem amicorum videtis comprobari cum dignitate tum etiam vetustate, ingenio autem tanto, quantum id convenit existimari, quod summorum hominum iudiciis expetitum esse videatis, causa vero eius modi, quae beneficio legis, auctoritate municipii, testimonio Luculli, tabulis Metelli comprobentur. Quae cum ita sint, petimus a vobis, iudices, si qua non modo humana, verum etiam divina in tantis ingeniis commendatio debet esse, qui populi Romani rem semper ornavit, qui etiam his recentibus nostris veterisque domesticis periculis aeternum se testimonium laudis datum esse profitetur, quique est ex eo numero, qui semper apud omnes sancti sunt habiti itaque dicti, sic in vestra accipiatis fidem, ut humanitate vestra levatus potius quam acerbitate violatus esse videatur.
CICERON, Pro Archia, 31
QUESTION SUR LE TEXTE :
12. Le subjonctif « accipiatis » marque :
Réponse correcte : d. Le but
Explication :
« sic in vestra accipiatis fidem » exprime l’intention :
Cicéron souhaite que les juges accueillent favorablement la cause → **subjonctif de but**.
TEXTE 2
Quare conservate, iudices, hominum pudore eo, quem amicorum videtis comprobari cum dignitate tum etiam vetustate, ingenio autem tanto, quantum id convenit existimari, quod summorum hominum iudiciis expetitum esse videatis, causa vero eius modi, quae beneficio legis, auctoritate municipii, testimonio Luculli, tabulis Metelli comprobentur. Quae cum ita sint, petimus a vobis, iudices, si qua non modo humana, verum etiam divina in tantis ingeniis commendatio debet esse, qui populi Romani rem semper ornavit, qui etiam his recentibus nostris veterisque domesticis periculis aeternum se testimonium laudis datum esse profitetur, quique est ex eo numero, qui semper apud omnes sancti sunt habiti itaque dicti, sic in vestra accipiatis fidem, ut humanitate vestra levatus potius quam acerbitate violatus esse videatur.
CICERON, Pro Archia, 31
QUESTION SUR LE TEXTE :
13. Dans le texte, la traduction exacte du mot « dignitate » est :
Réponse correcte : c. Mérite
Explication :
« Dignitas » signifie prestige, mérite, valeur morale.
Ici, « dignitate » = **mérite** reconnu par les amis d’Archias.
TEXTE 2
Quare conservate, iudices, hominum pudore eo, quem amicorum videtis comprobari cum dignitate tum etiam vetustate, ingenio autem tanto, quantum id convenit existimari, quod summorum hominum iudiciis expetitum esse videatis, causa vero eius modi, quae beneficio legis, auctoritate municipii, testimonio Luculli, tabulis Metelli comprobentur. Quae cum ita sint, petimus a vobis, iudices, si qua non modo humana, verum etiam divina in tantis ingeniis commendatio debet esse, qui populi Romani rem semper ornavit, qui etiam his recentibus nostris veterisque domesticis periculis aeternum se testimonium laudis datum esse profitetur, quique est ex eo numero, qui semper apud omnes sancti sunt habiti itaque dicti, sic in vestra accipiatis fidem, ut humanitate vestra levatus potius quam acerbitate violatus esse videatur.
CICERON, Pro Archia, 31
QUESTION SUR LE TEXTE :
14. Indiquez la forme nominale incorrectement associée à son cas :
Réponse correcte : a. Judices : accusatif
Explication :
« Iudices » est un **vocatif pluriel**, forme identique au nominatif,
mais certainement pas un accusatif.
Les autres associations sont correctes.
TEXTE 3
Legimus, cum Aruleno Rustico Paetus Thrasea, Herenio Senecioni Priscus Helvidius laudati essent, capitale fuisse, neque in ipsos modo auctores, sed in libros quoque eorum saevitum, delegato triumviris ministerio ut monumenta clarissimorum ingeniorum in comitio ac foro urerentur. Scilicet illo igne vocem populi Romani et libertatem senatus et conscientiam generis humani aboleri arbitrabantur, expulsis insuper sapientiae professoribus atque omni bona arte in exilium acta, ne quid usquam honestum occurreret. Dedimus profecto grande patientiae documentum; et sicut vetus aetas vidit quid ultimum in libertate esset, ita nos quid in servitute, adempto per inquisitiones etiam loquendi audiendique commercio. Memoriam quoque ipsam cum voce perdidissemus, si tam in nostra potestate esset oblivisci quam tacere.
QUESTION SUR LE TEXTE :
15. Indiquez la proposition qui rappelle les méthodes d’usage dans certains États modernes en périodes pré et post électorales.
Réponse correcte : b. L’espionnage a servi d’arme à la tyrannie
Explication :
Le texte évoque les « inquisitiones » (enquêtes, investigations), utilisées pour
surveiller, dénoncer et réduire au silence les opposants.
C’est une méthode typique de contrôle politique, comparable aux pratiques
pré‑ et post‑électorales dans certains États modernes.
TEXTE 3
Legimus, cum Aruleno Rustico Paetus Thrasea, Herenio Senecioni Priscus Helvidius laudati essent, capitale fuisse, neque in ipsos modo auctores, sed in libros quoque eorum saevitum, delegato triumviris ministerio ut monumenta clarissimorum ingeniorum in comitio ac foro urerentur. Scilicet illo igne vocem populi Romani et libertatem senatus et conscientiam generis humani aboleri arbitrabantur, expulsis insuper sapientiae professoribus atque omni bona arte in exilium acta, ne quid usquam honestum occurreret. Dedimus profecto grande patientiae documentum; et sicut vetus aetas vidit quid ultimum in libertate esset, ita nos quid in servitute, adempto per inquisitiones etiam loquendi audiendique commercio. Memoriam quoque ipsam cum voce perdidissemus, si tam in nostra potestate esset oblivisci quam tacere.
QUESTION SUR LE TEXTE :
16. Indiquez la forme nominale incorrectement associée à son genre.
Réponse correcte : c. Generis : féminin
Explication :
« Genus, generis » est un nom **neutre** de la 3e déclinaison.
Le qualifier de « féminin » est donc incorrect.
Les autres associations sont justes.
TEXTE 3
Legimus, cum Aruleno Rustico Paetus Thrasea, Herenio Senecioni Priscus Helvidius laudati essent, capitale fuisse, neque in ipsos modo auctores, sed in libros quoque eorum saevitum, delegato triumviris ministerio ut monumenta clarissimorum ingeniorum in comitio ac foro urerentur. Scilicet illo igne vocem populi Romani et libertatem senatus et conscientiam generis humani aboleri arbitrabantur, expulsis insuper sapientiae professoribus atque omni bona arte in exilium acta, ne quid usquam honestum occurreret. Dedimus profecto grande patientiae documentum; et sicut vetus aetas vidit quid ultimum in libertate esset, ita nos quid in servitute, adempto per inquisitiones etiam loquendi audiendique commercio. Memoriam quoque ipsam cum voce perdidissemus, si tam in nostra potestate esset oblivisci quam tacere.
QUESTION SUR LE TEXTE :
17. Le subjonctif « occurreret » marque :
Réponse correcte : c. L’irréel du passé
Explication :
« Ne quid usquam honestum occurreret » exprime une situation qui
aurait pu se produire mais ne s’est pas réalisée.
Le subjonctif imparfait marque ici **l’irréel du passé**.
TEXTE 3
Legimus, cum Aruleno Rustico Paetus Thrasea, Herenio Senecioni Priscus Helvidius laudati essent, capitale fuisse, neque in ipsos modo auctores, sed in libros quoque eorum saevitum, delegato triumviris ministerio ut monumenta clarissimorum ingeniorum in comitio ac foro urerentur. Scilicet illo igne vocem populi Romani et libertatem senatus et conscientiam generis humani aboleri arbitrabantur, expulsis insuper sapientiae professoribus atque omni bona arte in exilium acta, ne quid usquam honestum occurreret. Dedimus profecto grande patientiae documentum; et sicut vetus aetas vidit quid ultimum in libertate esset, ita nos quid in servitute, adempto per inquisitiones etiam loquendi audiendique commercio. Memoriam quoque ipsam cum voce perdidissemus, si tam in nostra potestate esset oblivisci quam tacere.
QUESTION SUR LE TEXTE :
18. Le terme « libertate » est emprunté au langage :
Réponse correcte : d. Républicain
Explication :
« Libertate » renvoie à la *libertas*, valeur fondamentale de la République romaine :
liberté politique, liberté de parole, liberté du Sénat.
Le terme appartient donc clairement au **langage républicain**.
TEXTE 3
Legimus, cum Aruleno Rustico Paetus Thrasea, Herenio Senecioni Priscus Helvidius laudati essent, capitale fuisse, neque in ipsos modo auctores, sed in libros quoque eorum saevitum, delegato triumviris ministerio ut monumenta clarissimorum ingeniorum in comitio ac foro urerentur. Scilicet illo igne vocem populi Romani et libertatem senatus et conscientiam generis humani aboleri arbitrabantur, expulsis insuper sapientiae professoribus atque omni bona arte in exilium acta, ne quid usquam honestum occurreret. Dedimus profecto grande patientiae documentum; et sicut vetus aetas vidit quid ultimum in libertate esset, ita nos quid in servitute, adempto per inquisitiones etiam loquendi audiendique commercio. Memoriam quoque ipsam cum voce perdidissemus, si tam in nostra potestate esset oblivisci quam tacere.
QUESTION SUR LE TEXTE :
19. Indiquez le terme dont les éléments d’explication grammaticale de la forme comportent une erreur.
Réponse correcte : d. Libertate : ablatif, compl. de moyen, régi par per
Explication :
« Libertate » est bien un **ablatif**, mais il n’est absolument pas régi par *per*.
L’ablatif de moyen s’emploie **sans préposition**.
L’explication donnée est donc incorrecte.
20. Le soulèvement du peuple syrien contre le régime Bachar Al-Assad est un désaveu de :
Réponse correcte : b. La dictature
Explication :
Le soulèvement syrien de 2011 est une révolte contre un régime autoritaire.
Il constitue donc un rejet clair de la **dictature**.
21. Indiquez dans le monde ecclésiastique le mot qui signifie présage.
Réponse correcte : a. Augurium
Explication :
« Augurium » signifie présage, signe divin interprété par les augures.
C’est le seul terme religieux lié à la notion de prédiction.
22. En droit congolais, la déclaration de guerre est une matière qui intéresse :
Réponse correcte : b. Le parlement
Explication :
En droit congolais, la déclaration de guerre relève de la compétence du **Parlement**,
pouvoir législatif chargé des décisions majeures concernant l’État.
23. Indiquez deux empereurs romains qui appartiennent à la dynastie des Flaviens.
Réponse correcte : d. Domitien et Tite
Explication :
La dynastie flavienne comprend : Vespasien, Titus (Tite) et Domitien.
La seule paire correcte est donc **Domitien et Tite**.
24. En droit congolais, le droit de vote correspond au droit romain appelé :
Réponse correcte : e. Jus suffragii
Explication :
Le **jus suffragii** est le droit de vote dans les comices romains.
C’est l’équivalent exact du droit de vote en droit congolais.
25. Indiquez la proposition (III) dans laquelle l’auteur (I) est correctement associé au genre poétique (II) traité dans son œuvre.
(I)
1. Horace
2. Plaute
3. Sénèque
4. Tibulle
5. Virgile
(II)
a. Chrétienne
b. Dramatique
c. Lyrique
d. Pastorale
e. Philosophique
f. Satirique
Réponse correcte : 5. 1f, 2b, 3e, 4c, 5d
Explication :
– Horace → satirique (f) : auteur des Satires et des Épîtres.
– Plaute → dramatique (b) : grand auteur de comédies latines.
– Sénèque → philosophique (e) : philosophe stoïcien, auteur de traités moraux.
– Tibulle → lyrique (c) : poète élégiaque.
– Virgile → pastorale (d) : auteur des Bucoliques (genre pastoral).
La proposition 5 est la seule qui associe correctement chaque auteur à son genre.
TEXTE 1
Illa tamen gravior, quae, cum discumbere coepit, laudat Vergilium, periturae ignoscit Elissae, 435
committit vates et comparat; inde Maronem atque alia parte in trutina suspendit Homerum. Cedunt grammatici, vincuntur rhetores, omnis turba tacet; nec causidicus, nec praeco loquetur, altera nec mulier: verborum tanta cadit vis! 440
Tot pariter pelves ac tintinnabula dicas pulsari. Iam nemo tubas, nemo aera fatiget; una laboranti poterit succurrere lunae. Imponit finem sapiens et rebus honestis; nam quae docta nimis cupit et facunda videri, 445
crure tenus medio tunicas succingere debet, caedere Silvano porcum, quadrante lavari.
QUESTION SUR LE TEXTE :
1. L’auteur des « Sermones » est :
Réponse correcte : b. Horace
Explication :
Les « Sermones » sont un autre nom des **Satires d’Horace**.
Il s’agit d’un recueil en hexamètres où Horace critique les mœurs romaines.
TEXTE 1
Illa tamen gravior, quae, cum discumbere coepit, laudat Vergilium, periturae ignoscit Elissae, 435
committit vates et comparat; inde Maronem atque alia parte in trutina suspendit Homerum. Cedunt grammatici, vincuntur rhetores, omnis turba tacet; nec causidicus, nec praeco loquetur, altera nec mulier: verborum tanta cadit vis! 440
Tot pariter pelves ac tintinnabula dicas pulsari. Iam nemo tubas, nemo aera fatiget; una laboranti poterit succurrere lunae. Imponit finem sapiens et rebus honestis; nam quae docta nimis cupit et facunda videri, 445
crure tenus medio tunicas succingere debet, caedere Silvano porcum, quadrante lavari.
QUESTION SUR LE TEXTE :
2. Indiquez le thème contenu dans le vers 434 – 437.
Réponse correcte : e. La pédante érudition de la femme
Explication :
Les vers 434–437 décrivent une femme qui se donne des airs savants :
elle compare Virgile et Homère, juge les poètes, parle trop.
Le thème est donc **l’érudition prétentieuse**.
TEXTE 1
Illa tamen gravior, quae, cum discumbere coepit, laudat Vergilium, periturae ignoscit Elissae, 435
committit vates et comparat; inde Maronem atque alia parte in trutina suspendit Homerum. Cedunt grammatici, vincuntur rhetores, omnis turba tacet; nec causidicus, nec praeco loquetur, altera nec mulier: verborum tanta cadit vis! 440
Tot pariter pelves ac tintinnabula dicas pulsari. Iam nemo tubas, nemo aera fatiget; una laboranti poterit succurrere lunae. Imponit finem sapiens et rebus honestis; nam quae docta nimis cupit et facunda videri, 445
crure tenus medio tunicas succingere debet, caedere Silvano porcum, quadrante lavari.
QUESTION SUR LE TEXTE :
3. Dans ce texte, le terme « Vergilium » exerce la fonction grammaticale :
Réponse correcte : d. De C.O.D.
Explication :
« Laudat Vergilium » → « elle loue Virgile ».
Le nom « Vergilium » est à l’accusatif et reçoit l’action du verbe : c’est un **complément d’objet direct**.
TEXTE 1
Illa tamen gravior, quae, cum discumbere coepit, laudat Vergilium, periturae ignoscit Elissae, 435
committit vates et comparat; inde Maronem atque alia parte in trutina suspendit Homerum. Cedunt grammatici, vincuntur rhetores, omnis turba tacet; nec causidicus, nec praeco loquetur, altera nec mulier: verborum tanta cadit vis! 440
Tot pariter pelves ac tintinnabula dicas pulsari. Iam nemo tubas, nemo aera fatiget; una laboranti poterit succurrere lunae. Imponit finem sapiens et rebus honestis; nam quae docta nimis cupit et facunda videri, 445
crure tenus medio tunicas succingere debet, caedere Silvano porcum, quadrante lavari.
QUESTION SUR LE TEXTE :
4. La figure de style rendue à travers l’expression « cedunt grammatici » est :
Réponse correcte : c. L’ironie
Explication :
« Cedunt grammatici » (= les grammairiens cèdent) est une formule ironique :
elle exagère la scène pour se moquer de la femme qui parle trop et écrase tout le monde.
TEXTE 1
Illa tamen gravior, quae, cum discumbere coepit, laudat Vergilium, periturae ignoscit Elissae, 435
committit vates et comparat; inde Maronem atque alia parte in trutina suspendit Homerum. Cedunt grammatici, vincuntur rhetores, omnis turba tacet; nec causidicus, nec praeco loquetur, altera nec mulier: verborum tanta cadit vis! 440
Tot pariter pelves ac tintinnabula dicas pulsari. Iam nemo tubas, nemo aera fatiget; una laboranti poterit succurrere lunae. Imponit finem sapiens et rebus honestis; nam quae docta nimis cupit et facunda videri, 445
crure tenus medio tunicas succingere debet, caedere Silvano porcum, quadrante lavari.
QUESTION SUR LE TEXTE :
5. Dans ce texte, la traduction exacte du terme « inde » est :
Réponse correcte : e. Ensuite
Explication :
« Inde » signifie « de là », « ensuite », marquant une progression dans l’action :
elle compare d’abord les poètes, **ensuite** elle suspend Homère à la balance.
TEXTE 1
Illa tamen gravior, quae, cum discumbere coepit, laudat Vergilium, periturae ignoscit Elissae, 435
committit vates et comparat; inde Maronem atque alia parte in trutina suspendit Homerum. Cedunt grammatici, vincuntur rhetores, omnis turba tacet; nec causidicus, nec praeco loquetur, altera nec mulier: verborum tanta cadit vis! 440
Tot pariter pelves ac tintinnabula dicas pulsari. Iam nemo tubas, nemo aera fatiget; una laboranti poterit succurrere lunae. Imponit finem sapiens et rebus honestis; nam quae docta nimis cupit et facunda videri, 445
crure tenus medio tunicas succingere debet, caedere Silvano porcum, quadrante lavari.
QUESTION SUR LE TEXTE :
6. Dans le système éducatif de la R.D. Congo, le « gynécée athénien » est l’équivalent de l’enseignement :
Réponse correcte : b. Maternel
Explication :
Le « gynécée » était l’espace réservé aux femmes et aux jeunes enfants dans la maison grecque.
Son équivalent moderne est donc **l’enseignement maternel**, réservé aux tout‑petits.
TEXTE 1
Illa tamen gravior, quae, cum discumbere coepit, laudat Vergilium, periturae ignoscit Elissae, 435
committit vates et comparat; inde Maronem atque alia parte in trutina suspendit Homerum. Cedunt grammatici, vincuntur rhetores, omnis turba tacet; nec causidicus, nec praeco loquetur, altera nec mulier: verborum tanta cadit vis! 440
Tot pariter pelves ac tintinnabula dicas pulsari. Iam nemo tubas, nemo aera fatiget; una laboranti poterit succurrere lunae. Imponit finem sapiens et rebus honestis; nam quae docta nimis cupit et facunda videri, 445
crure tenus medio tunicas succingere debet, caedere Silvano porcum, quadrante lavari.
QUESTION SUR LE TEXTE :
7. Indiquez le nombre de fois qu’il est fait usage des adjectifs du deuxième groupe.
Réponse correcte : d. 3
Explication :
Dans le Texte 1, Série 2, on relève trois adjectifs appartenant au
deuxième groupe (adjectifs en -us, -a, -um ou en -er).
Leur présence est limitée, ce qui correspond au total de **3 occurrences**.
TEXTE 2
Quare conservate, iudices, hominum pudore eo, quem amicorum videtis comprobari cum dignitate tum etiam vetustate, ingenio autem tanto, quantum id convenit existimari, quod summorum hominum iudiciis expetitum esse videatis, causa vero eius modi, quae beneficio legis, auctoritate municipii, testimonio Luculli, tabulis Metelli comprobentur. Quae cum ita sint, petimus a vobis, iudices, si qua non modo humana, verum etiam divina in tantis ingeniis commendatio debet esse, qui populi Romani rem semper ornavit, qui etiam his recentibus nostris veterisque domesticis periculis aeternum se testimonium laudis datum esse profitetur, quique est ex eo numero, qui semper apud omnes sancti sunt habiti itaque dicti, sic in vestra accipiatis fidem, ut humanitate vestra levatus potius quam acerbitate violatus esse videatur.
CICERON, Pro Archia, 31.
QUESTION SUR LE TEXTE :
8. Dans cet extrait du texte « sic in vestram.......... videatur », Cicéron :
Réponse correcte : a. En appelle aux bons sentiments des juges
Explication :
Dans « sic in vestram accipiatis fidem… videatur », Cicéron sollicite
la clémence et la bienveillance des juges. Il cherche à toucher leur
sensibilité plutôt qu’à argumenter juridiquement.
TEXTE 2
Quare conservate, iudices, hominum pudore eo, quem amicorum videtis comprobari cum dignitate tum etiam vetustate, ingenio autem tanto, quantum id convenit existimari, quod summorum hominum iudiciis expetitum esse videatis, causa vero eius modi, quae beneficio legis, auctoritate municipii, testimonio Luculli, tabulis Metelli comprobentur. Quae cum ita sint, petimus a vobis, iudices, si qua non modo humana, verum etiam divina in tantis ingeniis commendatio debet esse, qui populi Romani rem semper ornavit, qui etiam his recentibus nostris veterisque domesticis periculis aeternum se testimonium laudis datum esse profitetur, quique est ex eo numero, qui semper apud omnes sancti sunt habiti itaque dicti, sic in vestra accipiatis fidem, ut humanitate vestra levatus potius quam acerbitate violatus esse videatur.
CICERON, Pro Archia, 31.
QUESTION SUR LE TEXTE :
9. Dans ce texte, le mot « apud » est :
Réponse correcte : d. Préposition
Explication :
« Apud » signifie « chez », « auprès de ». C’est une **préposition**
régissant l’accusatif.
TEXTE 2
Quare conservate, iudices, hominum pudore eo, quem amicorum videtis comprobari cum dignitate tum etiam vetustate, ingenio autem tanto, quantum id convenit existimari, quod summorum hominum iudiciis expetitum esse videatis, causa vero eius modi, quae beneficio legis, auctoritate municipii, testimonio Luculli, tabulis Metelli comprobentur. Quae cum ita sint, petimus a vobis, iudices, si qua non modo humana, verum etiam divina in tantis ingeniis commendatio debet esse, qui populi Romani rem semper ornavit, qui etiam his recentibus nostris veterisque domesticis periculis aeternum se testimonium laudis datum esse profitetur, quique est ex eo numero, qui semper apud omnes sancti sunt habiti itaque dicti, sic in vestra accipiatis fidem, ut humanitate vestra levatus potius quam acerbitate violatus esse videatur.
CICERON, Pro Archia, 31.
QUESTION SUR LE TEXTE :
10. L’acte juridique qui pourvut tout le territoire italien de la « civitas cum suffragio » est :
Réponse correcte : c. La lex Julia
Explication :
La **lex Julia** (90 av. J.-C.) accorde la citoyenneté romaine
(*civitas cum suffragio*) à l’ensemble des Italiens fidèles à Rome.
TEXTE 2
Quare conservate, iudices, hominum pudore eo, quem amicorum videtis comprobari cum dignitate tum etiam vetustate, ingenio autem tanto, quantum id convenit existimari, quod summorum hominum iudiciis expetitum esse videatis, causa vero eius modi, quae beneficio legis, auctoritate municipii, testimonio Luculli, tabulis Metelli comprobentur. Quae cum ita sint, petimus a vobis, iudices, si qua non modo humana, verum etiam divina in tantis ingeniis commendatio debet esse, qui populi Romani rem semper ornavit, qui etiam his recentibus nostris veterisque domesticis periculis aeternum se testimonium laudis datum esse profitetur, quique est ex eo numero, qui semper apud omnes sancti sunt habiti itaque dicti, sic in vestra accipiatis fidem, ut humanitate vestra levatus potius quam acerbitate violatus esse videatur.
CICERON, Pro Archia, 31.
QUESTION SUR LE TEXTE :
11. La figure de style rendue à travers l’expression « cum dignitate tum etiam vetustate » est :
Réponse correcte : a. L’anaphore
Explication :
« cum dignitate tum etiam vetustate » répète la structure
« cum… tum… » → c’est une **anaphore**, figure fondée sur la répétition.
TEXTE 2
Quare conservate, iudices, hominum pudore eo, quem amicorum videtis comprobari cum dignitate tum etiam vetustate, ingenio autem tanto, quantum id convenit existimari, quod summorum hominum iudiciis expetitum esse videatis, causa vero eius modi, quae beneficio legis, auctoritate municipii, testimonio Luculli, tabulis Metelli comprobentur. Quae cum ita sint, petimus a vobis, iudices, si qua non modo humana, verum etiam divina in tantis ingeniis commendatio debet esse, qui populi Romani rem semper ornavit, qui etiam his recentibus nostris veterisque domesticis periculis aeternum se testimonium laudis datum esse profitetur, quique est ex eo numero, qui semper apud omnes sancti sunt habiti itaque dicti, sic in vestra accipiatis fidem, ut humanitate vestra levatus potius quam acerbitate violatus esse videatur.
CICERON, Pro Archia, 31.
QUESTION SUR LE TEXTE :
12. Le subjonctif « videatur » marque :
Réponse correcte : e. La conséquence
Explication :
« videatur » exprime ici le résultat attendu :
que l’accusé paraisse « levatus potius quam violatus ».
Le subjonctif marque donc **la conséquence**.
TEXTE 2
Quare conservate, iudices, hominum pudore eo, quem amicorum videtis comprobari cum dignitate tum etiam vetustate, ingenio autem tanto, quantum id convenit existimari, quod summorum hominum iudiciis expetitum esse videatis, causa vero eius modi, quae beneficio legis, auctoritate municipii, testimonio Luculli, tabulis Metelli comprobentur. Quae cum ita sint, petimus a vobis, iudices, si qua non modo humana, verum etiam divina in tantis ingeniis commendatio debet esse, qui populi Romani rem semper ornavit, qui etiam his recentibus nostris veterisque domesticis periculis aeternum se testimonium laudis datum esse profitetur, quique est ex eo numero, qui semper apud omnes sancti sunt habiti itaque dicti, sic in vestra accipiatis fidem, ut humanitate vestra levatus potius quam acerbitate violatus esse videatur.
CICERON, Pro Archia, 31.
QUESTION SUR LE TEXTE :
13. Dans le texte, la traduction exacte du mot « humanitate » est :
Réponse correcte : a. Bienveillance
Explication :
« Humanitas » signifie ici douceur, bonté, bienveillance.
Dans le contexte, Cicéron invoque la **bienveillance** des juges.
TEXTE 2
Quare conservate, iudices, hominum pudore eo, quem amicorum videtis comprobari cum dignitate tum etiam vetustate, ingenio autem tanto, quantum id convenit existimari, quod summorum hominum iudiciis expetitum esse videatis, causa vero eius modi, quae beneficio legis, auctoritate municipii, testimonio Luculli, tabulis Metelli comprobentur. Quae cum ita sint, petimus a vobis, iudices, si qua non modo humana, verum etiam divina in tantis ingeniis commendatio debet esse, qui populi Romani rem semper ornavit, qui etiam his recentibus nostris veterisque domesticis periculis aeternum se testimonium laudis datum esse profitetur, quique est ex eo numero, qui semper apud omnes sancti sunt habiti itaque dicti, sic in vestra accipiatis fidem, ut humanitate vestra levatus potius quam acerbitate violatus esse videatur.
CICERON, Pro Archia, 31.
QUESTION SUR LE TEXTE :
14. Indiquez la forme nominale incorrectement associée à son cas :
Réponse correcte : c. Tabulis : datif
Explication :
« Tabulis » est un **ablatif pluriel**, non un datif.
Les autres associations sont correctes.
TEXTE 3
Legimus, cum Aruleno Rustico Paetus Thrasea, Herenio Senecioni Priscus Helvidius laudati essent, capitale fuisse, neque in ipsos modo auctores, sed in libros quoque eorum saevitum, delegato triumviris ministerio ut monumenta clarissimorum ingeniorum in comitio ac foro urerentur. Scilicet illo igne vocem populi Romani et libertatem senatus et conscientiam generis humani aboleri arbitrabantur, expulsis insuper sapientiae professoribus atque omni bona arte in exilium acta, ne quid usquam honestum occurreret. Dedimus profecto grande patientiae documentum; et sicut vetus aetas vidit quid ultimum in libertate esset, ita nos quid in servitute, adempto per inquisitiones etiam loquendi audiendique commercio. Memoriam quoque ipsam cum voce perdidissemus, si tam in nostra potestate esset oblivisci quam tacere.
QUESTION SUR LE TEXTE :
15. Indiquez la proposition qui se rapproche du plasticage des maisons de presse par le pouvoir dans certains États modernes.
Réponse correcte : d. Les ouvrages des plus brillants génies furent brûlés par le pouvoir
Explication :
Le plasticage de maisons de presse vise à détruire des moyens d’expression.
Dans le texte, le pouvoir fait brûler les livres des intellectuels :
c’est l’équivalent antique de la destruction de médias.
TEXTE 3
Legimus, cum Aruleno Rustico Paetus Thrasea, Herenio Senecioni Priscus Helvidius laudati essent, capitale fuisse, neque in ipsos modo auctores, sed in libros quoque eorum saevitum, delegato triumviris ministerio ut monumenta clarissimorum ingeniorum in comitio ac foro urerentur. Scilicet illo igne vocem populi Romani et libertatem senatus et conscientiam generis humani aboleri arbitrabantur, expulsis insuper sapientiae professoribus atque omni bona arte in exilium acta, ne quid usquam honestum occurreret. Dedimus profecto grande patientiae documentum; et sicut vetus aetas vidit quid ultimum in libertate esset, ita nos quid in servitute, adempto per inquisitiones etiam loquendi audiendique commercio. Memoriam quoque ipsam cum voce perdidissemus, si tam in nostra potestate esset oblivisci quam tacere.
QUESTION SUR LE TEXTE :
16. Indiquez la forme nominale incorrectement associée à son genre.
Réponse correcte : a. Comito : féminin
Explication :
« Comitio » (forme correcte : comitium) est un **neutre**, non un féminin.
Les autres formes sont correctement associées à leur genre.
TEXTE 3
Legimus, cum Aruleno Rustico Paetus Thrasea, Herenio Senecioni Priscus Helvidius laudati essent, capitale fuisse, neque in ipsos modo auctores, sed in libros quoque eorum saevitum, delegato triumviris ministerio ut monumenta clarissimorum ingeniorum in comitio ac foro urerentur. Scilicet illo igne vocem populi Romani et libertatem senatus et conscientiam generis humani aboleri arbitrabantur, expulsis insuper sapientiae professoribus atque omni bona arte in exilium acta, ne quid usquam honestum occurreret. Dedimus profecto grande patientiae documentum; et sicut vetus aetas vidit quid ultimum in libertate esset, ita nos quid in servitute, adempto per inquisitiones etiam loquendi audiendique commercio. Memoriam quoque ipsam cum voce perdidissemus, si tam in nostra potestate esset oblivisci quam tacere.
QUESTION SUR LE TEXTE :
17. Le subjonctif « esset » marque :
Réponse correcte : c. L’irréel du passé
Explication :
« esset » (imparfait du subjonctif) exprime une situation hypothétique
qui aurait pu être mais ne s’est pas réalisée → **irréel du passé**.
TEXTE 3
Legimus, cum Aruleno Rustico Paetus Thrasea, Herenio Senecioni Priscus Helvidius laudati essent, capitale fuisse, neque in ipsos modo auctores, sed in libros quoque eorum saevitum, delegato triumviris ministerio ut monumenta clarissimorum ingeniorum in comitio ac foro urerentur. Scilicet illo igne vocem populi Romani et libertatem senatus et conscientiam generis humani aboleri arbitrabantur, expulsis insuper sapientiae professoribus atque omni bona arte in exilium acta, ne quid usquam honestum occurreret. Dedimus profecto grande patientiae documentum; et sicut vetus aetas vidit quid ultimum in libertate esset, ita nos quid in servitute, adempto per inquisitiones etiam loquendi audiendique commercio. Memoriam quoque ipsam cum voce perdidissemus, si tam in nostra potestate esset oblivisci quam tacere.
QUESTION SUR LE TEXTE :
18. Le terme « servitude » est emprunté au langage :
Réponse correcte : e. Tyrannique
Explication :
« Servitude » renvoie à l’oppression, à la domination absolue,
donc au vocabulaire **tyrannique**, opposé à la liberté.
TEXTE 3
Legimus, cum Aruleno Rustico Paetus Thrasea, Herenio Senecioni Priscus Helvidius laudati essent, capitale fuisse, neque in ipsos modo auctores, sed in libros quoque eorum saevitum, delegato triumviris ministerio ut monumenta clarissimorum ingeniorum in comitio ac foro urerentur. Scilicet illo igne vocem populi Romani et libertatem senatus et conscientiam generis humani aboleri arbitrabantur, expulsis insuper sapientiae professoribus atque omni bona arte in exilium acta, ne quid usquam honestum occurreret. Dedimus profecto grande patientiae documentum; et sicut vetus aetas vidit quid ultimum in libertate esset, ita nos quid in servitute, adempto per inquisitiones etiam loquendi audiendique commercio. Memoriam quoque ipsam cum voce perdidissemus, si tam in nostra potestate esset oblivisci quam tacere.
QUESTION SUR LE TEXTE :
19. Indiquez le terme dont les éléments d’explication grammaticale de la forme comportent une erreur.
Réponse correcte : d. Libertate : ablatif, compl. de lieu, régi par in
Explication :
« Libertate » est bien un **ablatif**, mais ce n’est pas un complément de lieu
et il n’est pas régi par « in ».
Ici, c’est un **ablatif de manière / d’état**, sans préposition.
20. Le nom qui convient au soulèvement des peuples égyptiens et tunisiens contre leurs régimes est :
Réponse correcte : e. La révolution
Explication :
Les soulèvements égyptien et tunisien de 2011 sont appelés
les « révolutions arabes » ou « printemps arabes ».
Le terme exact est donc **révolution**.
21. Indiquez dans le monde du travail le mot latin qui signifie en attendant.
Réponse correcte : d. Interim
Explication :
« Interim » signifie littéralement « en attendant », « provisoirement ».
C’est un terme latin encore utilisé dans le monde professionnel moderne.
22. En droit congolais, le mariage homosexuel est une matière qui intéresse :
Réponse correcte : b. Le parlement
Explication :
Le mariage homosexuel relève de la **législation**, donc du pouvoir
législatif → le Parlement. Ce n’est ni une matière judiciaire ni électorale.
23. Indiquez deux empereurs romains qui appartiennent à la dynastie Julio-Claudienne.
Réponse correcte : a. Auguste et Tibère
Explication :
La dynastie Julio‑Claudienne comprend : Auguste, Tibère, Caligula,
Claude et Néron.
La seule paire correcte est donc **Auguste et Tibère**.
24. En droit congolais, la naturalisation correspond à l’objet du Pro Archia appelé :
Réponse correcte : b. Civitatis donatio
Explication :
Dans *Pro Archia*, Cicéron défend l’octroi de la citoyenneté à Archias.
La « civitatis donatio » = **don de la citoyenneté**, équivalent de la naturalisation.
25. Indiquez la proposition où l’auteur est correctement associé au genre poétique (II) abordé dans son œuvre.
(I)
1. Horace
2. Plaute
3. Sénèque
4. Tibulle
5. Virgile
(II)
a. Chrétienne
b. Dramatique
c. Lyrique
d. Pastorale
e. Philosophique
f. Satirique
Réponse correcte : 5. 1f, 2b, 3e, 4c, 5d
Explication :
– Horace → satirique (f)
– Plaute → dramatique (b)
– Sénèque → philosophique (e)
– Tibulle → lyrique (c)
– Virgile → pastoral (d)
La proposition 5 est la seule qui associe correctement chaque auteur à son genre.