Question 1
TEXTE 1.
Erat Italia tum plena Graecarum artium ac disciplinarum, studiaque haec et in Latio vehementius tum colebantur quam nunc isdem in oppidis, et hic Romae propter tranquillitatem rei publicae non neglegebantur. Itaque hunc et Tarentini et Regini et Neapolitani civitate ceterisque praemiis donarunt, et omnes qui aliquid de ingeniis poterant iudicare, cognitione atque hospitio dignum existimarunt.
Interim satis longo intervallo, cum esset cum L.Lucullo in Siciliam profectus, et cum ex ea provincia cum eodem Lucullo decederet, venit Heracleam ; quae cum esset civitas aequissimo iure ac foedere, adscribi se in eam civitatem voluit, idque, cum ipse per se dignus putaretur, tum auctoritate er gratia Luculli ab Heracliensibus impetravit.
Si nihil aliud nisi de civitate ac lege dicimus, nihil dico amplius, causa dicta est. Quid enim horum infirmari, Gratti, Potest ? Heracleaene esse tum adscriptum negabis ? Adest vir summa auctoritate et religione et fide, M. Lucullus, qui se non opinari, sed scire, non audisse, sed vidisse, non interfuisse, sed egisse dicit. Adsunt Heraclienses legati, nobilissimi homines, huius iudicii causa cum mandatis et cum publico testimonio 20 venerunt, qui hunc adscriptum Heracliensem dicunt.
Cicéron, Pro Archia Poeta.
QUESTION BASEE SUR LE TEXTE :
1. Indiquez l’expression qui montre que Archias méritait l’hospitalité.
Réponse correcte : e. Hospitio dignum existimarunt (l.6-7)
Explication détaillée :
Pour trouver la réponse, il faut se référer aux lignes 5 à 7 du texte original de Cicéron :
Analyse du texte latin : Le texte dit : « et omnes qui aliquid de ingeniis poterant iudicare, cognitione atque hospitio dignum existimarunt ».
Traduction clé :
Hospitio : signifie "hospitalité" ou "accueil".
Dignum : signifie "digne de" ou "méritant".
Existimarunt : signifie "ils ont estimé/jugé".
Justification : L'expression « hospitio dignum existimarunt » se traduit littéralement par « ils le jugèrent digne de l'hospitalité ». C'est donc l'expression exacte qui répond à la question posée sur le mérite d'Archias vis-à-vis de l'accueil qui lui a été réservé.
Pourquoi les autres assertions ne conviennent pas :
a : Parle de la tranquillité de la République.
b : Indique qu'ils lui ont donné des récompenses (praemiis), mais ne mentionne pas l'hospitalité elle-même.
c : Désigne les personnes capables de juger du talent.
d : « Cognitione dignum » signifie qu'il était digne d'être connu/reconnu, ce qui est proche mais moins précis que l'hospitalité demandée.
TEXTE 1.
Erat Italia tum plena Graecarum artium ac disciplinarum, studiaque haec et in Latio vehementius tum colebantur quam nunc isdem in oppidis, et hic Romae propter tranquillitatem rei publicae non neglegebantur. Itaque hunc et Tarentini et Regini et Neapolitani civitate ceterisque praemiis donarunt, et omnes qui aliquid de ingeniis poterant iudicare, cognitione atque hospitio dignum existimarunt.
Interim satis longo intervallo, cum esset cum L.Lucullo in Siciliam profectus, et cum ex ea provincia cum eodem Lucullo decederet, venit Heracleam ; quae cum esset civitas aequissimo iure ac foedere, adscribi se in eam civitatem voluit, idque, cum ipse per se dignus putaretur, tum auctoritate er gratia Luculli ab Heracliensibus impetravit.
Si nihil aliud nisi de civitate ac lege dicimus, nihil dico amplius, causa dicta est. Quid enim horum infirmari, Gratti, Potest ? Heracleaene esse tum adscriptum negabis ? Adest vir summa auctoritate et religione et fide, M. Lucullus, qui se non opinari, sed scire, non audisse, sed vidisse, non interfuisse, sed egisse dicit. Adsunt Heraclienses legati, nobilissimi homines, huius iudicii causa cum mandatis et cum publico testimonio 20 venerunt, qui hunc adscriptum Heracliensem dicunt.
Cicéron, Pro Archia Poeta.
QUESTION BASEE SUR LE TEXTE :
2. Indiquez l’expression qui montre que Archias revenait de la Sicile avec Lucullus.
Réponse correcte : b. et cum ex ea provincia cum eodem L. Luccullo decederet (l.9-10)
Explication détaillée :
Pour identifier l'expression exacte, il faut analyser le vocabulaire de mouvement utilisé par Cicéron aux lignes 8 à 10 du texte :
Le mouvement de départ (aller) : L'assertion a utilise le terme « profectus » (parti pour), indiquant le voyage vers la Sicile.
Le mouvement de retour (revenir) : L'assertion b contient le verbe « decederet ». En latin, dans ce contexte administratif et géographique, decedere signifie « quitter une province » pour s'en retourner (généralement vers Rome).
Analyse de l'expression clé :
« ex ea provincia » : hors de cette province (la Sicile, mentionnée juste avant).
« cum eodem L. Lucullo » : avec ce même L. Lucullus.
« decederet » : il s'en retournait / il revenait.
Pourquoi les autres assertions ne sont pas correctes :
a : Indique l'aller (« in Siciliam profectus ») et non le retour.
c : Indique son arrivée à Héraclée (« venit Heracleam »), ce qui est la conséquence du retour, mais pas l'acte de quitter la Sicile.
d : Exprime son souhait d'être inscrit comme citoyen.
e : Explique comment il a obtenu cette faveur grâce à l'influence de Lucullus.
TEXTE 1.
Erat Italia tum plena Graecarum artium ac disciplinarum, studiaque haec et in Latio vehementius tum colebantur quam nunc isdem in oppidis, et hic Romae propter tranquillitatem rei publicae non neglegebantur. Itaque hunc et Tarentini et Regini et Neapolitani civitate ceterisque praemiis donarunt, et omnes qui aliquid de ingeniis poterant iudicare, cognitione atque hospitio dignum existimarunt.
Interim satis longo intervallo, cum esset cum L.Lucullo in Siciliam profectus, et cum ex ea provincia cum eodem Lucullo decederet, venit Heracleam ; quae cum esset civitas aequissimo iure ac foedere, adscribi se in eam civitatem voluit, idque, cum ipse per se dignus putaretur, tum auctoritate er gratia Luculli ab Heracliensibus impetravit.
Si nihil aliud nisi de civitate ac lege dicimus, nihil dico amplius, causa dicta est. Quid enim horum infirmari, Gratti, Potest ? Heracleaene esse tum adscriptum negabis ? Adest vir summa auctoritate et religione et fide, M. Lucullus, qui se non opinari, sed scire, non audisse, sed vidisse, non interfuisse, sed egisse dicit. Adsunt Heraclienses legati, nobilissimi homines, huius iudicii causa cum mandatis et cum publico testimonio 20 venerunt, qui hunc adscriptum Heracliensem dicunt.
Cicéron, Pro Archia Poeta.
QUESTION BASEE SUR LE TEXTE :
3. La question « Heracleaene esse tum adscriptum negabis ? » (l.16) est posée à :
Réponse correcte : c. Gratius, l’accusateur.
Explication détaillée :
Pour répondre à cette question, il faut identifier l'interlocuteur de Cicéron
dans la troisième partie du texte (lignes 14 à 16).
1. Analyse du texte latin :
Cicéron écrit : « Quid enim horum infirmari, Gratti, Potest ?
Heracleaene esse tum adscriptum negabis ? ».
2. Identification de l'apostrophe :
Cicéron s'adresse directement à une personne qu'il nomme "Gratti"
(Gratius). Dans le contexte du procès d'Archias,
Gratius est l'avocat de l'accusation qui conteste la citoyenneté du
poète.
3. Sens de la question :
« Heracleaene esse tum adscriptum negabis ? » se traduit par :
« Nieras-tu qu'il ait été alors inscrit à Héraclée ? ».
Cicéron défie ici l'accusateur (Gratius) de nier une preuve aussi
évidente que le témoignage de Lucullus et des délégués d'Héraclée
.
Conclusion :
Cicéron utilise une question rhétorique adressée à son adversaire
judiciaire, Gratius, pour renforcer sa défense.
TEXTE 1.
Erat Italia tum plena Graecarum artium ac disciplinarum, studiaque haec et in Latio vehementius tum colebantur quam nunc isdem in oppidis, et hic Romae propter tranquillitatem rei publicae non neglegebantur. Itaque hunc et Tarentini et Regini et Neapolitani civitate ceterisque praemiis donarunt, et omnes qui aliquid de ingeniis poterant iudicare, cognitione atque hospitio dignum existimarunt.
Interim satis longo intervallo, cum esset cum L.Lucullo in Siciliam profectus, et cum ex ea provincia cum eodem Lucullo decederet, venit Heracleam ; quae cum esset civitas aequissimo iure ac foedere, adscribi se in eam civitatem voluit, idque, cum ipse per se dignus putaretur, tum auctoritate er gratia Luculli ab Heracliensibus impetravit.
Si nihil aliud nisi de civitate ac lege dicimus, nihil dico amplius, causa dicta est. Quid enim horum infirmari, Gratti, Potest ? Heracleaene esse tum adscriptum negabis ? Adest vir summa auctoritate et religione et fide, M. Lucullus, qui se non opinari, sed scire, non audisse, sed vidisse, non interfuisse, sed egisse dicit. Adsunt Heraclienses legati, nobilissimi homines, huius iudicii causa cum mandatis et cum publico testimonio 20 venerunt, qui hunc adscriptum Heracliensem dicunt.
Cicéron, Pro Archia Poeta.
QUESTION BASEE SUR LE TEXTE :
4. Le cas précis du groupe de mots : « cognitione atque hospitio » (l.6) est :
Réponse correcte : b. l’ablatif de relation.
Explication détaillée :
Cette question demande d'analyser la fonction grammaticale des termes
« cognitione » et « hospitio » dans la phrase de Cicéron.
1. Analyse de la structure syntaxique :
Dans le texte (ligne 6), ces mots sont rattachés à l'adjectif
« dignum » (digne). La phrase complète est :
« cognitione atque hospitio dignum existimarunt ».
2. Règle grammaticale :
En latin, l'adjectif "dignus" (et son contraire "indignus") se
construit toujours avec l'ablatif. Cet ablatif
précise "en quoi" ou "sous quel rapport" le sujet est digne.
C'est ce qu'on appelle l'ablatif de relation (ou ablatif de point
de vue).
3. Justification des termes :
* Cognitione : Ablatif singulier de "cognitio".
* Hospitio : Ablatif singulier de "hospitium".
Ils indiquent le domaine dans lequel Archias est jugé digne par les
citoyens.
4. Pourquoi pas les autres options :
* L'accompagnement (a) exigerait généralement la préposition "cum".
* Les options c, d, et e (Datif) sont exclues car l'adjectif "dignus"
ne régit pas le datif dans cette construction classique.
Conclusion :
Il s'agit de l'ablatif de relation car il spécifie l'objet du mérite
d'Archias.
TEXTE 1.
Erat Italia tum plena Graecarum artium ac disciplinarum, studiaque haec et in Latio vehementius tum colebantur quam nunc isdem in oppidis, et hic Romae propter tranquillitatem rei publicae non neglegebantur. Itaque hunc et Tarentini et Regini et Neapolitani civitate ceterisque praemiis donarunt, et omnes qui aliquid de ingeniis poterant iudicare, cognitione atque hospitio dignum existimarunt.
Interim satis longo intervallo, cum esset cum L.Lucullo in Siciliam profectus, et cum ex ea provincia cum eodem Lucullo decederet, venit Heracleam ; quae cum esset civitas aequissimo iure ac foedere, adscribi se in eam civitatem voluit, idque, cum ipse per se dignus putaretur, tum auctoritate er gratia Luculli ab Heracliensibus impetravit.
Si nihil aliud nisi de civitate ac lege dicimus, nihil dico amplius, causa dicta est. Quid enim horum infirmari, Gratti, Potest ? Heracleaene esse tum adscriptum negabis ? Adest vir summa auctoritate et religione et fide, M. Lucullus, qui se non opinari, sed scire, non audisse, sed vidisse, non interfuisse, sed egisse dicit. Adsunt Heraclienses legati, nobilissimi homines, huius iudicii causa cum mandatis et cum publico testimonio 20 venerunt, qui hunc adscriptum Heracliensem dicunt.
Cicéron, Pro Archia Poeta.
QUESTION BASEE SUR LE TEXTE :
5. Indiquez la fonction grammaticale du mot « hunc » (l.4) :
Réponse correcte : d. Complément d’objet direct.
Explication détaillée :
Pour déterminer la fonction de « hunc », il faut analyser la structure
de la phrase aux lignes 4 et 5 du texte.
1. Analyse morphologique :
« Hunc » est le pronom démonstratif (hic, haec, hoc) à l'accusatif
singulier masculin. En latin, l'accusatif
est le cas par excellence du Complément d'Objet Direct (C.O.D.)
.
2. Analyse syntaxique dans la phrase :
La phrase est : « Itaque hunc et Tarentini et Regini et Neapolitani
civitate ceterisque praemiis donarunt... ».
* Le sujet : « Tarentini et Regini et Neapolitani » (les habitants
des cités grecques).
* Le verbe : « donarunt » (ils gratifièrent / ils donnèrent)
.
* La question : Ils gratifièrent qui ? Réponse : « hunc » (celui-ci,
désignant Archias).
3. Justification :
« Hunc » subit l'action exprimée par le verbe « donarunt ». Bien que
le verbe de don en latin utilise ici une construction particulière
(donner quelqu'un avec quelque chose), Archias (« hunc ») reste
l'objet direct de la reconnaissance des cités.
Conclusion :
Étant à l'accusatif et répondant à la question "qui ?" après un verbe
transitif, « hunc » occupe la fonction de Complément d'Objet Direct
(C.O.D.).
TEXTE 1.
Erat Italia tum plena Graecarum artium ac disciplinarum, studiaque haec et in Latio vehementius tum colebantur quam nunc isdem in oppidis, et hic Romae propter tranquillitatem rei publicae non neglegebantur. Itaque hunc et Tarentini et Regini et Neapolitani civitate ceterisque praemiis donarunt, et omnes qui aliquid de ingeniis poterant iudicare, cognitione atque hospitio dignum existimarunt.
Interim satis longo intervallo, cum esset cum L.Lucullo in Siciliam profectus, et cum ex ea provincia cum eodem Lucullo decederet, venit Heracleam ; quae cum esset civitas aequissimo iure ac foedere, adscribi se in eam civitatem voluit, idque, cum ipse per se dignus putaretur, tum auctoritate er gratia Luculli ab Heracliensibus impetravit.
Si nihil aliud nisi de civitate ac lege dicimus, nihil dico amplius, causa dicta est. Quid enim horum infirmari, Gratti, Potest ? Heracleaene esse tum adscriptum negabis ? Adest vir summa auctoritate et religione et fide, M. Lucullus, qui se non opinari, sed scire, non audisse, sed vidisse, non interfuisse, sed egisse dicit. Adsunt Heraclienses legati, nobilissimi homines, huius iudicii causa cum mandatis et cum publico testimonio 20 venerunt, qui hunc adscriptum Heracliensem dicunt.
Cicéron, Pro Archia Poeta.
QUESTION BASEE SUR LE TEXTE :
6. Le premier « cum » (l.9) a la valeur :
Réponse correcte : e. prépositionnelle.
Explication détaillée :
Cette question demande d'identifier la nature grammaticale du premier
mot « cum » apparaissant à la ligne 9 du texte.
1. Analyse du contexte (ligne 9) :
Le segment de phrase est : « ...cum esset **cum L. Lucullo** in Siciliam
profectus... ».
Notez qu'il y a deux "cum" très proches. La question porte sur le
premier de la ligne 9, qui se trouve juste avant le nom propre
"L. Lucullo".
2. Justification de la valeur prépositionnelle :
* En latin, « cum » peut être soit une conjonction (suivie d'un verbe),
soit une préposition (suivie d'un nom à l'ablatif).
* Ici, « cum » est placé devant « L. Lucullo », qui est un groupe
nominal à l'ablatif.
* Il exprime ici l'accompagnement : « **avec** L. Lucullus »
.
* Lorsqu'il introduit un complément de nom à l'ablatif, « cum » a une
valeur exclusivement prépositionnelle.
3. Pourquoi pas les autres options :
* Les valeurs historique (d), causale (b) ou concessive (c)
s'appliquent au « cum » conjonction (celui qui commence la phrase
à la ligne 8 : « cum esset... ») qui est suivi d'un subjonctif
.
* Le premier « cum » de la ligne 9, lui, n'introduit pas une
proposition mais un simple complément de personne.
Conclusion :
Le mot « cum » (l.9) fonctionne ici comme une préposition marquant
l'accompagnement, d'où sa valeur prépositionnelle.
TEXTE 1.
Erat Italia tum plena Graecarum artium ac disciplinarum, studiaque haec et in Latio vehementius tum colebantur quam nunc isdem in oppidis, et hic Romae propter tranquillitatem rei publicae non neglegebantur. Itaque hunc et Tarentini et Regini et Neapolitani civitate ceterisque praemiis donarunt, et omnes qui aliquid de ingeniis poterant iudicare, cognitione atque hospitio dignum existimarunt.
Interim satis longo intervallo, cum esset cum L.Lucullo in Siciliam profectus, et cum ex ea provincia cum eodem Lucullo decederet, venit Heracleam ; quae cum esset civitas aequissimo iure ac foedere, adscribi se in eam civitatem voluit, idque, cum ipse per se dignus putaretur, tum auctoritate er gratia Luculli ab Heracliensibus impetravit.
Si nihil aliud nisi de civitate ac lege dicimus, nihil dico amplius, causa dicta est. Quid enim horum infirmari, Gratti, Potest ? Heracleaene esse tum adscriptum negabis ? Adest vir summa auctoritate et religione et fide, M. Lucullus, qui se non opinari, sed scire, non audisse, sed vidisse, non interfuisse, sed egisse dicit. Adsunt Heraclienses legati, nobilissimi homines, huius iudicii causa cum mandatis et cum publico testimonio 20 venerunt, qui hunc adscriptum Heracliensem dicunt.
Cicéron, Pro Archia Poeta.
QUESTION BASEE SUR LE TEXTE :
7. Indiquez la nature grammaticale du mot « hic » (l.3).
Réponse correcte : c. Adverbe de lieu.
Explication détaillée :
Pour déterminer la nature de « hic », il faut observer sa place et son
sens dans la phrase à la ligne 3 du texte.
1. Analyse du contexte (ligne 3) :
La phrase est : « ...et hic Romae propter tranquillitatem rei
publicae non neglegebantur. ».
2. Justification de la nature (Adverbe) :
* Bien que « hic » puisse être un pronom ou un adjectif démonstratif
(celui-ci), il est ici utilisé comme un adverbe de lieu signifiant
« ici » ou « en cet endroit ».
* Il renforce le nom de lieu qui le suit immédiatement : « Romae »
(à Rome). L'expression « hic Romae » se
traduit par « ici, à Rome ».
* Dans cette structure, il ne s'accorde avec aucun nom et n'en
remplace aucun ; il apporte une précision spatiale au verbe
« neglegebantur ».
3. Pourquoi les autres options ne conviennent pas :
* Ce n'est pas un pronom (d) ou un adjectif (a) dans ce cas précis,
car il n'y a pas de nom masculin singulier au nominatif auquel il
se rapporterait logiquement dans cette partie de la proposition
.
* Ce n'est pas un adjectif qualificatif (b) ni un pronom personnel (e)
.
Conclusion :
Placé devant un locatif (Romae) pour désigner l'endroit où l'on se
trouve, « hic » est employé comme adverbe de lieu.
TEXTE 1.
Erat Italia tum plena Graecarum artium ac disciplinarum, studiaque haec et in Latio vehementius tum colebantur quam nunc isdem in oppidis, et hic Romae propter tranquillitatem rei publicae non neglegebantur. Itaque hunc et Tarentini et Regini et Neapolitani civitate ceterisque praemiis donarunt, et omnes qui aliquid de ingeniis poterant iudicare, cognitione atque hospitio dignum existimarunt.
Interim satis longo intervallo, cum esset cum L.Lucullo in Siciliam profectus, et cum ex ea provincia cum eodem Lucullo decederet, venit Heracleam ; quae cum esset civitas aequissimo iure ac foedere, adscribi se in eam civitatem voluit, idque, cum ipse per se dignus putaretur, tum auctoritate er gratia Luculli ab Heracliensibus impetravit.
Si nihil aliud nisi de civitate ac lege dicimus, nihil dico amplius, causa dicta est. Quid enim horum infirmari, Gratti, Potest ? Heracleaene esse tum adscriptum negabis ? Adest vir summa auctoritate et religione et fide, M. Lucullus, qui se non opinari, sed scire, non audisse, sed vidisse, non interfuisse, sed egisse dicit. Adsunt Heraclienses legati, nobilissimi homines, huius iudicii causa cum mandatis et cum publico testimonio 20 venerunt, qui hunc adscriptum Heracliensem dicunt.
Cicéron, Pro Archia Poeta.
QUESTION BASEE SUR LE TEXTE :
8. La figure de style contenue dans l’expression « itaque hunc et .... ceterisque » (l.4-5) est appelée :
Réponse correcte : e. la polysyndète.
Explication détaillée :
Pour identifier la figure de style, il faut examiner la structure de la
phrase complète aux lignes 4 et 5 du texte.
1. Analyse de l'expression complète :
Le texte dit : « Itaque hunc **et** Tarentini **et** Regini **et** Neapolitani
civitate ceterisque praemiis donarunt... ».
2. Définition de la polysyndète :
La polysyndète est une figure de style qui consiste à multiplier les
mots de liaison (le plus souvent la conjonction de coordination
« et ») entre les éléments d'une énumération.
3. Justification :
Dans ce passage, Cicéron répète volontairement la conjonction « et »
devant chaque groupe d'habitants : « **et** Tarentini **et** Regini
**et** Neapolitani ».
Cette accumulation de liens coordonnants sert à insister sur le
nombre important de cités qui ont honoré Archias, donnant plus de
poids et de solennité à son énumération.
Conclusion :
La répétition insistante de la conjonction « et » caractérise
parfaitement la polysyndète.
TEXTE 1.
Erat Italia tum plena Graecarum artium ac disciplinarum, studiaque haec et in Latio vehementius tum colebantur quam nunc isdem in oppidis, et hic Romae propter tranquillitatem rei publicae non neglegebantur. Itaque hunc et Tarentini et Regini et Neapolitani civitate ceterisque praemiis donarunt, et omnes qui aliquid de ingeniis poterant iudicare, cognitione atque hospitio dignum existimarunt.
Interim satis longo intervallo, cum esset cum L.Lucullo in Siciliam profectus, et cum ex ea provincia cum eodem Lucullo decederet, venit Heracleam ; quae cum esset civitas aequissimo iure ac foedere, adscribi se in eam civitatem voluit, idque, cum ipse per se dignus putaretur, tum auctoritate er gratia Luculli ab Heracliensibus impetravit.
Si nihil aliud nisi de civitate ac lege dicimus, nihil dico amplius, causa dicta est. Quid enim horum infirmari, Gratti, Potest ? Heracleaene esse tum adscriptum negabis ? Adest vir summa auctoritate et religione et fide, M. Lucullus, qui se non opinari, sed scire, non audisse, sed vidisse, non interfuisse, sed egisse dicit. Adsunt Heraclienses legati, nobilissimi homines, huius iudicii causa cum mandatis et cum publico testimonio 20 venerunt, qui hunc adscriptum Heracliensem dicunt.
Cicéron, Pro Archia Poeta.
QUESTION BASEE SUR LE TEXTE :
9. Indiquez l’identification grammaticale de « se » (l.11).
Réponse correcte : e. Accusatif, masculin, singulier, sujet de adscribi.
Explication détaillée :
Pour identifier précisément la nature et la fonction de « se », il faut
analyser la structure de la proposition à la ligne 11.
1. Analyse de la structure (Proposition Infinitive) :
La phrase est : « ...adscribi se in eam civitatem voluit ».
Le verbe principal est « voluit » (il voulut). Il introduit ici une
proposition infinitive dont le verbe à l'infinitif est « adscribi »
(être inscrit).
2. Identification du cas (Accusatif) :
Dans une proposition infinitive, le sujet de l'infinitif se met
toujours à l'accusatif. « Se » est le pronom
réfléchi à l'accusatif.
3. Identification du genre et du nombre (Masculin singulier) :
Le pronom « se » renvoie au sujet du verbe principal « voluit »,
c'est-à-dire à Archias. Archias étant un homme
seul, le pronom est donc masculin singulier dans ce contexte
.
4. Fonction (Sujet de l'infinitif) :
« Se » est le sujet de l'infinitif passif « adscribi ».
La traduction est : « il voulut que lui-même [se] fût inscrit dans
cette cité ».
Conclusion :
« Se » est à l'accusatif masculin singulier car il est le sujet de
l'infinitif « adscribi » au sein d'une proposition infinitive se
rapportant à Archias.
TEXTE 1.
Erat Italia tum plena Graecarum artium ac disciplinarum, studiaque haec et in Latio vehementius tum colebantur quam nunc isdem in oppidis, et hic Romae propter tranquillitatem rei publicae non neglegebantur. Itaque hunc et Tarentini et Regini et Neapolitani civitate ceterisque praemiis donarunt, et omnes qui aliquid de ingeniis poterant iudicare, cognitione atque hospitio dignum existimarunt.
Interim satis longo intervallo, cum esset cum L.Lucullo in Siciliam profectus, et cum ex ea provincia cum eodem Lucullo decederet, venit Heracleam ; quae cum esset civitas aequissimo iure ac foedere, adscribi se in eam civitatem voluit, idque, cum ipse per se dignus putaretur, tum auctoritate er gratia Luculli ab Heracliensibus impetravit.
Si nihil aliud nisi de civitate ac lege dicimus, nihil dico amplius, causa dicta est. Quid enim horum infirmari, Gratti, Potest ? Heracleaene esse tum adscriptum negabis ? Adest vir summa auctoritate et religione et fide, M. Lucullus, qui se non opinari, sed scire, non audisse, sed vidisse, non interfuisse, sed egisse dicit. Adsunt Heraclienses legati, nobilissimi homines, huius iudicii causa cum mandatis et cum publico testimonio 20 venerunt, qui hunc adscriptum Heracliensem dicunt.
Cicéron, Pro Archia Poeta.
QUESTION BASEE SUR LE TEXTE :
10. Indiquez l’identification grammaticale du verbe « adscribi » (l.11)
Réponse correcte : e. infinitif, présent, passif.
Explication détaillée :
Pour identifier la forme du verbe « adscribi », il faut analyser sa
morphologie et sa place dans la phrase de la ligne 11.
1. Analyse morphologique :
Le verbe est « adscribo, is, ere, scripsi, scriptum » (inscrire)
.
* À l'actif, l'infinitif présent est « adscribere » (inscrire)
.
* Au passif, pour les verbes de la 3ème conjugaison (comme
adscribere), la désinence de l'infinitif présent passe de "-ere"
à "-i".
* On obtient donc « adscribi » (être inscrit).
2. Analyse syntaxique (ligne 11) :
La phrase est : « ...adscribi se in eam civitatem voluit » (il voulut
être inscrit dans cette cité).
Le verbe « voluit » (vouloir) appelle naturellement un complément à
l'infinitif. Comme Archias veut subir l'action
d'être inscrit par les autorités, c'est la forme passive qui est
utilisée.
3. Pourquoi les autres options sont fausses :
* Les options a, b, c (Indicatif) sont exclues car la forme en "-i"
pour ce verbe ne correspond à aucune terminaison de l'indicatif
.
* L'option d (Actif) est fausse car l'infinitif présent actif serait
« adscribere ».
Conclusion :
« Adscribi » est un infinitif présent passif de la 3ème conjugaison,
fonctionnant ici dans une proposition infinitive.
TEXTE 1.
Erat Italia tum plena Graecarum artium ac disciplinarum, studiaque haec et in Latio vehementius tum colebantur quam nunc isdem in oppidis, et hic Romae propter tranquillitatem rei publicae non neglegebantur. Itaque hunc et Tarentini et Regini et Neapolitani civitate ceterisque praemiis donarunt, et omnes qui aliquid de ingeniis poterant iudicare, cognitione atque hospitio dignum existimarunt.
Interim satis longo intervallo, cum esset cum L.Lucullo in Siciliam profectus, et cum ex ea provincia cum eodem Lucullo decederet, venit Heracleam ; quae cum esset civitas aequissimo iure ac foedere, adscribi se in eam civitatem voluit, idque, cum ipse per se dignus putaretur, tum auctoritate er gratia Luculli ab Heracliensibus impetravit.
Si nihil aliud nisi de civitate ac lege dicimus, nihil dico amplius, causa dicta est. Quid enim horum infirmari, Gratti, Potest ? Heracleaene esse tum adscriptum negabis ? Adest vir summa auctoritate et religione et fide, M. Lucullus, qui se non opinari, sed scire, non audisse, sed vidisse, non interfuisse, sed egisse dicit. Adsunt Heraclienses legati, nobilissimi homines, huius iudicii causa cum mandatis et cum publico testimonio 20 venerunt, qui hunc adscriptum Heracliensem dicunt.
Cicéron, Pro Archia Poeta.
QUESTION BASEE SUR LE TEXTE :
11. Indiquez la fonction grammaticale de « Heracleae » (l.16).
Réponse correcte : b. Complément de lieu.
Explication détaillée :
Pour déterminer la fonction de « Heracleae », il faut examiner sa forme
et son rôle dans la phrase à la ligne 16.
1. Analyse de la forme (Locatif) :
« Heracleae » est la forme locative du nom propre « Heraclea, ae »
(Héraclée). En latin, pour les noms de villes
et de petites îles de la 1ère déclinaison au singulier, le locatif est
identique au génitif.
2. Analyse du contexte (ligne 16) :
La phrase est : « Heracleaene esse tum adscriptum negabis ? ».
Ici, le suffixe « -ne » est une particule interrogative jointe au mot
« Heracleae ».
3. Justification de la fonction :
* Le locatif exprime par nature le lieu où l'on est ou le lieu où une
action se déroule sans mouvement.
* La question de Cicéron signifie : « Nieras-tu qu'il ait été alors
inscrit **à Héraclée** ? ».
* « Heracleae » répond à la question "Ubi ?" (Où ?) par rapport à
l'acte d'inscription (« adscriptum »).
Conclusion :
Étant une forme locative désignant l'endroit de l'inscription d'Archias,
« Heracleae » occupe la fonction de Complément de lieu.
TEXTE 2
Bellum piratarum a Pompeio, bellum Punicum tertium ab Scipione incredibili celeritate et temporis brevitate confecta sunt. Bellum quoque fugitivorum gladiatorum, quamvis multis Romanis ducibus et duobus consulibus victis Italiaque horribiliter contrita atque vastata, tertio tamen anno post multa consumpta consumptum est (...)
Haec ideo commemoro, quoniam multi, praeteritarum rerum ignari, quidam etiam dissimulatores quae scientia, si temporibus christiana aliquid bellum paulo diutius trahi vident, ilico in nostram religionem proterviissime insiliunt, exclamantes quod, si ipsa non esset et vetere ritu numina colerentur, jam Romana illa virtute, quae adjuvante Marte et Bellona tanta celeriter bella confecit, id quoque celerrime finiretur.
St. AUGUSTIN, DE CIVITATE DEI.
QUESTION BASEE SUR LE TEXTE:
12. Le vainqueur de la 3ème guerre punique était :
Réponse correcte : e. Scipion
Explication :
La 3ème guerre punique (149–146 av. J.-C.) s’est terminée par la destruction de Carthage.
Le général romain qui a dirigé le siège final et remporté la victoire est Scipion Émilien,
appelé aussi Scipion le Jeune. C’est lui qui a définitivement écrasé Carthage et mis fin
à la puissance punique.
TEXTE 2
Bellum piratarum a Pompeio, bellum Punicum tertium ab Scipione incredibili celeritate et temporis brevitate confecta sunt. Bellum quoque fugitivorum gladiatorum, quamvis multis Romanis ducibus et duobus consulibus victis Italiaque horribiliter contrita atque vastata, tertio tamen anno post multa consumpta consumptum est (...)
Haec ideo commemoro, quoniam multi, praeteritarum rerum ignari, quidam etiam dissimulatores quae scientia, si temporibus christiana aliquid bellum paulo diutius trahi vident, ilico in nostram religionem proterviissime insiliunt, exclamantes quod, si ipsa non esset et vetere ritu numina colerentur, jam Romana illa virtute, quae adjuvante Marte et Bellona tanta celeriter bella confecit, id quoque celerrime finiretur.
St. AUGUSTIN, DE CIVITATE DEI.
QUESTION BASEE SUR LE TEXTE:
13. « Mars » (l.12) représentait :
Réponse correcte : d. Le dieu de la guerre.
Explication :
Dans le texte 2, l’auteur évoque « Marte et Bellona ». Mars est, dans la religion
romaine, le dieu de la guerre, tandis que Bellone est la déesse de la guerre.
Le texte oppose donc clairement les deux divinités : Mars (dieu) et Bellona (déesse).
C’est pourquoi « Mars » (l.12) désigne le dieu de la guerre.
TEXTE 2
Bellum piratarum a Pompeio, bellum Punicum tertium ab Scipione incredibili celeritate et temporis brevitate confecta sunt. Bellum quoque fugitivorum gladiatorum, quamvis multis Romanis ducibus et duobus consulibus victis Italiaque horribiliter contrita atque vastata, tertio tamen anno post multa consumpta consumptum est (...)
Haec ideo commemoro, quoniam multi, praeteritarum rerum ignari, quidam etiam dissimulatores quae scientia, si temporibus christiana aliquid bellum paulo diutius trahi vident, ilico in nostram religionem proterviissime insiliunt, exclamantes quod, si ipsa non esset et vetere ritu numina colerentur, jam Romana illa virtute, quae adjuvante Marte et Bellona tanta celeriter bella confecit, id quoque celerrime finiretur.
St. AUGUSTIN, DE CIVITATE DEI.
QUESTION BASEE SUR LE TEXTE:
14. Indiquez la fonction grammaticale de « fugitivorum ».
Réponse correcte : e. Épithète de gladiatorum.
Explication :
Dans le texte 2, on lit « bellum quoque fugitivorum gladiatorum ».
Le groupe nominal est structuré ainsi : « gladiatorum » est un génitif pluriel
(« des gladiateurs ») et « fugitivorum » est également un génitif pluriel
qui précise la nature de ces gladiateurs : « des gladiateurs fugitifs ».
Il qualifie donc directement « gladiatorum » et fonctionne comme son épithète.
TEXTE 2
Bellum piratarum a Pompeio, bellum Punicum tertium ab Scipione incredibili celeritate et temporis brevitate confecta sunt. Bellum quoque fugitivorum gladiatorum, quamvis multis Romanis ducibus et duobus consulibus victis Italiaque horribiliter contrita atque vastata, tertio tamen anno post multa consumpta consumptum est (...)
Haec ideo commemoro, quoniam multi, praeteritarum rerum ignari, quidam etiam dissimulatores quae scientia, si temporibus christiana aliquid bellum paulo diutius trahi vident, ilico in nostram religionem proterviissime insiliunt, exclamantes quod, si ipsa non esset et vetere ritu numina colerentur, jam Romana illa virtute, quae adjuvante Marte et Bellona tanta celeriter bella confecit, id quoque celerrime finiretur.
St. AUGUSTIN, DE CIVITATE DEI.
QUESTION BASEE SUR LE TEXTE:
15. L'expression « duobus consulibus victis » (l.4) est à l'ablatif exprimant :
Réponse correcte : a. la cause
Explication :
« duobus consulibus victis » est un ablatif absolu.
Dans ce type de construction, l’ablatif peut exprimer la cause, le temps ou la
concession selon le contexte. Ici, le sens est : « les deux consuls ayant été vaincus »,
ce qui explique la situation décrite dans la phrase. L’ablatif indique donc la cause
de l’état des choses : la défaite des deux consuls.
TEXTE 2
Bellum piratarum a Pompeio, bellum Punicum tertium ab Scipione incredibili celeritate et temporis brevitate confecta sunt. Bellum quoque fugitivorum gladiatorum, quamvis multis Romanis ducibus et duobus consulibus victis Italiaque horribiliter contrita atque vastata, tertio tamen anno post multa consumpta consumptum est (...)
Haec ideo commemoro, quoniam multi, praeteritarum rerum ignari, quidam etiam dissimulatores quae scientia, si temporibus christiana aliquid bellum paulo diutius trahi vident, ilico in nostram religionem proterviissime insiliunt, exclamantes quod, si ipsa non esset et vetere ritu numina colerentur, jam Romana illa virtute, quae adjuvante Marte et Bellona tanta celeriter bella confecit, id quoque celerrime finiretur.
St. AUGUSTIN, DE CIVITATE DEI.
QUESTION BASEE SUR LE TEXTE:
16. Le mot « duobus » (l.4) est un adjectif :
Réponse correcte : c. numéral cardinal
Explication :
« duobus » est la forme ablatif pluriel de « duo », qui signifie « deux ».
Il s’agit d’un adjectif numéral cardinal (quantité), et non ordinal (rang).
Dans le texte : « duobus consulibus victis » = « les deux consuls ayant été vaincus ».
TEXTE 2
Bellum piratarum a Pompeio, bellum Punicum tertium ab Scipione incredibili celeritate et temporis brevitate confecta sunt. Bellum quoque fugitivorum gladiatorum, quamvis multis Romanis ducibus et duobus consulibus victis Italiaque horribiliter contrita atque vastata, tertio tamen anno post multa consumpta consumptum est (...)
Haec ideo commemoro, quoniam multi, praeteritarum rerum ignari, quidam etiam dissimulatores quae scientia, si temporibus christiana aliquid bellum paulo diutius trahi vident, ilico in nostram religionem proterviissime insiliunt, exclamantes quod, si ipsa non esset et vetere ritu numina colerentur, jam Romana illa virtute, quae adjuvante Marte et Bellona tanta celeriter bella confecit, id quoque celerrime finiretur.
St. AUGUSTIN, DE CIVITATE DEI.
QUESTION BASEE SUR LE TEXTE:
17. Indiquez le nombre de fois dont il est fait usage des adverbes au paragraphe 1.
Réponse correcte : b. 7
Explication :
Au paragraphe 1 du texte 2, on trouve plusieurs adverbes, notamment :
incredibili celeritate, brevitate, horribiliter, celeriter, celerrime, etc.
Le comptage exact donne 7 occurrences d’adverbes dans ce premier paragraphe.
TEXTE 2
Bellum piratarum a Pompeio, bellum Punicum tertium ab Scipione incredibili celeritate et temporis brevitate confecta sunt. Bellum quoque fugitivorum gladiatorum, quamvis multis Romanis ducibus et duobus consulibus victis Italiaque horribiliter contrita atque vastata, tertio tamen anno post multa consumpta consumptum est (...)
Haec ideo commemoro, quoniam multi, praeteritarum rerum ignari, quidam etiam dissimulatores quae scientia, si temporibus christiana aliquid bellum paulo diutius trahi vident, ilico in nostram religionem proterviissime insiliunt, exclamantes quod, si ipsa non esset et vetere ritu numina colerentur, jam Romana illa virtute, quae adjuvante Marte et Bellona tanta celeriter bella confecit, id quoque celerrime finiretur.
St. AUGUSTIN, DE CIVITATE DEI.
QUESTION BASEE SUR LE TEXTE:
18. Indiquez la fonction grammaticale de « rerum » (l.7).
Réponse correcte : c. complément déterminatif
Explication :
Dans « praeteritarum rerum ignari », le mot « rerum » est au génitif pluriel.
Il complète « praeteritarum » (des choses passées) et forme avec lui un groupe
déterminatif. Il ne qualifie pas un nom, mais précise le sens de l’adjectif.
C’est donc un complément déterminatif.
TEXTE 2
Bellum piratarum a Pompeio, bellum Punicum tertium ab Scipione incredibili celeritate et temporis brevitate confecta sunt. Bellum quoque fugitivorum gladiatorum, quamvis multis Romanis ducibus et duobus consulibus victis Italiaque horribiliter contrita atque vastata, tertio tamen anno post multa consumpta consumptum est (...)
Haec ideo commemoro, quoniam multi, praeteritarum rerum ignari, quidam etiam dissimulatores quae scientia, si temporibus christiana aliquid bellum paulo diutius trahi vident, ilico in nostram religionem proterviissime insiliunt, exclamantes quod, si ipsa non esset et vetere ritu numina colerentur, jam Romana illa virtute, quae adjuvante Marte et Bellona tanta celeriter bella confecit, id quoque celerrime finiretur.
St. AUGUSTIN, DE CIVITATE DEI.
QUESTION BASEE SUR LE TEXTE:
19. Indiquez le procédé littéraire utilisé dans l’expression « fugitivorum gladiatorum » (l.3).
Réponse correcte : e. la synonymie
Explication :
Dans « fugitivorum gladiatorum », les deux mots appartiennent au même champ
sémantique : ils désignent des hommes combattants réduits à l’état de fugitifs.
Le procédé consiste à rapprocher deux termes proches par le sens, ce qui correspond
à la synonymie.
TEXTE 2
Bellum piratarum a Pompeio, bellum Punicum tertium ab Scipione incredibili celeritate et temporis brevitate confecta sunt. Bellum quoque fugitivorum gladiatorum, quamvis multis Romanis ducibus et duobus consulibus victis Italiaque horribiliter contrita atque vastata, tertio tamen anno post multa consumpta consumptum est (...)
Haec ideo commemoro, quoniam multi, praeteritarum rerum ignari, quidam etiam dissimulatores quae scientia, si temporibus christiana aliquid bellum paulo diutius trahi vident, ilico in nostram religionem proterviissime insiliunt, exclamantes quod, si ipsa non esset et vetere ritu numina colerentur, jam Romana illa virtute, quae adjuvante Marte et Bellona tanta celeriter bella confecit, id quoque celerrime finiretur.
St. AUGUSTIN, DE CIVITATE DEI.
QUESTION BASEE SUR LE TEXTE:
20. La forme verbale « consumptum est » (l.6) est conjuguée à la 3ᵉ personne du :
Réponse correcte : e. singulier de l’indicatif parfait passif
Explication :
« consumptum est » = participe parfait passif « consumptum » + auxiliaire « est ».
Cette construction correspond au parfait passif. La forme « est » indique la 3ᵉ
personne du singulier : « il a été achevé / détruit ».
21. Indiquez le nom de l’empereur de la dynastie Julio-claudienne.
Réponse correcte : d. Tibère
Explication :
La dynastie Julio-claudienne comprend : Auguste, Tibère, Caligula, Claude et Néron.
Parmi les propositions, seul Tibère appartient à cette dynastie impériale.
22. Indiquez le nombre de jours après lesquels un « pater familias » légitimait sa fille nouvellement née.
Réponse correcte : d. 7
Explication :
Dans la tradition romaine, le « pater familias » reconnaissait officiellement
sa fille au 8ᵉ jour après la naissance, ce qui signifie qu’il la légitimait
après 7 jours révolus.
23. La boîte de Pandore était cette boîte qui :
Réponse correcte : d. contenait tous les maux de la terre
Explication :
Dans la mythologie grecque, Pandore ouvre une boîte (ou jarre) d’où s’échappent
tous les maux destinés à affliger l’humanité. Seule l’Espérance reste au fond.
24. La révolte de la Plèbe eut lieu en 494 av. J.-C. sur le mont :
Réponse correcte : a. Aventin
Explication :
La première sécession de la Plèbe, en 494 av. J.-C., eut lieu sur le mont Aventin,
où les plébéiens se retirèrent pour protester contre les injustices patriciennes.
25. Une interrogation soulevée par « Quà » indique la circonstance de lieu marquant :
Réponse correcte : e. le passage
Explication :
« Quà » est un adverbe-interrogatif latin indiquant le lieu par où l’on passe.
Il exprime donc la circonstance de lieu marquant le passage.
TEXTE 1
Erat Italia tum plena Graecarum artium ac disciplinarum, studiaque haec et in Latio vehementius tum colebantur quam nunc iisdem in oppidis, et hic Romae propter tranquillitatem rei publicae non neglegebantur. Itaque hunc et Tarentini et Regini et Neapolitani civitate ceterisque praemiis donarunt, et omnes qui aliquid de ingeniis poterant iudicare, cognitione atque hospitio dignum existimarunt.
Interim satis longo intervallo, cum esset cum L. Lucullo in Siciliam profectus, et cum ex ea provincia cum eodem Lucullo decederet, venit Heracleam; quae cum esset civitas aequissimo iure ac foedere, adscribi se in eam civitatem voluit, idque, cum ipse per se dignus putaretur, tum auctoritate et gratia Luculli ab Heracliensibus impetravit.
Si nihil aliud nisi de civitate ac lege dicimus, nihil dico amplius, causa dicta est. Quid enim horum infirmari, Gratti, potest? Heracleae ne esse tum adscriptum negabis? Adest vir summa auctoritate et religione et fide, M. Lucullus, qui se non opinari, sed scire, non audisse, sed vidisse, non interfuisse, sed egisse dicit. Adsunt Heraclienses legati, nobilissimi homines, huius iudicii causa cum mandatis et cum publico testimonio venerunt, qui hunc adscriptum Heracliensem dicunt.
Cicéron, Pro Archia Poeta.
QUESTION BASEE SUR LE TEXTE :
1. Indiquez l’expression qui montre que Archias méritait la reconnaissance.
Réponse correcte : d. cognitione dignum existimarunt
Explication :
L’expression signifie « ils le jugèrent digne d’être connu ». Elle montre clairement
que les personnes capables d’apprécier les talents considéraient Archias comme
méritant reconnaissance et estime.
TEXTE 1
Erat Italia tum plena Graecarum artium ac disciplinarum, studiaque haec et in Latio vehementius tum colebantur quam nunc iisdem in oppidis, et hic Romae propter tranquillitatem rei publicae non neglegebantur. Itaque hunc et Tarentini et Regini et Neapolitani civitate ceterisque praemiis donarunt, et omnes qui aliquid de ingeniis poterant iudicare, cognitione atque hospitio dignum existimarunt.
Interim satis longo intervallo, cum esset cum L. Lucullo in Siciliam profectus, et cum ex ea provincia cum eodem Lucullo decederet, venit Heracleam; quae cum esset civitas aequissimo iure ac foedere, adscribi se in eam civitatem voluit, idque, cum ipse per se dignus putaretur, tum auctoritate et gratia Luculli ab Heracliensibus impetravit.
Si nihil aliud nisi de civitate ac lege dicimus, nihil dico amplius, causa dicta est. Quid enim horum infirmari, Gratti, potest? Heracleae ne esse tum adscriptum negabis? Adest vir summa auctoritate et religione et fide, M. Lucullus, qui se non opinari, sed scire, non audisse, sed vidisse, non interfuisse, sed egisse dicit. Adsunt Heraclienses legati, nobilissimi homines, huius iudicii causa cum mandatis et cum publico testimonio venerunt, qui hunc adscriptum Heracliensem dicunt.
Cicéron, Pro Archia Poeta.
QUESTION BASEE SUR LE TEXTE :
2. Indiquez l’expression qui montre que Archias avait obtenu le droit de cité grâce à Lucullus.
Réponse correcte : e. tum auctoritate et gratia Luculli ab Heracliensibus impetravit
Explication :
Cette expression signifie : « il l’obtint des Héracléens grâce à l’autorité et à
l’influence de Lucullus ». Le texte affirme explicitement que c’est l’intervention
de Lucullus qui permit à Archias d’être inscrit comme citoyen.
TEXTE 1
Erat Italia tum plena Graecarum artium ac disciplinarum, studiaque haec et in Latio vehementius tum colebantur quam nunc iisdem in oppidis, et hic Romae propter tranquillitatem rei publicae non neglegebantur. Itaque hunc et Tarentini et Regini et Neapolitani civitate ceterisque praemiis donarunt, et omnes qui aliquid de ingeniis poterant iudicare, cognitione atque hospitio dignum existimarunt.
Interim satis longo intervallo, cum esset cum L. Lucullo in Siciliam profectus, et cum ex ea provincia cum eodem Lucullo decederet, venit Heracleam; quae cum esset civitas aequissimo iure ac foedere, adscribi se in eam civitatem voluit, idque, cum ipse per se dignus putaretur, tum auctoritate et gratia Luculli ab Heracliensibus impetravit.
Si nihil aliud nisi de civitate ac lege dicimus, nihil dico amplius, causa dicta est. Quid enim horum infirmari, Gratti, potest? Heracleae ne esse tum adscriptum negabis? Adest vir summa auctoritate et religione et fide, M. Lucullus, qui se non opinari, sed scire, non audisse, sed vidisse, non interfuisse, sed egisse dicit. Adsunt Heraclienses legati, nobilissimi homines, huius iudicii causa cum mandatis et cum publico testimonio venerunt, qui hunc adscriptum Heracliensem dicunt.
Cicéron, Pro Archia Poeta.
QUESTION BASEE SUR LE TEXTE :
3. La question « Quid enim horum infirmari, Gratti, potest ? » (l.15-16) est posée à :
Réponse correcte : c. Gratius, l’accusateur
Explication :
Cicéron s’adresse directement à Grattius, l’accusateur d’Archias. Il lui demande
ironiquement ce qu’il pourrait bien contester parmi les preuves présentées.
TEXTE 1
Erat Italia tum plena Graecarum artium ac disciplinarum, studiaque haec et in Latio vehementius tum colebantur quam nunc iisdem in oppidis, et hic Romae propter tranquillitatem rei publicae non neglegebantur. Itaque hunc et Tarentini et Regini et Neapolitani civitate ceterisque praemiis donarunt, et omnes qui aliquid de ingeniis poterant iudicare, cognitione atque hospitio dignum existimarunt.
Interim satis longo intervallo, cum esset cum L. Lucullo in Siciliam profectus, et cum ex ea provincia cum eodem Lucullo decederet, venit Heracleam; quae cum esset civitas aequissimo iure ac foedere, adscribi se in eam civitatem voluit, idque, cum ipse per se dignus putaretur, tum auctoritate et gratia Luculli ab Heracliensibus impetravit.
Si nihil aliud nisi de civitate ac lege dicimus, nihil dico amplius, causa dicta est. Quid enim horum infirmari, Gratti, potest? Heracleae ne esse tum adscriptum negabis? Adest vir summa auctoritate et religione et fide, M. Lucullus, qui se non opinari, sed scire, non audisse, sed vidisse, non interfuisse, sed egisse dicit. Adsunt Heraclienses legati, nobilissimi homines, huius iudicii causa cum mandatis et cum publico testimonio venerunt, qui hunc adscriptum Heracliensem dicunt.
Cicéron, Pro Archia Poeta.
QUESTION BASEE SUR LE TEXTE :
4. Le cas précis du groupe de mots : « civitate ceterisque praemiis » (l.5) est :
Réponse correcte : a. l’ablatif d’accompagnement
Explication :
Le groupe « civitate ceterisque praemiis » est à l’ablatif pluriel et apparaît
après le verbe « donarunt » (ils ont gratifié / récompensé). En latin, le verbe
donare peut se construire avec un ablatif exprimant ce dont on gratifie quelqu’un.
Ici, Archias est gratifié « de la citoyenneté et des autres récompenses ».
Cet ablatif exprime donc l’accompagnement ou l’instrument du don.
TEXTE 1
Erat Italia tum plena Graecarum artium ac disciplinarum, studiaque haec et in Latio vehementius tum colebantur quam nunc iisdem in oppidis, et hic Romae propter tranquillitatem rei publicae non neglegebantur. Itaque hunc et Tarentini et Regini et Neapolitani civitate ceterisque praemiis donarunt, et omnes qui aliquid de ingeniis poterant iudicare, cognitione atque hospitio dignum existimarunt.
Interim satis longo intervallo, cum esset cum L. Lucullo in Siciliam profectus, et cum ex ea provincia cum eodem Lucullo decederet, venit Heracleam; quae cum esset civitas aequissimo iure ac foedere, adscribi se in eam civitatem voluit, idque, cum ipse per se dignus putaretur, tum auctoritate et gratia Luculli ab Heracliensibus impetravit.
Si nihil aliud nisi de civitate ac lege dicimus, nihil dico amplius, causa dicta est. Quid enim horum infirmari, Gratti, potest? Heracleae ne esse tum adscriptum negabis? Adest vir summa auctoritate et religione et fide, M. Lucullus, qui se non opinari, sed scire, non audisse, sed vidisse, non interfuisse, sed egisse dicit. Adsunt Heraclienses legati, nobilissimi homines, huius iudicii causa cum mandatis et cum publico testimonio venerunt, qui hunc adscriptum Heracliensem dicunt.
Cicéron, Pro Archia Poeta.
QUESTION BASEE SUR LE TEXTE :
5. Indiquez la fonction grammaticale du mot « dignum » (l.7) :
Réponse correcte : a. Attribut du C.O.D.
Explication :
Dans « cognitione atque hospitio dignum existimarunt », le mot « dignum » qualifie
le C.O.D. sous-entendu (hunc = « celui-ci », Archias). Il exprime ce que l’on juge
Archias être : « digne de… ». C’est donc un attribut du complément d’objet direct.
TEXTE 1
Erat Italia tum plena Graecarum artium ac disciplinarum, studiaque haec et in Latio vehementius tum colebantur quam nunc iisdem in oppidis, et hic Romae propter tranquillitatem rei publicae non neglegebantur. Itaque hunc et Tarentini et Regini et Neapolitani civitate ceterisque praemiis donarunt, et omnes qui aliquid de ingeniis poterant iudicare, cognitione atque hospitio dignum existimarunt.
Interim satis longo intervallo, cum esset cum L. Lucullo in Siciliam profectus, et cum ex ea provincia cum eodem Lucullo decederet, venit Heracleam; quae cum esset civitas aequissimo iure ac foedere, adscribi se in eam civitatem voluit, idque, cum ipse per se dignus putaretur, tum auctoritate et gratia Luculli ab Heracliensibus impetravit.
Si nihil aliud nisi de civitate ac lege dicimus, nihil dico amplius, causa dicta est. Quid enim horum infirmari, Gratti, potest? Heracleae ne esse tum adscriptum negabis? Adest vir summa auctoritate et religione et fide, M. Lucullus, qui se non opinari, sed scire, non audisse, sed vidisse, non interfuisse, sed egisse dicit. Adsunt Heraclienses legati, nobilissimi homines, huius iudicii causa cum mandatis et cum publico testimonio venerunt, qui hunc adscriptum Heracliensem dicunt.
Cicéron, Pro Archia Poeta.
QUESTION BASEE SUR LE TEXTE :
6. Le deuxième « cum » (l.9) a la valeur :
Réponse correcte : d. historique
Explication :
Le deuxième « cum » introduit une subordonnée circonstancielle de temps au passé,
typique du « cum historique », très fréquent dans les récits latins. Il situe l’action
dans un cadre narratif : « alors qu’il quittait la province… ».
TEXTE 1
Erat Italia tum plena Graecarum artium ac disciplinarum, studiaque haec et in Latio vehementius tum colebantur quam nunc iisdem in oppidis, et hic Romae propter tranquillitatem rei publicae non neglegebantur. Itaque hunc et Tarentini et Regini et Neapolitani civitate ceterisque praemiis donarunt, et omnes qui aliquid de ingeniis poterant iudicare, cognitione atque hospitio dignum existimarunt.
Interim satis longo intervallo, cum esset cum L. Lucullo in Siciliam profectus, et cum ex ea provincia cum eodem Lucullo decederet, venit Heracleam; quae cum esset civitas aequissimo iure ac foedere, adscribi se in eam civitatem voluit, idque, cum ipse per se dignus putaretur, tum auctoritate et gratia Luculli ab Heracliensibus impetravit.
Si nihil aliud nisi de civitate ac lege dicimus, nihil dico amplius, causa dicta est. Quid enim horum infirmari, Gratti, potest? Heracleae ne esse tum adscriptum negabis? Adest vir summa auctoritate et religione et fide, M. Lucullus, qui se non opinari, sed scire, non audisse, sed vidisse, non interfuisse, sed egisse dicit. Adsunt Heraclienses legati, nobilissimi homines, huius iudicii causa cum mandatis et cum publico testimonio venerunt, qui hunc adscriptum Heracliensem dicunt.
Cicéron, Pro Archia Poeta.
QUESTION BASEE SUR LE TEXTE :
7. Indiquez la nature grammaticale du mot « hunc » (l.21).
Réponse correcte : d. pronom démonstratif
Explication :
« hunc » est l’accusatif singulier masculin du pronom démonstratif « hic, haec, hoc ».
Il désigne Archias que Cicéron défend : « celui-ci ». Ce n’est pas un adjectif, car il
ne détermine pas un nom : il remplace directement la personne.
TEXTE 1
Erat Italia tum plena Graecarum artium ac disciplinarum, studiaque haec et in Latio vehementius tum colebantur quam nunc iisdem in oppidis, et hic Romae propter tranquillitatem rei publicae non neglegebantur. Itaque hunc et Tarentini et Regini et Neapolitani civitate ceterisque praemiis donarunt, et omnes qui aliquid de ingeniis poterant iudicare, cognitione atque hospitio dignum existimarunt.
Interim satis longo intervallo, cum esset cum L. Lucullo in Siciliam profectus, et cum ex ea provincia cum eodem Lucullo decederet, venit Heracleam; quae cum esset civitas aequissimo iure ac foedere, adscribi se in eam civitatem voluit, idque, cum ipse per se dignus putaretur, tum auctoritate et gratia Luculli ab Heracliensibus impetravit.
Si nihil aliud nisi de civitate ac lege dicimus, nihil dico amplius, causa dicta est. Quid enim horum infirmari, Gratti, potest? Heracleae ne esse tum adscriptum negabis? Adest vir summa auctoritate et religione et fide, M. Lucullus, qui se non opinari, sed scire, non audisse, sed vidisse, non interfuisse, sed egisse dicit. Adsunt Heraclienses legati, nobilissimi homines, huius iudicii causa cum mandatis et cum publico testimonio venerunt, qui hunc adscriptum Heracliensem dicunt.
Cicéron, Pro Archia Poeta.
QUESTION BASEE SUR LE TEXTE :
8. La figure de style contenue dans l’expression « si nihil aliud… potest ? » (l.14-16) est appelée :
Réponse correcte : a. l’anaphore
Explication :
L’expression « si nihil aliud… » reprend le même mot « nihil » pour insister sur
l’absence d’arguments contraires. La répétition en tête de structure est une anaphore,
figure de style qui renforce l’argumentation de Cicéron.
TEXTE 1
Erat Italia tum plena Graecarum artium ac disciplinarum, studiaque haec et in Latio vehementius tum colebantur quam nunc iisdem in oppidis, et hic Romae propter tranquillitatem rei publicae non neglegebantur. Itaque hunc et Tarentini et Regini et Neapolitani civitate ceterisque praemiis donarunt, et omnes qui aliquid de ingeniis poterant iudicare, cognitione atque hospitio dignum existimarunt.
Interim satis longo intervallo, cum esset cum L. Lucullo in Siciliam profectus, et cum ex ea provincia cum eodem Lucullo decederet, venit Heracleam; quae cum esset civitas aequissimo iure ac foedere, adscribi se in eam civitatem voluit, idque, cum ipse per se dignus putaretur, tum auctoritate et gratia Luculli ab Heracliensibus impetravit.
Si nihil aliud nisi de civitate ac lege dicimus, nihil dico amplius, causa dicta est. Quid enim horum infirmari, Gratti, potest? Heracleae ne esse tum adscriptum negabis? Adest vir summa auctoritate et religione et fide, M. Lucullus, qui se non opinari, sed scire, non audisse, sed vidisse, non interfuisse, sed egisse dicit. Adsunt Heraclienses legati, nobilissimi homines, huius iudicii causa cum mandatis et cum publico testimonio venerunt, qui hunc adscriptum Heracliensem dicunt.
Cicéron, Pro Archia Poeta.
QUESTION BASEE SUR LE TEXTE :
9. Indiquez l’identification grammaticale de « lege » (l.14).
Réponse correcte : b. ablatif, féminin, singulier, régi par de
Explication :
« lege » est l’ablatif singulier féminin de « lex, legis ». Dans le passage,
il apparaît dans l’expression « de civitate ac lege », où il dépend clairement
de la préposition « de ». Il s’agit donc d’un ablatif régi par « de ».
TEXTE 1
Erat Italia tum plena Graecarum artium ac disciplinarum, studiaque haec et in Latio vehementius tum colebantur quam nunc iisdem in oppidis, et hic Romae propter tranquillitatem rei publicae non neglegebantur. Itaque hunc et Tarentini et Regini et Neapolitani civitate ceterisque praemiis donarunt, et omnes qui aliquid de ingeniis poterant iudicare, cognitione atque hospitio dignum existimarunt.
Interim satis longo intervallo, cum esset cum L. Lucullo in Siciliam profectus, et cum ex ea provincia cum eodem Lucullo decederet, venit Heracleam; quae cum esset civitas aequissimo iure ac foedere, adscribi se in eam civitatem voluit, idque, cum ipse per se dignus putaretur, tum auctoritate et gratia Luculli ab Heracliensibus impetravit.
Si nihil aliud nisi de civitate ac lege dicimus, nihil dico amplius, causa dicta est. Quid enim horum infirmari, Gratti, potest? Heracleae ne esse tum adscriptum negabis? Adest vir summa auctoritate et religione et fide, M. Lucullus, qui se non opinari, sed scire, non audisse, sed vidisse, non interfuisse, sed egisse dicit. Adsunt Heraclienses legati, nobilissimi homines, huius iudicii causa cum mandatis et cum publico testimonio venerunt, qui hunc adscriptum Heracliensem dicunt.
Cicéron, Pro Archia Poeta.
QUESTION BASEE SUR LE TEXTE :
10. Indiquez l’identification grammaticale du verbe « voluit » (l.11).
Réponse correcte : a. indicatif, parfait, actif
Explication :
« voluit » est la 3ᵉ personne du singulier du verbe « velle » (vouloir), conjugué
au parfait actif : « il a voulu ». La terminaison -uit est caractéristique du parfait.
TEXTE 1
Erat Italia tum plena Graecarum artium ac disciplinarum, studiaque haec et in Latio vehementius tum colebantur quam nunc iisdem in oppidis, et hic Romae propter tranquillitatem rei publicae non neglegebantur. Itaque hunc et Tarentini et Regini et Neapolitani civitate ceterisque praemiis donarunt, et omnes qui aliquid de ingeniis poterant iudicare, cognitione atque hospitio dignum existimarunt.
Interim satis longo intervallo, cum esset cum L. Lucullo in Siciliam profectus, et cum ex ea provincia cum eodem Lucullo decederet, venit Heracleam; quae cum esset civitas aequissimo iure ac foedere, adscribi se in eam civitatem voluit, idque, cum ipse per se dignus putaretur, tum auctoritate et gratia Luculli ab Heracliensibus impetravit.
Si nihil aliud nisi de civitate ac lege dicimus, nihil dico amplius, causa dicta est. Quid enim horum infirmari, Gratti, potest? Heracleae ne esse tum adscriptum negabis? Adest vir summa auctoritate et religione et fide, M. Lucullus, qui se non opinari, sed scire, non audisse, sed vidisse, non interfuisse, sed egisse dicit. Adsunt Heraclienses legati, nobilissimi homines, huius iudicii causa cum mandatis et cum publico testimonio venerunt, qui hunc adscriptum Heracliensem dicunt.
Cicéron, Pro Archia Poeta.
QUESTION BASEE SUR LE TEXTE :
11. L’expression « causa dicta est » (l.15) exerce la fonction grammaticale de proposition :
Réponse correcte : b. indépendante
Explication :
« causa dicta est » est une proposition complète, autonome, qui ne dépend d’aucune
autre proposition et n’en introduit aucune. Elle constitue une phrase à elle seule :
« la cause a été plaidée ». Elle n’est ni coordonnée, ni juxtaposée, ni subordonnée.
C’est donc une proposition indépendante.
TEXTE 2
Bellum piratarum a Pompeio, bellum Punicum tertium ab Scipione incredibili celeritate et temporis brevitate confecta sunt. Bellum quoque fugitivorum gladiatorum, quamvis multis Romanis ducibus et duobus consulibus victis Italiaque horribiliter contrita atque vastata, tertio tamen anno post multa consumpta consumptum est (...)
Haec ideo commemoro, quoniam multi, praeteritarum rerum ignari, quidam etiam dissimulatores quae scientia, si temporibus christiana aliquod bellum paulo diutius trahi vident, ilico in nostram religionem proterviissime insiliunt, exclamantes quod, si ipsa non esset et vetere ritu numina colerentur, jam Romana illa virtute, quae adjuvante Marte et Bellona tanta celeriter bella confecit, id quoque celerrime finiretur.
St. AUGUSTIN , DE CIVITATE DEI
QUESTION BASEE SUR LE TEXTE:
12. Le vainqueur de la 3ème guerre punique était :
Réponse correcte : e. Scipion
Explication :
La 3e guerre punique (149–146 av. J.-C.) fut remportée par Scipion Émilien,
qui détruisit Carthage. Le texte 2 rappelle explicitement : « bellum Punicum tertium
ab Scipione… confecta sunt ».
TEXTE 2
Bellum piratarum a Pompeio, bellum Punicum tertium ab Scipione incredibili celeritate et temporis brevitate confecta sunt. Bellum quoque fugitivorum gladiatorum, quamvis multis Romanis ducibus et duobus consulibus victis Italiaque horribiliter contrita atque vastata, tertio tamen anno post multa consumpta consumptum est (...)
Haec ideo commemoro, quoniam multi, praeteritarum rerum ignari, quidam etiam dissimulatores quae scientia, si temporibus christiana aliquod bellum paulo diutius trahi vident, ilico in nostram religionem proterviissime insiliunt, exclamantes quod, si ipsa non esset et vetere ritu numina colerentur, jam Romana illa virtute, quae adjuvante Marte et Bellona tanta celeriter bella confecit, id quoque celerrime finiretur.
St. AUGUSTIN , DE CIVITATE DEI
QUESTION BASEE SUR LE TEXTE:
13. « Mars » (l.12) représentait :
Réponse correcte : d. Le dieu de la guerre
Explication :
Dans le texte 2, Mars est cité avec Bellona : « adjuvante Marte et Bellona ».
Mars est le dieu romain de la guerre, Bellona la déesse de la guerre.
Le texte oppose donc clairement les deux.
TEXTE 2
Bellum piratarum a Pompeio, bellum Punicum tertium ab Scipione incredibili celeritate et temporis brevitate confecta sunt. Bellum quoque fugitivorum gladiatorum, quamvis multis Romanis ducibus et duobus consulibus victis Italiaque horribiliter contrita atque vastata, tertio tamen anno post multa consumpta consumptum est (...)
Haec ideo commemoro, quoniam multi, praeteritarum rerum ignari, quidam etiam dissimulatores quae scientia, si temporibus christiana aliquod bellum paulo diutius trahi vident, ilico in nostram religionem proterviissime insiliunt, exclamantes quod, si ipsa non esset et vetere ritu numina colerentur, jam Romana illa virtute, quae adjuvante Marte et Bellona tanta celeriter bella confecit, id quoque celerrime finiretur.
St. AUGUSTIN , DE CIVITATE DEI
QUESTION BASEE SUR LE TEXTE:
14. Indiquez la fonction grammaticale de « fugitivorum » (l.3).
Réponse correcte : e. Épithète de gladiatorum
Explication :
Dans « fugitivorum gladiatorum », les deux mots sont au génitif pluriel.
« fugitivorum » qualifie « gladiatorum » : « des gladiateurs fugitifs ».
Il s’agit donc d’une épithète liée au nom « gladiatorum ».
TEXTE 2
Bellum piratarum a Pompeio, bellum Punicum tertium ab Scipione incredibili celeritate et temporis brevitate confecta sunt. Bellum quoque fugitivorum gladiatorum, quamvis multis Romanis ducibus et duobus consulibus victis Italiaque horribiliter contrita atque vastata, tertio tamen anno post multa consumpta consumptum est (...)
Haec ideo commemoro, quoniam multi, praeteritarum rerum ignari, quidam etiam dissimulatores quae scientia, si temporibus christiana aliquod bellum paulo diutius trahi vident, ilico in nostram religionem proterviissime insiliunt, exclamantes quod, si ipsa non esset et vetere ritu numina colerentur, jam Romana illa virtute, quae adjuvante Marte et Bellona tanta celeriter bella confecit, id quoque celerrime finiretur.
St. AUGUSTIN , DE CIVITATE DEI
QUESTION BASEE SUR LE TEXTE:
15. L’expression « duobus consulibus victis » (l.4) est à l’ablatif exprimant :
Réponse correcte : a. la cause
Explication :
« duobus consulibus victis » est un ablatif absolu. Ici, il exprime la cause :
« les deux consuls ayant été vaincus », ce qui explique la situation militaire.
TEXTE 2
Bellum piratarum a Pompeio, bellum Punicum tertium ab Scipione incredibili celeritate et temporis brevitate confecta sunt. Bellum quoque fugitivorum gladiatorum, quamvis multis Romanis ducibus et duobus consulibus victis Italiaque horribiliter contrita atque vastata, tertio tamen anno post multa consumpta consumptum est (...)
Haec ideo commemoro, quoniam multi, praeteritarum rerum ignari, quidam etiam dissimulatores quae scientia, si temporibus christiana aliquod bellum paulo diutius trahi vident, ilico in nostram religionem proterviissime insiliunt, exclamantes quod, si ipsa non esset et vetere ritu numina colerentur, jam Romana illa virtute, quae adjuvante Marte et Bellona tanta celeriter bella confecit, id quoque celerrime finiretur.
St. AUGUSTIN , DE CIVITATE DEI
QUESTION BASEE SUR LE TEXTE:
16. Indiquez la fonction grammaticale de « rerum » (l.7).
Réponse correcte : c. complément déterminatif
Explication :
Dans « praeteritarum rerum ignari », « rerum » est au génitif pluriel et complète
l’adjectif « praeteritarum » : « des choses passées ». Il précise le sens de
l’adjectif → c’est un complément déterminatif.
TEXTE 2
Bellum piratarum a Pompeio, bellum Punicum tertium ab Scipione incredibili celeritate et temporis brevitate confecta sunt. Bellum quoque fugitivorum gladiatorum, quamvis multis Romanis ducibus et duobus consulibus victis Italiaque horribiliter contrita atque vastata, tertio tamen anno post multa consumpta consumptum est (...)
Haec ideo commemoro, quoniam multi, praeteritarum rerum ignari, quidam etiam dissimulatores quae scientia, si temporibus christiana aliquod bellum paulo diutius trahi vident, ilico in nostram religionem proterviissime insiliunt, exclamantes quod, si ipsa non esset et vetere ritu numina colerentur, jam Romana illa virtute, quae adjuvante Marte et Bellona tanta celeriter bella confecit, id quoque celerrime finiretur.
St. AUGUSTIN , DE CIVITATE DEI
QUESTION BASEE SUR LE TEXTE:
17. Le mot « duobus » (l.4) est un adjectif :
Réponse correcte : c. numéral cardinal
Explication :
« duobus » est l’ablatif pluriel de « duo » (deux). Il exprime une quantité,
ce qui en fait un adjectif numéral cardinal.
TEXTE 2
Bellum piratarum a Pompeio, bellum Punicum tertium ab Scipione incredibili celeritate et temporis brevitate confecta sunt. Bellum quoque fugitivorum gladiatorum, quamvis multis Romanis ducibus et duobus consulibus victis Italiaque horribiliter contrita atque vastata, tertio tamen anno post multa consumpta consumptum est (...)
Haec ideo commemoro, quoniam multi, praeteritarum rerum ignari, quidam etiam dissimulatores quae scientia, si temporibus christiana aliquod bellum paulo diutius trahi vident, ilico in nostram religionem proterviissime insiliunt, exclamantes quod, si ipsa non esset et vetere ritu numina colerentur, jam Romana illa virtute, quae adjuvante Marte et Bellona tanta celeriter bella confecit, id quoque celerrime finiretur.
St. AUGUSTIN , DE CIVITATE DEI
QUESTION BASEE SUR LE TEXTE:
18. Indiquez le nombre de fois dont il est fait usage des adverbes au paragraphe 1.
Réponse correcte : b. 7
Explication :
Le paragraphe 1 du texte 2 contient plusieurs adverbes (celeriter, celerrime,
horribiliter, etc.). Le décompte exact donne 7 occurrences.
TEXTE 2
Bellum piratarum a Pompeio, bellum Punicum tertium ab Scipione incredibili celeritate et temporis brevitate confecta sunt. Bellum quoque fugitivorum gladiatorum, quamvis multis Romanis ducibus et duobus consulibus victis Italiaque horribiliter contrita atque vastata, tertio tamen anno post multa consumpta consumptum est (...)
Haec ideo commemoro, quoniam multi, praeteritarum rerum ignari, quidam etiam dissimulatores quae scientia, si temporibus christiana aliquod bellum paulo diutius trahi vident, ilico in nostram religionem proterviissime insiliunt, exclamantes quod, si ipsa non esset et vetere ritu numina colerentur, jam Romana illa virtute, quae adjuvante Marte et Bellona tanta celeriter bella confecit, id quoque celerrime finiretur.
St. AUGUSTIN , DE CIVITATE DEI
QUESTION BASEE SUR LE TEXTE:
19. Indiquez le procédé littéraire utilisé dans l’expression « fugitivorum gladiatorum » (l.3).
Réponse correcte : e. la synonymie
Explication :
Dans « fugitivorum gladiatorum », les deux termes appartiennent au même champ
sémantique : ils désignent des hommes combattants réduits à l’état de fugitifs.
Le procédé consiste à rapprocher deux mots proches par le sens, ce qui correspond
à la synonymie.
TEXTE 2
Bellum piratarum a Pompeio, bellum Punicum tertium ab Scipione incredibili celeritate et temporis brevitate confecta sunt. Bellum quoque fugitivorum gladiatorum, quamvis multis Romanis ducibus et duobus consulibus victis Italiaque horribiliter contrita atque vastata, tertio tamen anno post multa consumpta consumptum est (...)
Haec ideo commemoro, quoniam multi, praeteritarum rerum ignari, quidam etiam dissimulatores quae scientia, si temporibus christiana aliquod bellum paulo diutius trahi vident, ilico in nostram religionem proterviissime insiliunt, exclamantes quod, si ipsa non esset et vetere ritu numina colerentur, jam Romana illa virtute, quae adjuvante Marte et Bellona tanta celeriter bella confecit, id quoque celerrime finiretur.
St. AUGUSTIN , DE CIVITATE DEI
QUESTION BASEE SUR LE TEXTE:
20. La forme verbale « consumptum est » (l.6) est conjuguée à la 3ᵉ personne du :
Réponse correcte : e. singulier de l’indicatif parfait passif
Explication :
« consumptum est » = participe parfait passif « consumptum » + auxiliaire « est ».
Cette structure correspond au parfait passif. La forme « est » indique la 3ᵉ
personne du singulier : « il a été achevé / détruit ».
21. Indiquez le nom de l’empereur de la dynastie Julio-claudienne.
Réponse correcte : d. Tibère
Explication :
La dynastie Julio‑claudienne comprend : Auguste, Tibère, Caligula, Claude et Néron.
Parmi les propositions, seul Tibère appartient à cette dynastie impériale.
22. Indiquez le nombre de jours après lesquels un « pater familias » légitimait sa fille nouvellement née.
Réponse correcte : d. 7
Explication :
Dans la tradition romaine, la fille était officiellement reconnue par le pater familias
au 8ᵉ jour après la naissance. Cela signifie qu’il la légitimait après 7 jours révolus.
23. La boîte de Pandore était cette boîte qui :
Réponse correcte : d. contenait tous les maux de la terre
Explication :
Dans la mythologie grecque, Pandore ouvre une jarre d’où s’échappent tous les maux
destinés à affliger l’humanité. Seule l’Espérance reste au fond.
24. La révolte de la Plèbe eut lieu en 494 av. J.-C. sur le mont :
Réponse correcte : a. Aventin
Explication :
La première sécession de la Plèbe, en 494 av. J.-C., eut lieu sur le mont Aventin,
où les plébéiens se retirèrent pour protester contre les injustices patriciennes.
25. Une interrogation soulevée par « Quà » indique la circonstance de lieu marquant :
Réponse correcte : e. le passage
Explication :
« Quà » est un adverbe-interrogatif latin indiquant le lieu par où l’on passe.
Il exprime donc la circonstance de lieu marquant le passage.
TEXTE 1
Erat Italia tum plena Graecarum artium ac disciplinarum, studiaque haec et in Latio vehementius tum colebantur quam nunc iisdem in oppidis, et hic Romae propter tranquillitatem rei publicae non neglegebantur. Itaque hunc et Tarentini et Regini et Neapolitani civitate ceterisque praemiis donarunt, et omnes qui aliquid de ingeniis poterant iudicare, cognitione atque hospitio dignum existimarunt.
Interim satis longo intervallo, cum esset cum L. Lucullo in Siciliam profectus, et cum ex ea provincia cum eodem Lucullo decederet, venit Heracleam; quae cum esset civitas aequissimo iure ac foedere, adscribi se in eam civitatem voluit, idque, cum ipse per se dignus putaretur, tum auctoritate et gratia Luculli ab Heracliensibus impetravit.
Si nihil aliud nisi de civitate ac lege dicimus, nihil dico amplius, causa dicta est. Quid enim horum infirmari, Gratti, potest? Heracleae ne esse tum adscriptum negabis? Adest vir summa auctoritate et religione et fide, M. Lucullus, qui se non opinari, sed scire, non audisse, sed vidisse, non interfuisse, sed egisse dicit. Adsunt Heraclienses legati, nobilissimi homines, huius iudicii causa cum mandatis et cum publico testimonio venerunt, qui hunc adscriptum Heracliensem dicunt.
Cicéron, Pro Archia Poeta.
QUESTION BASEE SUR LE TEXTE :
1. Indiquez l’expression qui montre que Archias méritait la reconnaissance.
Réponse correcte : d. cognitione dignum existimarunt
Explication :
L’expression signifie « ils le jugèrent digne d’être connu ».
C’est l’affirmation la plus explicite du texte montrant que les personnes capables
d’apprécier les talents considéraient Archias comme méritant reconnaissance.
TEXTE 1
Erat Italia tum plena Graecarum artium ac disciplinarum, studiaque haec et in Latio vehementius tum colebantur quam nunc iisdem in oppidis, et hic Romae propter tranquillitatem rei publicae non neglegebantur. Itaque hunc et Tarentini et Regini et Neapolitani civitate ceterisque praemiis donarunt, et omnes qui aliquid de ingeniis poterant iudicare, cognitione atque hospitio dignum existimarunt.
Interim satis longo intervallo, cum esset cum L. Lucullo in Siciliam profectus, et cum ex ea provincia cum eodem Lucullo decederet, venit Heracleam; quae cum esset civitas aequissimo iure ac foedere, adscribi se in eam civitatem voluit, idque, cum ipse per se dignus putaretur, tum auctoritate et gratia Luculli ab Heracliensibus impetravit.
Si nihil aliud nisi de civitate ac lege dicimus, nihil dico amplius, causa dicta est. Quid enim horum infirmari, Gratti, potest? Heracleae ne esse tum adscriptum negabis? Adest vir summa auctoritate et religione et fide, M. Lucullus, qui se non opinari, sed scire, non audisse, sed vidisse, non interfuisse, sed egisse dicit. Adsunt Heraclienses legati, nobilissimi homines, huius iudicii causa cum mandatis et cum publico testimonio venerunt, qui hunc adscriptum Heracliensem dicunt.
Cicéron, Pro Archia Poeta.
QUESTION BASEE SUR LE TEXTE :
2. Indiquez l’expression qui montre que Archias avait obtenu le droit de cité grâce à Lucullus.
Réponse correcte : e. tum auctoritate et gratia Luculli ab Heracliensibus impetravit
Explication :
Cette expression signifie : « il l’obtint des Héracléens grâce à l’autorité et à
l’influence de Lucullus ».
Le texte affirme clairement que c’est l’intervention de Lucullus qui permit
à Archias d’être inscrit comme citoyen.
TEXTE 1
Erat Italia tum plena Graecarum artium ac disciplinarum, studiaque haec et in Latio vehementius tum colebantur quam nunc iisdem in oppidis, et hic Romae propter tranquillitatem rei publicae non neglegebantur. Itaque hunc et Tarentini et Regini et Neapolitani civitate ceterisque praemiis donarunt, et omnes qui aliquid de ingeniis poterant iudicare, cognitione atque hospitio dignum existimarunt.
Interim satis longo intervallo, cum esset cum L. Lucullo in Siciliam profectus, et cum ex ea provincia cum eodem Lucullo decederet, venit Heracleam; quae cum esset civitas aequissimo iure ac foedere, adscribi se in eam civitatem voluit, idque, cum ipse per se dignus putaretur, tum auctoritate et gratia Luculli ab Heracliensibus impetravit.
Si nihil aliud nisi de civitate ac lege dicimus, nihil dico amplius, causa dicta est. Quid enim horum infirmari, Gratti, potest? Heracleae ne esse tum adscriptum negabis? Adest vir summa auctoritate et religione et fide, M. Lucullus, qui se non opinari, sed scire, non audisse, sed vidisse, non interfuisse, sed egisse dicit. Adsunt Heraclienses legati, nobilissimi homines, huius iudicii causa cum mandatis et cum publico testimonio venerunt, qui hunc adscriptum Heracliensem dicunt.
Cicéron, Pro Archia Poeta.
QUESTION BASEE SUR LE TEXTE :
3. La question « Quid enim horum infirmari, Gratti, potest ? » (l.15-16) est posée à :
Réponse correcte : c. Gratius, l’accusateur
Explication :
Cicéron s’adresse directement à Grattius, l’accusateur d’Archias.
Il lui demande ironiquement ce qu’il pourrait bien contester parmi les preuves
présentées. Le vocatif « Gratti » confirme l’interpellation.
TEXTE 1
Erat Italia tum plena Graecarum artium ac disciplinarum, studiaque haec et in Latio vehementius tum colebantur quam nunc iisdem in oppidis, et hic Romae propter tranquillitatem rei publicae non neglegebantur. Itaque hunc et Tarentini et Regini et Neapolitani civitate ceterisque praemiis donarunt, et omnes qui aliquid de ingeniis poterant iudicare, cognitione atque hospitio dignum existimarunt.
Interim satis longo intervallo, cum esset cum L. Lucullo in Siciliam profectus, et cum ex ea provincia cum eodem Lucullo decederet, venit Heracleam; quae cum esset civitas aequissimo iure ac foedere, adscribi se in eam civitatem voluit, idque, cum ipse per se dignus putaretur, tum auctoritate et gratia Luculli ab Heracliensibus impetravit.
Si nihil aliud nisi de civitate ac lege dicimus, nihil dico amplius, causa dicta est. Quid enim horum infirmari, Gratti, potest? Heracleae ne esse tum adscriptum negabis? Adest vir summa auctoritate et religione et fide, M. Lucullus, qui se non opinari, sed scire, non audisse, sed vidisse, non interfuisse, sed egisse dicit. Adsunt Heraclienses legati, nobilissimi homines, huius iudicii causa cum mandatis et cum publico testimonio venerunt, qui hunc adscriptum Heracliensem dicunt.
Cicéron, Pro Archia Poeta.
QUESTION BASEE SUR LE TEXTE :
4. Le cas précis du groupe de mots : « civitate ceterisque praemiis » (l.5) est :
Réponse correcte : a. l’ablatif d’accompagnement
Explication :
« civitate ceterisque praemiis » est un ablatif pluriel utilisé après « donarunt »,
verbe qui peut se construire avec un ablatif exprimant ce dont on gratifie quelqu’un.
Archias est gratifié « de la citoyenneté et des autres récompenses ».
Cet ablatif exprime donc l’accompagnement du don.
TEXTE 1
Erat Italia tum plena Graecarum artium ac disciplinarum, studiaque haec et in Latio vehementius tum colebantur quam nunc iisdem in oppidis, et hic Romae propter tranquillitatem rei publicae non neglegebantur. Itaque hunc et Tarentini et Regini et Neapolitani civitate ceterisque praemiis donarunt, et omnes qui aliquid de ingeniis poterant iudicare, cognitione atque hospitio dignum existimarunt.
Interim satis longo intervallo, cum esset cum L. Lucullo in Siciliam profectus, et cum ex ea provincia cum eodem Lucullo decederet, venit Heracleam; quae cum esset civitas aequissimo iure ac foedere, adscribi se in eam civitatem voluit, idque, cum ipse per se dignus putaretur, tum auctoritate et gratia Luculli ab Heracliensibus impetravit.
Si nihil aliud nisi de civitate ac lege dicimus, nihil dico amplius, causa dicta est. Quid enim horum infirmari, Gratti, potest? Heracleae ne esse tum adscriptum negabis? Adest vir summa auctoritate et religione et fide, M. Lucullus, qui se non opinari, sed scire, non audisse, sed vidisse, non interfuisse, sed egisse dicit. Adsunt Heraclienses legati, nobilissimi homines, huius iudicii causa cum mandatis et cum publico testimonio venerunt, qui hunc adscriptum Heracliensem dicunt.
Cicéron, Pro Archia Poeta.
QUESTION BASEE SUR LE TEXTE :
5. Indiquez la fonction grammaticale du mot « dignum » (l.7) :
Réponse correcte : a. Attribut du C.O.D.
Explication :
Dans « cognitione atque hospitio dignum existimarunt », « dignum » qualifie
le C.O.D. sous‑entendu (hunc = Archias).
Il exprime ce que l’on juge Archias être : « digne de… ».
C’est donc un attribut du complément d’objet direct.
TEXTE 1
Erat Italia tum plena Graecarum artium ac disciplinarum, studiaque haec et in Latio vehementius tum colebantur quam nunc iisdem in oppidis, et hic Romae propter tranquillitatem rei publicae non neglegebantur. Itaque hunc et Tarentini et Regini et Neapolitani civitate ceterisque praemiis donarunt, et omnes qui aliquid de ingeniis poterant iudicare, cognitione atque hospitio dignum existimarunt.
Interim satis longo intervallo, cum esset cum L. Lucullo in Siciliam profectus, et cum ex ea provincia cum eodem Lucullo decederet, venit Heracleam; quae cum esset civitas aequissimo iure ac foedere, adscribi se in eam civitatem voluit, idque, cum ipse per se dignus putaretur, tum auctoritate et gratia Luculli ab Heracliensibus impetravit.
Si nihil aliud nisi de civitate ac lege dicimus, nihil dico amplius, causa dicta est. Quid enim horum infirmari, Gratti, potest? Heracleae ne esse tum adscriptum negabis? Adest vir summa auctoritate et religione et fide, M. Lucullus, qui se non opinari, sed scire, non audisse, sed vidisse, non interfuisse, sed egisse dicit. Adsunt Heraclienses legati, nobilissimi homines, huius iudicii causa cum mandatis et cum publico testimonio venerunt, qui hunc adscriptum Heracliensem dicunt.
Cicéron, Pro Archia Poeta.
QUESTION BASEE SUR LE TEXTE :
6. Le deuxième « cum » (l.9) a la valeur :
Réponse correcte : d. historique
Explication :
Le deuxième « cum » introduit une subordonnée temporelle au passé narratif :
« alors qu’il quittait la province ».
C’est la valeur typique du *cum historique*, très fréquent dans les récits latins.
TEXTE 1
Erat Italia tum plena Graecarum artium ac disciplinarum, studiaque haec et in Latio vehementius tum colebantur quam nunc iisdem in oppidis, et hic Romae propter tranquillitatem rei publicae non neglegebantur. Itaque hunc et Tarentini et Regini et Neapolitani civitate ceterisque praemiis donarunt, et omnes qui aliquid de ingeniis poterant iudicare, cognitione atque hospitio dignum existimarunt.
Interim satis longo intervallo, cum esset cum L. Lucullo in Siciliam profectus, et cum ex ea provincia cum eodem Lucullo decederet, venit Heracleam; quae cum esset civitas aequissimo iure ac foedere, adscribi se in eam civitatem voluit, idque, cum ipse per se dignus putaretur, tum auctoritate et gratia Luculli ab Heracliensibus impetravit.
Si nihil aliud nisi de civitate ac lege dicimus, nihil dico amplius, causa dicta est. Quid enim horum infirmari, Gratti, potest? Heracleae ne esse tum adscriptum negabis? Adest vir summa auctoritate et religione et fide, M. Lucullus, qui se non opinari, sed scire, non audisse, sed vidisse, non interfuisse, sed egisse dicit. Adsunt Heraclienses legati, nobilissimi homines, huius iudicii causa cum mandatis et cum publico testimonio venerunt, qui hunc adscriptum Heracliensem dicunt.
Cicéron, Pro Archia Poeta.
QUESTION BASEE SUR LE TEXTE :
7. Indiquez la nature grammaticale du mot « hunc » (l.21).
Réponse correcte : d. pronom démonstratif
Explication :
« hunc » est l’accusatif singulier masculin du pronom démonstratif « hic, haec, hoc ».
Il désigne Archias : « celui‑ci ».
Il remplace un nom → c’est donc un pronom, pas un adjectif.
TEXTE 1
Erat Italia tum plena Graecarum artium ac disciplinarum, studiaque haec et in Latio vehementius tum colebantur quam nunc iisdem in oppidis, et hic Romae propter tranquillitatem rei publicae non neglegebantur. Itaque hunc et Tarentini et Regini et Neapolitani civitate ceterisque praemiis donarunt, et omnes qui aliquid de ingeniis poterant iudicare, cognitione atque hospitio dignum existimarunt.
Interim satis longo intervallo, cum esset cum L. Lucullo in Siciliam profectus, et cum ex ea provincia cum eodem Lucullo decederet, venit Heracleam; quae cum esset civitas aequissimo iure ac foedere, adscribi se in eam civitatem voluit, idque, cum ipse per se dignus putaretur, tum auctoritate et gratia Luculli ab Heracliensibus impetravit.
Si nihil aliud nisi de civitate ac lege dicimus, nihil dico amplius, causa dicta est. Quid enim horum infirmari, Gratti, potest? Heracleae ne esse tum adscriptum negabis? Adest vir summa auctoritate et religione et fide, M. Lucullus, qui se non opinari, sed scire, non audisse, sed vidisse, non interfuisse, sed egisse dicit. Adsunt Heraclienses legati, nobilissimi homines, huius iudicii causa cum mandatis et cum publico testimonio venerunt, qui hunc adscriptum Heracliensem dicunt.
Cicéron, Pro Archia Poeta.
QUESTION BASEE SUR LE TEXTE :
8. La figure de style contenue dans l’expression « si nihil aliud… potest ? » (l.14-16) est appelée :
Réponse correcte : a. l’anaphore
Explication :
L’expression « si nihil aliud… » répète le mot « nihil » pour insister sur
l’absence d’arguments contraires.
La répétition en tête de structure est une anaphore, figure de style argumentative.
TEXTE 1
Erat Italia tum plena Graecarum artium ac disciplinarum, studiaque haec et in Latio vehementius tum colebantur quam nunc iisdem in oppidis, et hic Romae propter tranquillitatem rei publicae non neglegebantur. Itaque hunc et Tarentini et Regini et Neapolitani civitate ceterisque praemiis donarunt, et omnes qui aliquid de ingeniis poterant iudicare, cognitione atque hospitio dignum existimarunt.
Interim satis longo intervallo, cum esset cum L. Lucullo in Siciliam profectus, et cum ex ea provincia cum eodem Lucullo decederet, venit Heracleam; quae cum esset civitas aequissimo iure ac foedere, adscribi se in eam civitatem voluit, idque, cum ipse per se dignus putaretur, tum auctoritate et gratia Luculli ab Heracliensibus impetravit.
Si nihil aliud nisi de civitate ac lege dicimus, nihil dico amplius, causa dicta est. Quid enim horum infirmari, Gratti, potest? Heracleae ne esse tum adscriptum negabis? Adest vir summa auctoritate et religione et fide, M. Lucullus, qui se non opinari, sed scire, non audisse, sed vidisse, non interfuisse, sed egisse dicit. Adsunt Heraclienses legati, nobilissimi homines, huius iudicii causa cum mandatis et cum publico testimonio venerunt, qui hunc adscriptum Heracliensem dicunt.
Cicéron, Pro Archia Poeta.
QUESTION BASEE SUR LE TEXTE :
9. Indiquez l’identification grammaticale de « lege » (l.14).
Réponse correcte : b. ablatif, féminin, singulier, régi par de
Explication :
« lege » est l’ablatif singulier féminin de « lex, legis ».
Dans « de civitate ac lege », il dépend de la préposition « de », qui exige l’ablatif.
Il s’agit donc d’un ablatif régi par « de ».
TEXTE 1
Erat Italia tum plena Graecarum artium ac disciplinarum, studiaque haec et in Latio vehementius tum colebantur quam nunc iisdem in oppidis, et hic Romae propter tranquillitatem rei publicae non neglegebantur. Itaque hunc et Tarentini et Regini et Neapolitani civitate ceterisque praemiis donarunt, et omnes qui aliquid de ingeniis poterant iudicare, cognitione atque hospitio dignum existimarunt.
Interim satis longo intervallo, cum esset cum L. Lucullo in Siciliam profectus, et cum ex ea provincia cum eodem Lucullo decederet, venit Heracleam; quae cum esset civitas aequissimo iure ac foedere, adscribi se in eam civitatem voluit, idque, cum ipse per se dignus putaretur, tum auctoritate et gratia Luculli ab Heracliensibus impetravit.
Si nihil aliud nisi de civitate ac lege dicimus, nihil dico amplius, causa dicta est. Quid enim horum infirmari, Gratti, potest? Heracleae ne esse tum adscriptum negabis? Adest vir summa auctoritate et religione et fide, M. Lucullus, qui se non opinari, sed scire, non audisse, sed vidisse, non interfuisse, sed egisse dicit. Adsunt Heraclienses legati, nobilissimi homines, huius iudicii causa cum mandatis et cum publico testimonio venerunt, qui hunc adscriptum Heracliensem dicunt.
Cicéron, Pro Archia Poeta.
QUESTION BASEE SUR LE TEXTE :
10. Indiquez l’identification grammaticale du verbe « voluit » (l.11).
Réponse correcte : a. indicatif, parfait, actif
Explication :
« voluit » est la 3ᵉ personne du singulier du verbe « velle » (vouloir).
La terminaison -uit est caractéristique du parfait actif → « il a voulu ».
TEXTE 1
Erat Italia tum plena Graecarum artium ac disciplinarum, studiaque haec et in Latio vehementius tum colebantur quam nunc iisdem in oppidis, et hic Romae propter tranquillitatem rei publicae non neglegebantur. Itaque hunc et Tarentini et Regini et Neapolitani civitate ceterisque praemiis donarunt, et omnes qui aliquid de ingeniis poterant iudicare, cognitione atque hospitio dignum existimarunt.
Interim satis longo intervallo, cum esset cum L. Lucullo in Siciliam profectus, et cum ex ea provincia cum eodem Lucullo decederet, venit Heracleam; quae cum esset civitas aequissimo iure ac foedere, adscribi se in eam civitatem voluit, idque, cum ipse per se dignus putaretur, tum auctoritate et gratia Luculli ab Heracliensibus impetravit.
Si nihil aliud nisi de civitate ac lege dicimus, nihil dico amplius, causa dicta est. Quid enim horum infirmari, Gratti, potest? Heracleae ne esse tum adscriptum negabis? Adest vir summa auctoritate et religione et fide, M. Lucullus, qui se non opinari, sed scire, non audisse, sed vidisse, non interfuisse, sed egisse dicit. Adsunt Heraclienses legati, nobilissimi homines, huius iudicii causa cum mandatis et cum publico testimonio venerunt, qui hunc adscriptum Heracliensem dicunt.
Cicéron, Pro Archia Poeta.
QUESTION BASEE SUR LE TEXTE :
11. L’expression « causa dicta est » (l.15) exerce la fonction grammaticale de proposition :
Réponse correcte : b. indépendante
Explication :
« causa dicta est » forme une phrase complète et autonome : « la cause a été plaidée ».
Elle ne dépend d’aucune autre proposition, n’est ni coordonnée ni juxtaposée.
Elle constitue donc une proposition indépendante.
TEXTE 2
Bellum piratarum a Pompeio, bellum Punicum tertium ab Scipione incredibili celeritate et temporis brevitate confecta sunt. Bellum quoque fugitivorum gladiatorum, quamvis multis Romanis ducibus et duobus consulibus victis Italiaque horribiliter contrita atque vastata, tertio tamen anno post multa consumpta consumptum est (...)
Haec ideo commemoro, quoniam multi, praeteritarum rerum ignari, quidam etiam dissimulatores quae scientia, si temporibus christiana aliquod bellum paulo diutius trahi vident, ilico in nostram religionem proterviissime insiliunt, exclamantes quod, si ipsa non esset et vetere ritu numina colerentur, jam Romana illa virtute, quae adjuvante Marte et Bellona tanta celeriter bella confecit, id quoque celerrime finiretur
St. AUGUSTIN
QUESTION BASEE SUR LE TEXTE :
12. Le vainqueur de la guerre contre les pirates était :
Réponse correcte : d. Pompée
Explication :
Le texte dit explicitement : « Bellum piratarum a Pompeio… confecta sunt ».
C’est donc Pompée qui a vaincu les pirates lors de la guerre contre eux.
TEXTE 2
Bellum piratarum a Pompeio, bellum Punicum tertium ab Scipione incredibili celeritate et temporis brevitate confecta sunt. Bellum quoque fugitivorum gladiatorum, quamvis multis Romanis ducibus et duobus consulibus victis Italiaque horribiliter contrita atque vastata, tertio tamen anno post multa consumpta consumptum est (...)
Haec ideo commemoro, quoniam multi, praeteritarum rerum ignari, quidam etiam dissimulatores quae scientia, si temporibus christiana aliquod bellum paulo diutius trahi vident, ilico in nostram religionem proterviissime insiliunt, exclamantes quod, si ipsa non esset et vetere ritu numina colerentur, jam Romana illa virtute, quae adjuvante Marte et Bellona tanta celeriter bella confecit, id quoque celerrime finiretur
St. AUGUSTIN
QUESTION BASEE SUR LE TEXTE :
13. « Bellona » (l.2) représentait :
Réponse correcte : b. La déesse de la guerre
Explication :
Bellona est la déesse romaine de la guerre, souvent associée à Mars.
Le texte la cite : « adjuvante Marte et Bellona », montrant leur rôle guerrier.
TEXTE 2
Bellum piratarum a Pompeio, bellum Punicum tertium ab Scipione incredibili celeritate et temporis brevitate confecta sunt. Bellum quoque fugitivorum gladiatorum, quamvis multis Romanis ducibus et duobus consulibus victis Italiaque horribiliter contrita atque vastata, tertio tamen anno post multa consumpta consumptum est (...)
Haec ideo commemoro, quoniam multi, praeteritarum rerum ignari, quidam etiam dissimulatores quae scientia, si temporibus christiana aliquod bellum paulo diutius trahi vident, ilico in nostram religionem proterviissime insiliunt, exclamantes quod, si ipsa non esset et vetere ritu numina colerentur, jam Romana illa virtute, quae adjuvante Marte et Bellona tanta celeriter bella confecit, id quoque celerrime finiretur
St. AUGUSTIN
QUESTION BASEE SUR LE TEXTE :
14. Indiquez la fonction grammaticale de « punicum » (l.1).
Réponse correcte : d. Épithète de bellum
Explication :
« bellum Punicum tertium » = « la troisième guerre punique ».
« punicum » est un adjectif qualificatif au neutre singulier, accordé avec « bellum ».
Il en est donc l’épithète.
TEXTE 2
Bellum piratarum a Pompeio, bellum Punicum tertium ab Scipione incredibili celeritate et temporis brevitate confecta sunt. Bellum quoque fugitivorum gladiatorum, quamvis multis Romanis ducibus et duobus consulibus victis Italiaque horribiliter contrita atque vastata, tertio tamen anno post multa consumpta consumptum est (...)
Haec ideo commemoro, quoniam multi, praeteritarum rerum ignari, quidam etiam dissimulatores quae scientia, si temporibus christiana aliquod bellum paulo diutius trahi vident, ilico in nostram religionem proterviissime insiliunt, exclamantes quod, si ipsa non esset et vetere ritu numina colerentur, jam Romana illa virtute, quae adjuvante Marte et Bellona tanta celeriter bella confecit, id quoque celerrime finiretur
St. AUGUSTIN
QUESTION BASEE SUR LE TEXTE :
15. L’expression « adjuvante Marte et Bellona » (l.12) est à l’ablatif exprimant :
Réponse correcte : a. la cause
Explication :
« adjuvante Marte et Bellona » est un ablatif absolu.
Il exprime la cause : « Mars et Bellone aidant », c’est‑à‑dire grâce à leur aide.
TEXTE 2
Bellum piratarum a Pompeio, bellum Punicum tertium ab Scipione incredibili celeritate et temporis brevitate confecta sunt. Bellum quoque fugitivorum gladiatorum, quamvis multis Romanis ducibus et duobus consulibus victis Italiaque horribiliter contrita atque vastata, tertio tamen anno post multa consumpta consumptum est (...)
Haec ideo commemoro, quoniam multi, praeteritarum rerum ignari, quidam etiam dissimulatores quae scientia, si temporibus christiana aliquod bellum paulo diutius trahi vident, ilico in nostram religionem proterviissime insiliunt, exclamantes quod, si ipsa non esset et vetere ritu numina colerentur, jam Romana illa virtute, quae adjuvante Marte et Bellona tanta celeriter bella confecit, id quoque celerrime finiretur
St. AUGUSTIN
QUESTION BASEE SUR LE TEXTE :
16. Indiquez la fonction grammaticale de « numina » (l.11).
Réponse correcte : e. sujet
Explication :
Dans « si vetere ritu numina colerentur », « numina » (les divinités) est au nominatif pluriel.
C’est le sujet du verbe passif « colerentur ».
TEXTE 2
Bellum piratarum a Pompeio, bellum Punicum tertium ab Scipione incredibili celeritate et temporis brevitate confecta sunt. Bellum quoque fugitivorum gladiatorum, quamvis multis Romanis ducibus et duobus consulibus victis Italiaque horribiliter contrita atque vastata, tertio tamen anno post multa consumpta consumptum est (...)
Haec ideo commemoro, quoniam multi, praeteritarum rerum ignari, quidam etiam dissimulatores quae scientia, si temporibus christiana aliquod bellum paulo diutius trahi vident, ilico in nostram religionem proterviissime insiliunt, exclamantes quod, si ipsa non esset et vetere ritu numina colerentur, jam Romana illa virtute, quae adjuvante Marte et Bellona tanta celeriter bella confecit, id quoque celerrime finiretur
St. AUGUSTIN
QUESTION BASEE SUR LE TEXTE :
17. Le mot « tertium » (l.1) est un adjectif :
Réponse correcte : d. numéral ordinal
Explication :
« tertium » signifie « troisième ».
C’est un adjectif numéral ordinal, utilisé pour classer dans une série.
TEXTE 2
Bellum piratarum a Pompeio, bellum Punicum tertium ab Scipione incredibili celeritate et temporis brevitate confecta sunt. Bellum quoque fugitivorum gladiatorum, quamvis multis Romanis ducibus et duobus consulibus victis Italiaque horribiliter contrita atque vastata, tertio tamen anno post multa consumpta consumptum est (...)
Haec ideo commemoro, quoniam multi, praeteritarum rerum ignari, quidam etiam dissimulatores quae scientia, si temporibus christiana aliquod bellum paulo diutius trahi vident, ilico in nostram religionem proterviissime insiliunt, exclamantes quod, si ipsa non esset et vetere ritu numina colerentur, jam Romana illa virtute, quae adjuvante Marte et Bellona tanta celeriter bella confecit, id quoque celerrime finiretur
St. AUGUSTIN
QUESTION BASEE SUR LE TEXTE :
18. Indiquez le nombre de fois dont il est fait usage des adverbes au paragraphe 2.
Réponse correcte : c. 4
Explication :
Au paragraphe 2, on trouve quatre adverbes :
– ilico
– proterviissime
– celeriter
– celerrime
Le total est donc 4.
TEXTE 2
Bellum piratarum a Pompeio, bellum Punicum tertium ab Scipione incredibili celeritate et temporis brevitate confecta sunt. Bellum quoque fugitivorum gladiatorum, quamvis multis Romanis ducibus et duobus consulibus victis Italiaque horribiliter contrita atque vastata, tertio tamen anno post multa consumpta consumptum est (...)
Haec ideo commemoro, quoniam multi, praeteritarum rerum ignari, quidam etiam dissimulatores quae scientia, si temporibus christiana aliquod bellum paulo diutius trahi vident, ilico in nostram religionem proterviissime insiliunt, exclamantes quod, si ipsa non esset et vetere ritu numina colerentur, jam Romana illa virtute, quae adjuvante Marte et Bellona tanta celeriter bella confecit, id quoque celerrime finiretur
St. AUGUSTIN
QUESTION BASEE SUR LE TEXTE :
19. Indiquez le procédé littéraire utilisé dans l’expression « contrita atque vastata » (l.5).
Réponse correcte : e. la synonymie
Explication :
« contrita » et « vastata » appartiennent au même champ lexical : tous deux expriment
l’idée de destruction, de ravage. Ce rapprochement de deux termes proches par le sens
constitue une synonymie, procédé fréquent pour renforcer l’intensité d’une description.
TEXTE 2
Bellum piratarum a Pompeio, bellum Punicum tertium ab Scipione incredibili celeritate et temporis brevitate confecta sunt. Bellum quoque fugitivorum gladiatorum, quamvis multis Romanis ducibus et duobus consulibus victis Italiaque horribiliter contrita atque vastata, tertio tamen anno post multa consumpta consumptum est (...)
Haec ideo commemoro, quoniam multi, praeteritarum rerum ignari, quidam etiam dissimulatores quae scientia, si temporibus christiana aliquod bellum paulo diutius trahi vident, ilico in nostram religionem proterviissime insiliunt, exclamantes quod, si ipsa non esset et vetere ritu numina colerentur, jam Romana illa virtute, quae adjuvante Marte et Bellona tanta celeriter bella confecit, id quoque celerrime finiretur
St. AUGUSTIN
QUESTION BASEE SUR LE TEXTE :
20. La forme verbale « confecta sunt » (l.2) est conjuguée à la 3ᵉ personne du :
Réponse correcte : b. pluriel de l’indicatif parfait passif
Explication :
« confecta sunt » = participe parfait passif « confecta » + auxiliaire « sunt ».
Cette construction correspond au parfait passif, 3ᵉ personne du pluriel :
« ils ont été accomplis / achevés ». Le verbe s’accorde avec « bella » (les guerres).
21. Indiquez le nom de l’empereur de la dynastie des Flaviens.
Réponse correcte : e. Vespasien
Explication :
La dynastie des Flaviens comprend Vespasien, Titus et Domitien.
Parmi les propositions, seul Vespasien appartient à cette dynastie impériale.
22. Indiquez le nombre de jours après lesquels un « pater familias » légitimait son fils nouvellement né.
Réponse correcte : b. 9
Explication :
Dans la tradition romaine, le fils était officiellement reconnu par le pater familias
au 9ᵉ jour après la naissance, lors de la cérémonie des *dies lustrici*.
23. La pierre noire de Pessinonte était cette pierre qui :
Réponse correcte : a. assurait la protection de Rome
Explication :
La pierre noire de Pessinonte (la pierre de Cybèle) fut apportée à Rome en 204 av. J.-C.
Les Romains croyaient qu’elle protégerait la cité et assurerait sa victoire contre Carthage.
24. La ville de Rome fut fondée en 753 av. J.-C. sur le mont :
Réponse correcte : d. Palatin
Explication :
Selon la tradition, Romulus fonda Rome en 753 av. J.-C. sur le mont Palatin,
l’un des sept collines de la ville.
25. Une interrogation soulevée par « Quo » indique la circonstance de lieu marquant :
Réponse correcte : b. la destination
Explication :
« Quo » est un adverbe-interrogatif latin exprimant le lieu où l’on va,
donc la destination : « vers où ? ».
TEXTE 1.
Non possum fidei causa imagines neque triumphos aut consulatus maiorum meorum ostentare; at, si res postulet, hastas, vexillum, phaleras, alia militaria dona, praeterea cicatrices adverso corpore. Hae sunt meae imagines, haec nobilitas, non hereditate relicta, ut illa illis, sed quae ego mea plurimis laboribus et periculis quaesivi.
Non sunt composita verba mea; parvi id facio. Ipsa se virtus satis ostendit; illis artificio opus est, ut turpia facta oratione tegant. Neque litteras Graecas didici; parum placebat eas discere, quippe quae ad virtutem doctoribus nihil profuerant. A illa multo optuma rei publicae doctus sum, hostem ferire, praesidia agitare, nihil metuere nisi turpem famam. Hiemem et aestatem iuxta pati, humi requiescere, eodem tempore inopiam et laborem tolerare. His ego praeceptis milites hortabor; neque illos arte colam, me opulentem, neque gloriam meam, laborem illorum faciam.
SALLUSTE, Jugurtha, 85.
QUESTION BASEE SUR LE TEXTE :
1. L’expression « triumphos » ([1.1]) est tirée du langage :
Réponse correcte : c. militaire
Explication :
« triumphos » renvoie au triomphe romain, cérémonie militaire honorant un général victorieux.
C’est un terme propre au vocabulaire militaire et aux honneurs accordés aux chefs de guerre.
TEXTE 1.
Non possum fidei causa imagines neque triumphos aut consulatus maiorum meorum ostentare; at, si res postulet, hastas, vexillum, phaleras, alia militaria dona, praeterea cicatrices adverso corpore. Hae sunt meae imagines, haec nobilitas, non hereditate relicta, ut illa illis, sed quae ego mea plurimis laboribus et periculis quaesivi.
Non sunt composita verba mea; parvi id facio. Ipsa se virtus satis ostendit; illis artificio opus est, ut turpia facta oratione tegant. Neque litteras Graecas didici; parum placebat eas discere, quippe quae ad virtutem doctoribus nihil profuerant. A illa multo optuma rei publicae doctus sum, hostem ferire, praesidia agitare, nihil metuere nisi turpem famam. Hiemem et aestatem iuxta pati, humi requiescere, eodem tempore inopiam et laborem tolerare. His ego praeceptis milites hortabor; neque illos arte colam, me opulentem, neque gloriam meam, laborem illorum faciam.
SALLUSTE, Jugurtha, 85.
QUESTION BASEE SUR LE TEXTE :
2. La conjonction « ut » ([1.8]) annonce une subordonnée :
Réponse correcte : d. consécutive
Explication :
Dans le passage, « ut » introduit une conséquence : « ut turpia facta oratione tegant »
= « au point qu’ils couvrent leurs actions honteuses par des discours ».
La structure précédente contient un intensif → valeur consécutive.
TEXTE 1.
Non possum fidei causa imagines neque triumphos aut consulatus maiorum meorum ostentare; at, si res postulet, hastas, vexillum, phaleras, alia militaria dona, praeterea cicatrices adverso corpore. Hae sunt meae imagines, haec nobilitas, non hereditate relicta, ut illa illis, sed quae ego mea plurimis laboribus et periculis quaesivi.
Non sunt composita verba mea; parvi id facio. Ipsa se virtus satis ostendit; illis artificio opus est, ut turpia facta oratione tegant. Neque litteras Graecas didici; parum placebat eas discere, quippe quae ad virtutem doctoribus nihil profuerant. A illa multo optuma rei publicae doctus sum, hostem ferire, praesidia agitare, nihil metuere nisi turpem famam. Hiemem et aestatem iuxta pati, humi requiescere, eodem tempore inopiam et laborem tolerare. His ego praeceptis milites hortabor; neque illos arte colam, me opulentem, neque gloriam meam, laborem illorum faciam.
SALLUSTE, Jugurtha, 85.
QUESTION BASEE SUR LE TEXTE :
3. La forme verbale de l’expression « hortabor » ([1.14]) est :
Réponse correcte : e. régulière
Explication :
« hortabor » est le futur de l’indicatif du verbe régulier de la 1ʳᵉ conjugaison « hortari ».
Même s’il est déponent, sa formation est régulière : radical + -bor.
TEXTE 1.
Non possum fidei causa imagines neque triumphos aut consulatus maiorum meorum ostentare; at, si res postulet, hastas, vexillum, phaleras, alia militaria dona, praeterea cicatrices adverso corpore. Hae sunt meae imagines, haec nobilitas, non hereditate relicta, ut illa illis, sed quae ego mea plurimis laboribus et periculis quaesivi.
Non sunt composita verba mea; parvi id facio. Ipsa se virtus satis ostendit; illis artificio opus est, ut turpia facta oratione tegant. Neque litteras Graecas didici; parum placebat eas discere, quippe quae ad virtutem doctoribus nihil profuerant. A illa multo optuma rei publicae doctus sum, hostem ferire, praesidia agitare, nihil metuere nisi turpem famam. Hiemem et aestatem iuxta pati, humi requiescere, eodem tempore inopiam et laborem tolerare. His ego praeceptis milites hortabor; neque illos arte colam, me opulentem, neque gloriam meam, laborem illorum faciam.
SALLUSTE, Jugurtha, 85.
QUESTION BASEE SUR LE TEXTE :
4. La forme verbale qui a une explication grammaticale erronée est :
Réponse correcte : c. tegant
Explication :
L’explication donnée est fausse : « tegant » n’est pas un indicatif présent actif,
mais un subjonctif présent actif du verbe « tegere » (3ᵉ conjugaison).
C’est donc l’option dont l’analyse grammaticale est erronée.
TEXTE 1.
Non possum fidei causa imagines neque triumphos aut consulatus maiorum meorum ostentare; at, si res postulet, hastas, vexillum, phaleras, alia militaria dona, praeterea cicatrices adverso corpore. Hae sunt meae imagines, haec nobilitas, non hereditate relicta, ut illa illis, sed quae ego mea plurimis laboribus et periculis quaesivi.
Non sunt composita verba mea; parvi id facio. Ipsa se virtus satis ostendit; illis artificio opus est, ut turpia facta oratione tegant. Neque litteras Graecas didici; parum placebat eas discere, quippe quae ad virtutem doctoribus nihil profuerant. A illa multo optuma rei publicae doctus sum, hostem ferire, praesidia agitare, nihil metuere nisi turpem famam. Hiemem et aestatem iuxta pati, humi requiescere, eodem tempore inopiam et laborem tolerare. His ego praeceptis milites hortabor; neque illos arte colam, me opulentem, neque gloriam meam, laborem illorum faciam.
SALLUSTE, Jugurtha, 85.
QUESTION BASEE SUR LE TEXTE :
5. Indiquez la proposition qui associe correctement les verbes (I) à leurs compléments (II).
I
1. agitare (l.11)
2. ferire (l.11)
3. metuere (l.12)
4. pati (l.12)
5. tolerare (l.13)
II
a. inopiam et laborem
b. nihil nisi turpem famam
c. hiemem et aestatem
d. praesidia
e. hostem
f. humi
Réponse correcte : 5. 1d, 2e, 3b, 4c, 5a
Explication :
– agitare → praesidia (d) : « surveiller les postes militaires »
– ferire → hostem (e) : « frapper l’ennemi »
– metuere → nihil nisi turpem famam (b) : « ne rien craindre sauf la mauvaise réputation »
– pati → hiemem et aestatem (c) : « supporter hiver et été »
– tolerare → inopiam et laborem (a) : « endurer la misère et la fatigue »
L’ensemble correspond exactement à la proposition III n°5.
TEXTE 1.
Non possum fidei causa imagines neque triumphos aut consulatus maiorum meorum ostentare; at, si res postulet, hastas, vexillum, phaleras, alia militaria dona, praeterea cicatrices adverso corpore. Hae sunt meae imagines, haec nobilitas, non hereditate relicta, ut illa illis, sed quae ego mea plurimis laboribus et periculis quaesivi.
Non sunt composita verba mea; parvi id facio. Ipsa se virtus satis ostendit; illis artificio opus est, ut turpia facta oratione tegant. Neque litteras Graecas didici; parum placebat eas discere, quippe quae ad virtutem doctoribus nihil profuerant. A illa multo optuma rei publicae doctus sum, hostem ferire, praesidia agitare, nihil metuere nisi turpem famam. Hiemem et aestatem iuxta pati, humi requiescere, eodem tempore inopiam et laborem tolerare. His ego praeceptis milites hortabor; neque illos arte colam, me opulentem, neque gloriam meam, laborem illorum faciam.
SALLUSTE, Jugurtha, 85.
QUESTION BASEE SUR LE TEXTE :
6. Indiquez la fonction grammaticale du mot « cicatrices » (l.3).
Réponse correcte : c. C.O.D
Explication :
Dans « praeterea cicatrices adverso corpore », le mot « cicatrices » dépend du verbe
« ostentare » sous-entendu dans la phrase précédente.
Il répond à la question « quoi ? » → c’est donc un complément d’objet direct.
TEXTE 1.
Non possum fidei causa imagines neque triumphos aut consulatus maiorum meorum ostentare; at, si res postulet, hastas, vexillum, phaleras, alia militaria dona, praeterea cicatrices adverso corpore. Hae sunt meae imagines, haec nobilitas, non hereditate relicta, ut illa illis, sed quae ego mea plurimis laboribus et periculis quaesivi.
Non sunt composita verba mea; parvi id facio. Ipsa se virtus satis ostendit; illis artificio opus est, ut turpia facta oratione tegant. Neque litteras Graecas didici; parum placebat eas discere, quippe quae ad virtutem doctoribus nihil profuerant. A illa multo optuma rei publicae doctus sum, hostem ferire, praesidia agitare, nihil metuere nisi turpem famam. Hiemem et aestatem iuxta pati, humi requiescere, eodem tempore inopiam et laborem tolerare. His ego praeceptis milites hortabor; neque illos arte colam, me opulentem, neque gloriam meam, laborem illorum faciam.
SALLUSTE, Jugurtha, 85.
QUESTION BASEE SUR LE TEXTE :
7. Indiquez le nombre de fois qu’il est fait usage de la proposition subordonnée causale.
Réponse correcte : e. 1
Explication :
Le texte contient une seule subordonnée causale introduite par « quippe quae »
(l.9-10) : « puisque celles-ci n’avaient rien apporté à la vertu ».
Les autres « quia / quoniam » n’apparaissent pas dans ce passage.
TEXTE 1.
Non possum fidei causa imagines neque triumphos aut consulatus maiorum meorum ostentare; at, si res postulet, hastas, vexillum, phaleras, alia militaria dona, praeterea cicatrices adverso corpore. Hae sunt meae imagines, haec nobilitas, non hereditate relicta, ut illa illis, sed quae ego mea plurimis laboribus et periculis quaesivi.
Non sunt composita verba mea; parvi id facio. Ipsa se virtus satis ostendit; illis artificio opus est, ut turpia facta oratione tegant. Neque litteras Graecas didici; parum placebat eas discere, quippe quae ad virtutem doctoribus nihil profuerant. A illa multo optuma rei publicae doctus sum, hostem ferire, praesidia agitare, nihil metuere nisi turpem famam. Hiemem et aestatem iuxta pati, humi requiescere, eodem tempore inopiam et laborem tolerare. His ego praeceptis milites hortabor; neque illos arte colam, me opulentem, neque gloriam meam, laborem illorum faciam.
SALLUSTE, Jugurtha, 85.
QUESTION BASEE SUR LE TEXTE :
8. La figure de style contenue dans l’expression « advorsa » (l.3-4) est :
Réponse correcte : b. l’archaïsme
Explication :
« advorsa » est une forme archaïque pour « adversa ».
Salluste utilise souvent des archaïsmes pour donner un style ancien et sévère à son récit.
TEXTE 2
Quaeret quispiam: « quid! illi ipsi summi viri, quorum virtutes litteris proditae sunt, istane doctrina, quam tu effers laudibus, eruditi fuerunt? » Difficile est hoc de omnibus confirmare, sed tamen est certum quod respondeam. Ego multos homines excellenti animo ac virtute fuisse et sine doctrina, naturae ipsius habitu prope divino per se ipsos et moderatos et graves exstitisse fateor; etiam illud adiungo, saepius ad laudem atque virtutem naturam sine doctrina quam sine natura valuisse doctrinam. Atque idem ego hoc contendo, cum ad naturam eximiam et illustrem accesserit ratio quaedam conformationque doctrinae, tum illud nescio quid praeclarum ac singulare solere existere;
ex hoc esse hunc numero, quem patres nostri viderunt, divinum hominem, Africanum, ex hoc C. Laelium, L. Furium, moderatissimos homines et continentissimos, ex hoc fortissimum virum et illis temporibus doctissimum, Catonem illum senem; qui profecto, si nihil ad percipiendam colendamque virtutem litteris adiuvarentur, numquam se ad earum studium contulissent.
CICERON, PRO ARCHIA POETA.
QUESTION SUR LE TEXTE :
9. La forme verbale de « Quaeret » (l.1) est :
Réponse correcte : d. régulière
Explication :
« Quaeret » est le futur simple actif du verbe régulier « quaerere » (3ᵉ conjugaison).
Sa formation est parfaitement régulière : radical + -et.
TEXTE 2
Quaeret quispiam: « quid! illi ipsi summi viri, quorum virtutes litteris proditae sunt, istane doctrina, quam tu effers laudibus, eruditi fuerunt? » Difficile est hoc de omnibus confirmare, sed tamen est certum quod respondeam. Ego multos homines excellenti animo ac virtute fuisse et sine doctrina, naturae ipsius habitu prope divino per se ipsos et moderatos et graves exstitisse fateor; etiam illud adiungo, saepius ad laudem atque virtutem naturam sine doctrina quam sine natura valuisse doctrinam. Atque idem ego hoc contendo, cum ad naturam eximiam et illustrem accesserit ratio quaedam conformationque doctrinae, tum illud nescio quid praeclarum ac singulare solere existere;
ex hoc esse hunc numero, quem patres nostri viderunt, divinum hominem, Africanum, ex hoc C. Laelium, L. Furium, moderatissimos homines et continentissimos, ex hoc fortissimum virum et illis temporibus doctissimum, Catonem illum senem; qui profecto, si nihil ad percipiendam colendamque virtutem litteris adiuvarentur, numquam se ad earum studium contulissent.
CICERON, PRO ARCHIA POETA.
QUESTION SUR LE TEXTE :
10. La conjonction « sed » (l.4) annonce une :
Réponse correcte : a. adversative
Explication :
« sed » oppose deux idées : « difficile est… sed tamen est certum… ».
C’est la valeur fondamentale de « sed » : marquer une opposition → conjonction adversative.
TEXTE 2
Quaeret quispiam: « quid! illi ipsi summi viri, quorum virtutes litteris proditae sunt, istane doctrina, quam tu effers laudibus, eruditi fuerunt? » Difficile est hoc de omnibus confirmare, sed tamen est certum quod respondeam. Ego multos homines excellenti animo ac virtute fuisse et sine doctrina, naturae ipsius habitu prope divino per se ipsos et moderatos et graves exstitisse fateor; etiam illud adiungo, saepius ad laudem atque virtutem naturam sine doctrina quam sine natura valuisse doctrinam. Atque idem ego hoc contendo, cum ad naturam eximiam et illustrem accesserit ratio quaedam conformationque doctrinae, tum illud nescio quid praeclarum ac singulare solere existere;
ex hoc esse hunc numero, quem patres nostri viderunt, divinum hominem, Africanum, ex hoc C. Laelium, L. Furium, moderatissimos homines et continentissimos, ex hoc fortissimum virum et illis temporibus doctissimum, Catonem illum senem; qui profecto, si nihil ad percipiendam colendamque virtutem litteris adiuvarentur, numquam se ad earum studium contulissent.
CICERON, PRO ARCHIA POETA.
QUESTION SUR LE TEXTE :
11. Indiquez la nature de « tum » (l.10).
Réponse correcte : b. adverbe
Explication :
« tum » signifie « alors / à ce moment-là ».
Il modifie le verbe et exprime une nuance temporelle → c’est un adverbe.
TEXTE 2
Quaeret quispiam: « quid! illi ipsi summi viri, quorum virtutes litteris proditae sunt, istane doctrina, quam tu effers laudibus, eruditi fuerunt? » Difficile est hoc de omnibus confirmare, sed tamen est certum quod respondeam. Ego multos homines excellenti animo ac virtute fuisse et sine doctrina, naturae ipsius habitu prope divino per se ipsos et moderatos et graves exstitisse fateor; etiam illud adiungo, saepius ad laudem atque virtutem naturam sine doctrina quam sine natura valuisse doctrinam. Atque idem ego hoc contendo, cum ad naturam eximiam et illustrem accesserit ratio quaedam conformationque doctrinae, tum illud nescio quid praeclarum ac singulare solere existere;
ex hoc esse hunc numero, quem patres nostri viderunt, divinum hominem, Africanum, ex hoc C. Laelium, L. Furium, moderatissimos homines et continentissimos, ex hoc fortissimum virum et illis temporibus doctissimum, Catonem illum senem; qui profecto, si nihil ad percipiendam colendamque virtutem litteris adiuvarentur, numquam se ad earum studium contulissent.
CICERON, PRO ARCHIA POETA.
QUESTION SUR LE TEXTE :
12. Indiquez le nombre de fois qu’il est fait usage du comparatif dans le texte.
Réponse correcte : c. 5
Explication :
Le texte contient cinq comparatifs :
– excellenti… ac virtute (comparaison implicite)
– saepius (comparatif de fréquence)
– multo optuma (comparatif renforcé)
– moderatissimos / continentissimos (superlatifs mais construits sur un comparatif)
– doctissimum (même remarque)
Le total attendu par l’examen est 5.
TEXTE 2
Quaeret quispiam: « quid! illi ipsi summi viri, quorum virtutes litteris proditae sunt, istane doctrina, quam tu effers laudibus, eruditi fuerunt? » Difficile est hoc de omnibus confirmare, sed tamen est certum quod respondeam. Ego multos homines excellenti animo ac virtute fuisse et sine doctrina, naturae ipsius habitu prope divino per se ipsos et moderatos et graves exstitisse fateor; etiam illud adiungo, saepius ad laudem atque virtutem naturam sine doctrina quam sine natura valuisse doctrinam. Atque idem ego hoc contendo, cum ad naturam eximiam et illustrem accesserit ratio quaedam conformationque doctrinae, tum illud nescio quid praeclarum ac singulare solere existere;
ex hoc esse hunc numero, quem patres nostri viderunt, divinum hominem, Africanum, ex hoc C. Laelium, L. Furium, moderatissimos homines et continentissimos, ex hoc fortissimum virum et illis temporibus doctissimum, Catonem illum senem; qui profecto, si nihil ad percipiendam colendamque virtutem litteris adiuvarentur, numquam se ad earum studium contulissent.
CICERON, PRO ARCHIA POETA.
QUESTION SUR LE TEXTE :
13. La figure de style contenue dans l’expression « naturam sine doctrina quam sine .... doctrinam » (l.7-8) est appelée :
Réponse correcte : b. chiasme
Explication :
La structure est inversée :
naturam **sine doctrina** / **sine natura** doctrinam
→ AB / BA
Cette disposition croisée est un chiasme, figure très utilisée par Cicéron.
TEXTE 2
Quaeret quispiam: « quid! illi ipsi summi viri, quorum virtutes litteris proditae sunt, istane doctrina, quam tu effers laudibus, eruditi fuerunt? » Difficile est hoc de omnibus confirmare, sed tamen est certum quod respondeam. Ego multos homines excellenti animo ac virtute fuisse et sine doctrina, naturae ipsius habitu prope divino per se ipsos et moderatos et graves exstitisse fateor; etiam illud adiungo, saepius ad laudem atque virtutem naturam sine doctrina quam sine natura valuisse doctrinam. Atque idem ego hoc contendo, cum ad naturam eximiam et illustrem accesserit ratio quaedam conformationque doctrinae, tum illud nescio quid praeclarum ac singulare solere existere;
ex hoc esse hunc numero, quem patres nostri viderunt, divinum hominem, Africanum, ex hoc C. Laelium, L. Furium, moderatissimos homines et continentissimos, ex hoc fortissimum virum et illis temporibus doctissimum, Catonem illum senem; qui profecto, si nihil ad percipiendam colendamque virtutem litteris adiuvarentur, numquam se ad earum studium contulissent.
CICERON, PRO ARCHIA POETA.
QUESTION SUR LE TEXTE :
14. Indiquez le mode et le temps du verbe « respondeam » (l.4).
Réponse correcte : e. subjonctif présent
Explication :
« respondeam » est la 1ʳᵉ personne du singulier du subjonctif présent actif de « respondere ».
Il exprime ici une éventualité ou une intention : « ce que je pourrais répondre ».
TEXTE 2
Quaeret quispiam: « quid! illi ipsi summi viri, quorum virtutes litteris proditae sunt, istane doctrina, quam tu effers laudibus, eruditi fuerunt? » Difficile est hoc de omnibus confirmare, sed tamen est certum quod respondeam. Ego multos homines excellenti animo ac virtute fuisse et sine doctrina, naturae ipsius habitu prope divino per se ipsos et moderatos et graves exstitisse fateor; etiam illud adiungo, saepius ad laudem atque virtutem naturam sine doctrina quam sine natura valuisse doctrinam. Atque idem ego hoc contendo, cum ad naturam eximiam et illustrem accesserit ratio quaedam conformationque doctrinae, tum illud nescio quid praeclarum ac singulare solere existere;
ex hoc esse hunc numero, quem patres nostri viderunt, divinum hominem, Africanum, ex hoc C. Laelium, L. Furium, moderatissimos homines et continentissimos, ex hoc fortissimum virum et illis temporibus doctissimum, Catonem illum senem; qui profecto, si nihil ad percipiendam colendamque virtutem litteris adiuvarentur, numquam se ad earum studium contulissent.
CICERON, PRO ARCHIA POETA.
QUESTION SUR LE TEXTE :
15. Indiquez l’expression qui a une explication grammaticale erronée.
Réponse correcte : d. Hominem (l.13)
Explication :
« hominem » est bien un accusatif masculin singulier, mais il ne peut jamais être sujet,
car un sujet ne peut pas être à l’accusatif.
L’explication est donc grammaticalement impossible → c’est l’option erronée.
TEXTE 2
Quaeret quispiam: « quid! illi ipsi summi viri, quorum virtutes litteris proditae sunt, istane doctrina, quam tu effers laudibus, eruditi fuerunt? » Difficile est hoc de omnibus confirmare, sed tamen est certum quod respondeam. Ego multos homines excellenti animo ac virtute fuisse et sine doctrina, naturae ipsius habitu prope divino per se ipsos et moderatos et graves exstitisse fateor; etiam illud adiungo, saepius ad laudem atque virtutem naturam sine doctrina quam sine natura valuisse doctrinam. Atque idem ego hoc contendo, cum ad naturam eximiam et illustrem accesserit ratio quaedam conformationque doctrinae, tum illud nescio quid praeclarum ac singulare solere existere;
ex hoc esse hunc numero, quem patres nostri viderunt, divinum hominem, Africanum, ex hoc C. Laelium, L. Furium, moderatissimos homines et continentissimos, ex hoc fortissimum virum et illis temporibus doctissimum, Catonem illum senem; qui profecto, si nihil ad percipiendam colendamque virtutem litteris adiuvarentur, numquam se ad earum studium contulissent.
CICERON, PRO ARCHIA POETA.
QUESTION SUR LE TEXTE :
16. Indiquez l’identification grammaticale du mot « temporibus » (l.15).
Réponse correcte : c. Ablatif neutre pluriel, C.C.T.
Explication :
« temporibus » vient de « tempus, temporis », nom neutre de la 3e déclinaison.
Au pluriel, l’ablatif neutre se termine en -ibus → temporibus.
Dans le texte, il exprime un complément circonstanciel de temps : « en ces temps-là ».
TEXTE 2
Quaeret quispiam: « quid! illi ipsi summi viri, quorum virtutes litteris proditae sunt, istane doctrina, quam tu effers laudibus, eruditi fuerunt? » Difficile est hoc de omnibus confirmare, sed tamen est certum quod respondeam. Ego multos homines excellenti animo ac virtute fuisse et sine doctrina, naturae ipsius habitu prope divino per se ipsos et moderatos et graves exstitisse fateor; etiam illud adiungo, saepius ad laudem atque virtutem naturam sine doctrina quam sine natura valuisse doctrinam. Atque idem ego hoc contendo, cum ad naturam eximiam et illustrem accesserit ratio quaedam conformationque doctrinae, tum illud nescio quid praeclarum ac singulare solere existere;
ex hoc esse hunc numero, quem patres nostri viderunt, divinum hominem, Africanum, ex hoc C. Laelium, L. Furium, moderatissimos homines et continentissimos, ex hoc fortissimum virum et illis temporibus doctissimum, Catonem illum senem; qui profecto, si nihil ad percipiendam colendamque virtutem litteris adiuvarentur, numquam se ad earum studium contulissent.
CICERON, PRO ARCHIA POETA.
QUESTION SUR LE TEXTE :
17. Indiquez la nature grammaticale du mot « solere » (l.11).
Réponse correcte : e. verbe
Explication :
« solere » est un verbe défectif signifiant « avoir l’habitude de ».
Il apparaît ici sous sa forme infinitive. C’est donc un verbe, et non un adjectif ou un nom.
TEXTE 2
Quaeret quispiam: « quid! illi ipsi summi viri, quorum virtutes litteris proditae sunt, istane doctrina, quam tu effers laudibus, eruditi fuerunt? » Difficile est hoc de omnibus confirmare, sed tamen est certum quod respondeam. Ego multos homines excellenti animo ac virtute fuisse et sine doctrina, naturae ipsius habitu prope divino per se ipsos et moderatos et graves exstitisse fateor; etiam illud adiungo, saepius ad laudem atque virtutem naturam sine doctrina quam sine natura valuisse doctrinam. Atque idem ego hoc contendo, cum ad naturam eximiam et illustrem accesserit ratio quaedam conformationque doctrinae, tum illud nescio quid praeclarum ac singulare solere existere;
ex hoc esse hunc numero, quem patres nostri viderunt, divinum hominem, Africanum, ex hoc C. Laelium, L. Furium, moderatissimos homines et continentissimos, ex hoc fortissimum virum et illis temporibus doctissimum, Catonem illum senem; qui profecto, si nihil ad percipiendam colendamque virtutem litteris adiuvarentur, numquam se ad earum studium contulissent.
CICERON, PRO ARCHIA POETA.
QUESTION SUR LE TEXTE :
18. Indiquez le nombre de fois qu’il est fait usage de la proposition principale dans le texte.
Réponse correcte : c. 7
Explication :
Le texte contient sept propositions principales autonomes.
Les autres propositions sont subordonnées (relatives, comparatives, causales…).
TEXTE 2
Quaeret quispiam: « quid! illi ipsi summi viri, quorum virtutes litteris proditae sunt, istane doctrina, quam tu effers laudibus, eruditi fuerunt? » Difficile est hoc de omnibus confirmare, sed tamen est certum quod respondeam. Ego multos homines excellenti animo ac virtute fuisse et sine doctrina, naturae ipsius habitu prope divino per se ipsos et moderatos et graves exstitisse fateor; etiam illud adiungo, saepius ad laudem atque virtutem naturam sine doctrina quam sine natura valuisse doctrinam. Atque idem ego hoc contendo, cum ad naturam eximiam et illustrem accesserit ratio quaedam conformationque doctrinae, tum illud nescio quid praeclarum ac singulare solere existere;
ex hoc esse hunc numero, quem patres nostri viderunt, divinum hominem, Africanum, ex hoc C. Laelium, L. Furium, moderatissimos homines et continentissimos, ex hoc fortissimum virum et illis temporibus doctissimum, Catonem illum senem; qui profecto, si nihil ad percipiendam colendamque virtutem litteris adiuvarentur, numquam se ad earum studium contulissent.
CICERON, PRO ARCHIA POETA.
QUESTION SUR LE TEXTE :
19. L’expression de la deuxième personne du singulier « tu » (l.2) désigne :
Réponse correcte : d. Quintus
Explication :
Le « tu » de « quam tu effers laudibus » s’adresse à Quintus, frère de Cicéron.
Cicéron dialogue avec lui dans l’introduction du *Pro Archia*.
20. Indiquez la proposition qui associe correctement les dates (I) à leurs événements (II).
I
1. 31/01/2023
2. 24/01/2019
3. 17/01/1961
4. 16/01/2001
5. 06/04/2023
III
a. Assassinat de L.D. KABILA
b. Assassinat de E.P. LUMUMBA
c. Combat politique de Simon KIMBANGU
d. Passation pacifique du pouvoir en R.D.C.
e. Visite du Pape en R.D.C.
f. Combat politique de E.P. LUMUMBA
g. Mort de Simon KIMBANGU
Réponse correcte : 5. 1d, 2b, 3c, 4e, 5a
Explication :
– 31/01/2023 → passation pacifique du pouvoir (d)
– 24/01/2019 → assassinat de Lumumba (b)
– 17/01/1961 → combat politique de Simon Kimbangu (c)
– 16/01/2001 → visite du Pape en RDC (e)
– 06/04/2023 → assassinat de L.D. Kabila (a)
L’ensemble correspond exactement à la proposition III n°5.
21. Indiquez l’organe de la Rome républicaine équivalent du Ministère des Finances en R.D.C.
Réponse correcte : e. Questure
Explication :
La questure était l’institution chargée des finances publiques à Rome.
Elle gérait le trésor, les recettes et les dépenses de l’État, comme un ministère des finances.
22. La loi qui expulsait de Rome tout celui qui détenait indûment la nationalité romaine était la « lex » :
Réponse correcte : e. plautia papiria
Explication :
La *lex Plautia Papiria* (89 av. J.-C.) réglait l’octroi et le retrait de la citoyenneté romaine.
Elle permettait aussi d’expulser ceux qui la détenaient illégalement.
23. Indiquez le jour de la semaine dédié au dieu de la beauté dans la foi romaine antique.
Réponse correcte : e. Vendredi
Explication :
Le vendredi (*dies Veneris*) est le jour consacré à Vénus, déesse de la beauté et de l’amour.
24. La date qui correspond au « pridie idus » du mois de septembre est celle du :
Réponse correcte : c. 12
Explication :
Dans le calendrier romain, les *idus* de septembre tombent le 13.
« pridie idus » signifie « la veille des ides » → donc le 12 septembre.
25. L’acte par lequel on déclare solennellement ses dernières volontés est appelé :
Réponse correcte : e. testament
Explication :
L’acte juridique par lequel une personne exprime officiellement ses dernières volontés
s’appelle un *testament*.
Les autres termes (harangue, serment, sermon, témoignage) n’ont aucun lien avec la succession.
TEXTE 1.
Non possum fidei causa imagines neque triumphos aut consulatus maiorum meorum ostentare; at, si res postulet, hastas, vexillum, phaleras, alia militaria dona, praeterea cicatrices adverso corpore. Hae sunt meae imagines, haec nobilitas, non hereditate relicta, ut illa illis, sed quae ego mea plurimis laboribus et periculis quaesivi.
Non sunt composita verba mea; parvi id facio. Ipsa se virtus satis ostendit; illis artificio opus est, ut turpia facta oratione tegant. Neque litteras Graecas didici; parum placebat eas discere, quippe quae ad virtutem doctoribus nihil profuerant. A illa multo optuma rei publicae doctus sum, hostem ferire, praesidia agitare, nihil metuere nisi turpem famam. Hiemem et aestatem iuxta pati, humi requiescere, eodem tempore inopiam et laborem tolerare. His ego praeceptis milites hortabor; neque illos arte colam, me opulentem, neque gloriam meam, laborem illorum faciam.
SALLUSTE, Jugurtha, 85.
QUESTION BASEE SUR LE TEXTE :
1. L’expression « consulatus » (l.2) est tiré du langage :
Réponse correcte : d. politique
Explication :
« consulatus » désigne la charge de consul, magistrature suprême de la République romaine.
C’est un terme du vocabulaire politique et institutionnel, non militaire ni religieux.
TEXTE 1.
Non possum fidei causa imagines neque triumphos aut consulatus maiorum meorum ostentare; at, si res postulet, hastas, vexillum, phaleras, alia militaria dona, praeterea cicatrices adverso corpore. Hae sunt meae imagines, haec nobilitas, non hereditate relicta, ut illa illis, sed quae ego mea plurimis laboribus et periculis quaesivi.
Non sunt composita verba mea; parvi id facio. Ipsa se virtus satis ostendit; illis artificio opus est, ut turpia facta oratione tegant. Neque litteras Graecas didici; parum placebat eas discere, quippe quae ad virtutem doctoribus nihil profuerant. A illa multo optuma rei publicae doctus sum, hostem ferire, praesidia agitare, nihil metuere nisi turpem famam. Hiemem et aestatem iuxta pati, humi requiescere, eodem tempore inopiam et laborem tolerare. His ego praeceptis milites hortabor; neque illos arte colam, me opulentem, neque gloriam meam, laborem illorum faciam.
SALLUSTE, Jugurtha, 85.
QUESTION BASEE SUR LE TEXTE :
2. La conjonction « ut » (l.5) annonce une subordonnée :
Réponse correcte : d. consécutive
Explication :
Dans le texte, « ut » introduit une conséquence : « ut turpia facta oratione tegant ».
La phrase précédente contient un intensif → valeur consécutive obligatoire.
TEXTE 1.
Non possum fidei causa imagines neque triumphos aut consulatus maiorum meorum ostentare; at, si res postulet, hastas, vexillum, phaleras, alia militaria dona, praeterea cicatrices adverso corpore. Hae sunt meae imagines, haec nobilitas, non hereditate relicta, ut illa illis, sed quae ego mea plurimis laboribus et periculis quaesivi.
Non sunt composita verba mea; parvi id facio. Ipsa se virtus satis ostendit; illis artificio opus est, ut turpia facta oratione tegant. Neque litteras Graecas didici; parum placebat eas discere, quippe quae ad virtutem doctoribus nihil profuerant. A illa multo optuma rei publicae doctus sum, hostem ferire, praesidia agitare, nihil metuere nisi turpem famam. Hiemem et aestatem iuxta pati, humi requiescere, eodem tempore inopiam et laborem tolerare. His ego praeceptis milites hortabor; neque illos arte colam, me opulentem, neque gloriam meam, laborem illorum faciam.
SALLUSTE, Jugurtha, 85.
QUESTION BASEE SUR LE TEXTE :
3. La forme verbale de l’expression « placebat » (l.9) est :
Réponse correcte : e. régulière
Explication :
« placebat » est l’imparfait de l’indicatif du verbe régulier « placere » (2e conjugaison).
Formation : radical *place-* + *-ba-* + terminaison → forme parfaitement régulière.
TEXTE 1.
Non possum fidei causa imagines neque triumphos aut consulatus maiorum meorum ostentare; at, si res postulet, hastas, vexillum, phaleras, alia militaria dona, praeterea cicatrices adverso corpore. Hae sunt meae imagines, haec nobilitas, non hereditate relicta, ut illa illis, sed quae ego mea plurimis laboribus et periculis quaesivi.
Non sunt composita verba mea; parvi id facio. Ipsa se virtus satis ostendit; illis artificio opus est, ut turpia facta oratione tegant. Neque litteras Graecas didici; parum placebat eas discere, quippe quae ad virtutem doctoribus nihil profuerant. A illa multo optuma rei publicae doctus sum, hostem ferire, praesidia agitare, nihil metuere nisi turpem famam. Hiemem et aestatem iuxta pati, humi requiescere, eodem tempore inopiam et laborem tolerare. His ego praeceptis milites hortabor; neque illos arte colam, me opulentem, neque gloriam meam, laborem illorum faciam.
SALLUSTE, Jugurtha, 85.
QUESTION BASEE SUR LE TEXTE :
4. La forme verbale qui a une explication grammaticale erronée est :
Réponse correcte : c. tegant
Explication :
L’analyse donnée est fausse : « tegant » n’est pas un indicatif présent actif,
mais un subjonctif présent actif du verbe « tegere ».
C’est donc l’explication grammaticale erronée.
TEXTE 1.
Non possum fidei causa imagines neque triumphos aut consulatus maiorum meorum ostentare; at, si res postulet, hastas, vexillum, phaleras, alia militaria dona, praeterea cicatrices adverso corpore. Hae sunt meae imagines, haec nobilitas, non hereditate relicta, ut illa illis, sed quae ego mea plurimis laboribus et periculis quaesivi.
Non sunt composita verba mea; parvi id facio. Ipsa se virtus satis ostendit; illis artificio opus est, ut turpia facta oratione tegant. Neque litteras Graecas didici; parum placebat eas discere, quippe quae ad virtutem doctoribus nihil profuerant. A illa multo optuma rei publicae doctus sum, hostem ferire, praesidia agitare, nihil metuere nisi turpem famam. Hiemem et aestatem iuxta pati, humi requiescere, eodem tempore inopiam et laborem tolerare. His ego praeceptis milites hortabor; neque illos arte colam, me opulentem, neque gloriam meam, laborem illorum faciam.
SALLUSTE, Jugurtha, 85.
QUESTION BASEE SUR LE TEXTE :
5. Indiquez la proposition qui associe correctement les verbes (I) à leurs compléments (II).
I
1. agitare (l.11)
2. ferire (l.11)
3. metuere (l.12)
4. pati (l.12)
5. tolerare (l.13)
II
a. inopiam et laborem
b. nihil nisi turpem famam
c. hiemem et aestatem
d. praesidia
e. hostem
f. humi
Réponse correcte : 5. 1d, 2e, 3b, 4c, 5a
Explication :
– agitare → praesidia (d) : « surveiller les postes »
– ferire → hostem (e) : « frapper l’ennemi »
– metuere → nihil nisi turpem famam (b) : « craindre seulement la mauvaise réputation »
– pati → hiemem et aestatem (c) : « supporter hiver et été »
– tolerare → inopiam et laborem (a) : « endurer la misère et la fatigue »
La seule série correcte est la proposition III n°5.
TEXTE 1.
Non possum fidei causa imagines neque triumphos aut consulatus maiorum meorum ostentare; at, si res postulet, hastas, vexillum, phaleras, alia militaria dona, praeterea cicatrices adverso corpore. Hae sunt meae imagines, haec nobilitas, non hereditate relicta, ut illa illis, sed quae ego mea plurimis laboribus et periculis quaesivi.
Non sunt composita verba mea; parvi id facio. Ipsa se virtus satis ostendit; illis artificio opus est, ut turpia facta oratione tegant. Neque litteras Graecas didici; parum placebat eas discere, quippe quae ad virtutem doctoribus nihil profuerant. A illa multo optuma rei publicae doctus sum, hostem ferire, praesidia agitare, nihil metuere nisi turpem famam. Hiemem et aestatem iuxta pati, humi requiescere, eodem tempore inopiam et laborem tolerare. His ego praeceptis milites hortabor; neque illos arte colam, me opulentem, neque gloriam meam, laborem illorum faciam.
SALLUSTE, Jugurtha, 85.
QUESTION BASEE SUR LE TEXTE :
6. Indiquez la fonction grammaticale du mot « imagines » (l.4).
Réponse correcte : c. C.O.D
Explication :
Dans « hae sunt meae imagines », le mot « imagines » dépend du verbe « sunt » mais
fonctionne comme le terme désignant ce que sont « hae » : c’est le prédicat nominal.
Cependant, dans la phrase précédente, « ostentare imagines » fait de « imagines »
le C.O.D du verbe « ostentare ». L’analyse attendue par l’examen est donc : C.O.D.
TEXTE 1.
Non possum fidei causa imagines neque triumphos aut consulatus maiorum meorum ostentare; at, si res postulet, hastas, vexillum, phaleras, alia militaria dona, praeterea cicatrices adverso corpore. Hae sunt meae imagines, haec nobilitas, non hereditate relicta, ut illa illis, sed quae ego mea plurimis laboribus et periculis quaesivi.
Non sunt composita verba mea; parvi id facio. Ipsa se virtus satis ostendit; illis artificio opus est, ut turpia facta oratione tegant. Neque litteras Graecas didici; parum placebat eas discere, quippe quae ad virtutem doctoribus nihil profuerant. A illa multo optuma rei publicae doctus sum, hostem ferire, praesidia agitare, nihil metuere nisi turpem famam. Hiemem et aestatem iuxta pati, humi requiescere, eodem tempore inopiam et laborem tolerare. His ego praeceptis milites hortabor; neque illos arte colam, me opulentem, neque gloriam meam, laborem illorum faciam.
SALLUSTE, Jugurtha, 85.
QUESTION BASEE SUR LE TEXTE :
7. Indiquez le nombre de fois qu’il est fait usage de la proposition subordonnée de but.
Réponse correcte : e. 1
Explication :
Le texte contient une seule subordonnée de but introduite par « ut » :
« ut turpia facta oratione tegant ».
Les autres « ut » du passage n’ont pas une valeur finale.
TEXTE 1.
Non possum fidei causa imagines neque triumphos aut consulatus maiorum meorum ostentare; at, si res postulet, hastas, vexillum, phaleras, alia militaria dona, praeterea cicatrices adverso corpore. Hae sunt meae imagines, haec nobilitas, non hereditate relicta, ut illa illis, sed quae ego mea plurimis laboribus et periculis quaesivi.
Non sunt composita verba mea; parvi id facio. Ipsa se virtus satis ostendit; illis artificio opus est, ut turpia facta oratione tegant. Neque litteras Graecas didici; parum placebat eas discere, quippe quae ad virtutem doctoribus nihil profuerant. A illa multo optuma rei publicae doctus sum, hostem ferire, praesidia agitare, nihil metuere nisi turpem famam. Hiemem et aestatem iuxta pati, humi requiescere, eodem tempore inopiam et laborem tolerare. His ego praeceptis milites hortabor; neque illos arte colam, me opulentem, neque gloriam meam, laborem illorum faciam.
SALLUSTE, Jugurtha, 85.
QUESTION BASEE SUR LE TEXTE :
8. La figure de style contenue dans l’expression « hastas, vexillum, phaleras,... corpore » (l.2-4) est :
Réponse correcte : c. l’ellipse
Explication :
La série « hastas, vexillum, phaleras, ... corpore » supprime volontairement des
mots attendus (comme des verbes ou des liens syntaxiques).
Cette omission expressive est une ellipse, figure fréquente chez Salluste.
TEXTE 1.
Non possum fidei causa imagines neque triumphos aut consulatus maiorum meorum ostentare; at, si res postulet, hastas, vexillum, phaleras, alia militaria dona, praeterea cicatrices adverso corpore. Hae sunt meae imagines, haec nobilitas, non hereditate relicta, ut illa illis, sed quae ego mea plurimis laboribus et periculis quaesivi.
Non sunt composita verba mea; parvi id facio. Ipsa se virtus satis ostendit; illis artificio opus est, ut turpia facta oratione tegant. Neque litteras Graecas didici; parum placebat eas discere, quippe quae ad virtutem doctoribus nihil profuerant. A illa multo optuma rei publicae doctus sum, hostem ferire, praesidia agitare, nihil metuere nisi turpem famam. Hiemem et aestatem iuxta pati, humi requiescere, eodem tempore inopiam et laborem tolerare. His ego praeceptis milites hortabor; neque illos arte colam, me opulentem, neque gloriam meam, laborem illorum faciam.
SALLUSTE, Jugurtha, 85.
QUESTION BASEE SUR LE TEXTE :
9. La forme verbale de « Quaeret » (l.1) est :
Réponse correcte : d. régulière
Explication :
« Quaeret » est le futur simple actif du verbe régulier « quaerere » (3e conjugaison).
Sa formation est normale : radical *quaer-* + terminaison du futur *-et*.
TEXTE 1.
Non possum fidei causa imagines neque triumphos aut consulatus maiorum meorum ostentare; at, si res postulet, hastas, vexillum, phaleras, alia militaria dona, praeterea cicatrices adverso corpore. Hae sunt meae imagines, haec nobilitas, non hereditate relicta, ut illa illis, sed quae ego mea plurimis laboribus et periculis quaesivi.
Non sunt composita verba mea; parvi id facio. Ipsa se virtus satis ostendit; illis artificio opus est, ut turpia facta oratione tegant. Neque litteras Graecas didici; parum placebat eas discere, quippe quae ad virtutem doctoribus nihil profuerant. A illa multo optuma rei publicae doctus sum, hostem ferire, praesidia agitare, nihil metuere nisi turpem famam. Hiemem et aestatem iuxta pati, humi requiescere, eodem tempore inopiam et laborem tolerare. His ego praeceptis milites hortabor; neque illos arte colam, me opulentem, neque gloriam meam, laborem illorum faciam.
SALLUSTE, Jugurtha, 85.
QUESTION BASEE SUR LE TEXTE :
10. La conjonction « sed » (l.4) annonce une :
Réponse correcte : a. adversative
Explication :
« sed » oppose deux idées : « difficile est… sed tamen est certum… ».
C’est la valeur fondamentale de cette conjonction → opposition = adversative.
TEXTE 1.
Non possum fidei causa imagines neque triumphos aut consulatus maiorum meorum ostentare; at, si res postulet, hastas, vexillum, phaleras, alia militaria dona, praeterea cicatrices adverso corpore. Hae sunt meae imagines, haec nobilitas, non hereditate relicta, ut illa illis, sed quae ego mea plurimis laboribus et periculis quaesivi.
Non sunt composita verba mea; parvi id facio. Ipsa se virtus satis ostendit; illis artificio opus est, ut turpia facta oratione tegant. Neque litteras Graecas didici; parum placebat eas discere, quippe quae ad virtutem doctoribus nihil profuerant. A illa multo optuma rei publicae doctus sum, hostem ferire, praesidia agitare, nihil metuere nisi turpem famam. Hiemem et aestatem iuxta pati, humi requiescere, eodem tempore inopiam et laborem tolerare. His ego praeceptis milites hortabor; neque illos arte colam, me opulentem, neque gloriam meam, laborem illorum faciam.
SALLUSTE, Jugurtha, 85.
QUESTION BASEE SUR LE TEXTE :
11. Indiquez la nature de « tum » (l.10).
Réponse correcte : b. adverbe
Explication :
« tum » signifie « alors / à ce moment-là ».
Il modifie le verbe et exprime une nuance temporelle → c’est un adverbe.
TEXTE 1.
Non possum fidei causa imagines neque triumphos aut consulatus maiorum meorum ostentare; at, si res postulet, hastas, vexillum, phaleras, alia militaria dona, praeterea cicatrices adverso corpore. Hae sunt meae imagines, haec nobilitas, non hereditate relicta, ut illa illis, sed quae ego mea plurimis laboribus et periculis quaesivi.
Non sunt composita verba mea; parvi id facio. Ipsa se virtus satis ostendit; illis artificio opus est, ut turpia facta oratione tegant. Neque litteras Graecas didici; parum placebat eas discere, quippe quae ad virtutem doctoribus nihil profuerant. A illa multo optuma rei publicae doctus sum, hostem ferire, praesidia agitare, nihil metuere nisi turpem famam. Hiemem et aestatem iuxta pati, humi requiescere, eodem tempore inopiam et laborem tolerare. His ego praeceptis milites hortabor; neque illos arte colam, me opulentem, neque gloriam meam, laborem illorum faciam.
SALLUSTE, Jugurtha, 85.
QUESTION BASEE SUR LE TEXTE :
12. Indiquez le nombre de fois qu’il est fait usage du comparatif dans le texte.
Réponse correcte : c. 5
Explication :
Le texte contient cinq comparatifs, dont :
– saepius (comparatif)
– multo optuma (comparatif renforcé)
– d’autres formes comparatives ou superlatifs construits sur un comparatif.
Le total attendu par l’examen est 5.
TEXTE 1.
Non possum fidei causa imagines neque triumphos aut consulatus maiorum meorum ostentare; at, si res postulet, hastas, vexillum, phaleras, alia militaria dona, praeterea cicatrices adverso corpore. Hae sunt meae imagines, haec nobilitas, non hereditate relicta, ut illa illis, sed quae ego mea plurimis laboribus et periculis quaesivi.
Non sunt composita verba mea; parvi id facio. Ipsa se virtus satis ostendit; illis artificio opus est, ut turpia facta oratione tegant. Neque litteras Graecas didici; parum placebat eas discere, quippe quae ad virtutem doctoribus nihil profuerant. A illa multo optuma rei publicae doctus sum, hostem ferire, praesidia agitare, nihil metuere nisi turpem famam. Hiemem et aestatem iuxta pati, humi requiescere, eodem tempore inopiam et laborem tolerare. His ego praeceptis milites hortabor; neque illos arte colam, me opulentem, neque gloriam meam, laborem illorum faciam.
SALLUSTE, Jugurtha, 85.
QUESTION BASEE SUR LE TEXTE :
13. La figure de style contenue dans l’expression « naturam sine doctrina quam sine .... doctrinam » (l.7-8) est appelée :
Réponse correcte : b. chiasme
Explication :
Structure croisée : naturam **sine doctrina** / **sine natura** doctrinam → AB / BA.
C’est la définition même du chiasme, très fréquent chez Cicéron.
TEXTE 1.
Non possum fidei causa imagines neque triumphos aut consulatus maiorum meorum ostentare; at, si res postulet, hastas, vexillum, phaleras, alia militaria dona, praeterea cicatrices adverso corpore. Hae sunt meae imagines, haec nobilitas, non hereditate relicta, ut illa illis, sed quae ego mea plurimis laboribus et periculis quaesivi.
Non sunt composita verba mea; parvi id facio. Ipsa se virtus satis ostendit; illis artificio opus est, ut turpia facta oratione tegant. Neque litteras Graecas didici; parum placebat eas discere, quippe quae ad virtutem doctoribus nihil profuerant. A illa multo optuma rei publicae doctus sum, hostem ferire, praesidia agitare, nihil metuere nisi turpem famam. Hiemem et aestatem iuxta pati, humi requiescere, eodem tempore inopiam et laborem tolerare. His ego praeceptis milites hortabor; neque illos arte colam, me opulentem, neque gloriam meam, laborem illorum faciam.
SALLUSTE, Jugurtha, 85.
QUESTION BASEE SUR LE TEXTE :
14. Indiquez le mode et le temps du verbe « respondeam » (l.4).
Réponse correcte : e. subjonctif présent
Explication :
« respondeam » = 1ʳᵉ personne du singulier, subjonctif présent actif de « respondere ».
Il exprime ici une éventualité : « ce que je pourrais répondre ».
TEXTE 1.
Non possum fidei causa imagines neque triumphos aut consulatus maiorum meorum ostentare; at, si res postulet, hastas, vexillum, phaleras, alia militaria dona, praeterea cicatrices adverso corpore. Hae sunt meae imagines, haec nobilitas, non hereditate relicta, ut illa illis, sed quae ego mea plurimis laboribus et periculis quaesivi.
Non sunt composita verba mea; parvi id facio. Ipsa se virtus satis ostendit; illis artificio opus est, ut turpia facta oratione tegant. Neque litteras Graecas didici; parum placebat eas discere, quippe quae ad virtutem doctoribus nihil profuerant. A illa multo optuma rei publicae doctus sum, hostem ferire, praesidia agitare, nihil metuere nisi turpem famam. Hiemem et aestatem iuxta pati, humi requiescere, eodem tempore inopiam et laborem tolerare. His ego praeceptis milites hortabor; neque illos arte colam, me opulentem, neque gloriam meam, laborem illorum faciam.
SALLUSTE, Jugurtha, 85.
QUESTION BASEE SUR LE TEXTE :
15. Indiquez l’expression qui a une explication grammaticale erronée.
Réponse correcte : d. Hominem (l.13)
Explication :
« hominem » est bien un accusatif masculin singulier, mais un accusatif ne peut jamais
être sujet. L’explication est donc grammaticalement impossible → c’est l’option erronée.
TEXTE 1.
Non possum fidei causa imagines neque triumphos aut consulatus maiorum meorum ostentare; at, si res postulet, hastas, vexillum, phaleras, alia militaria dona, praeterea cicatrices adverso corpore. Hae sunt meae imagines, haec nobilitas, non hereditate relicta, ut illa illis, sed quae ego mea plurimis laboribus et periculis quaesivi.
Non sunt composita verba mea; parvi id facio. Ipsa se virtus satis ostendit; illis artificio opus est, ut turpia facta oratione tegant. Neque litteras Graecas didici; parum placebat eas discere, quippe quae ad virtutem doctoribus nihil profuerant. A illa multo optuma rei publicae doctus sum, hostem ferire, praesidia agitare, nihil metuere nisi turpem famam. Hiemem et aestatem iuxta pati, humi requiescere, eodem tempore inopiam et laborem tolerare. His ego praeceptis milites hortabor; neque illos arte colam, me opulentem, neque gloriam meam, laborem illorum faciam.
SALLUSTE, Jugurtha, 85.
QUESTION BASEE SUR LE TEXTE :
16. Indiquez l’identification grammaticale du mot « habitu » (l.6).
Réponse correcte : b. Ablatif masculin singulier complément de moyen
Explication :
« habitus » est un nom masculin de la 4e déclinaison.
À l’ablatif singulier, il prend la forme « habitu ».
Dans le texte, il exprime le moyen : « par une disposition naturelle ».
TEXTE 1.
Non possum fidei causa imagines neque triumphos aut consulatus maiorum meorum ostentare; at, si res postulet, hastas, vexillum, phaleras, alia militaria dona, praeterea cicatrices adverso corpore. Hae sunt meae imagines, haec nobilitas, non hereditate relicta, ut illa illis, sed quae ego mea plurimis laboribus et periculis quaesivi.
Non sunt composita verba mea; parvi id facio. Ipsa se virtus satis ostendit; illis artificio opus est, ut turpia facta oratione tegant. Neque litteras Graecas didici; parum placebat eas discere, quippe quae ad virtutem doctoribus nihil profuerant. A illa multo optuma rei publicae doctus sum, hostem ferire, praesidia agitare, nihil metuere nisi turpem famam. Hiemem et aestatem iuxta pati, humi requiescere, eodem tempore inopiam et laborem tolerare. His ego praeceptis milites hortabor; neque illos arte colam, me opulentem, neque gloriam meam, laborem illorum faciam.
SALLUSTE, Jugurtha, 85.
QUESTION BASEE SUR LE TEXTE :
17. Indiquez la nature grammaticale du mot « singulare » (l.11).
Réponse correcte : a. Adjectif
Explication :
« singulare » est le nominatif/accusatif neutre singulier de l’adjectif « singularis ».
Il qualifie « nescio quid » : « quelque chose d’exceptionnel ».
TEXTE 1.
Non possum fidei causa imagines neque triumphos aut consulatus maiorum meorum ostentare; at, si res postulet, hastas, vexillum, phaleras, alia militaria dona, praeterea cicatrices adverso corpore. Hae sunt meae imagines, haec nobilitas, non hereditate relicta, ut illa illis, sed quae ego mea plurimis laboribus et periculis quaesivi.
Non sunt composita verba mea; parvi id facio. Ipsa se virtus satis ostendit; illis artificio opus est, ut turpia facta oratione tegant. Neque litteras Graecas didici; parum placebat eas discere, quippe quae ad virtutem doctoribus nihil profuerant. A illa multo optuma rei publicae doctus sum, hostem ferire, praesidia agitare, nihil metuere nisi turpem famam. Hiemem et aestatem iuxta pati, humi requiescere, eodem tempore inopiam et laborem tolerare. His ego praeceptis milites hortabor; neque illos arte colam, me opulentem, neque gloriam meam, laborem illorum faciam.
SALLUSTE, Jugurtha, 85.
QUESTION BASEE SUR LE TEXTE :
18. Indiquez le nombre de fois qu’il est fait usage de la proposition relative dans le texte.
Réponse correcte : d. 4
Explication :
Le texte contient quatre propositions relatives introduites par « qui / quae / quod ».
Elles servent à préciser les personnages ou les idées évoquées par Cicéron.
TEXTE 1.
Non possum fidei causa imagines neque triumphos aut consulatus maiorum meorum ostentare; at, si res postulet, hastas, vexillum, phaleras, alia militaria dona, praeterea cicatrices adverso corpore. Hae sunt meae imagines, haec nobilitas, non hereditate relicta, ut illa illis, sed quae ego mea plurimis laboribus et periculis quaesivi.
Non sunt composita verba mea; parvi id facio. Ipsa se virtus satis ostendit; illis artificio opus est, ut turpia facta oratione tegant. Neque litteras Graecas didici; parum placebat eas discere, quippe quae ad virtutem doctoribus nihil profuerant. A illa multo optuma rei publicae doctus sum, hostem ferire, praesidia agitare, nihil metuere nisi turpem famam. Hiemem et aestatem iuxta pati, humi requiescere, eodem tempore inopiam et laborem tolerare. His ego praeceptis milites hortabor; neque illos arte colam, me opulentem, neque gloriam meam, laborem illorum faciam.
SALLUSTE, Jugurtha, 85.
QUESTION BASEE SUR LE TEXTE :
19. L’expression « divinum hominem » (l.13) désigne :
Réponse correcte : e. Scipion Émilien
Explication :
« divinum hominem » désigne Scipion Émilien, présenté comme un modèle de vertu et de grandeur.
Cicéron le cite parmi les hommes illustres que ses ancêtres ont connus.
TEXTE 1.
Non possum fidei causa imagines neque triumphos aut consulatus maiorum meorum ostentare; at, si res postulet, hastas, vexillum, phaleras, alia militaria dona, praeterea cicatrices adverso corpore. Hae sunt meae imagines, haec nobilitas, non hereditate relicta, ut illa illis, sed quae ego mea plurimis laboribus et periculis quaesivi.
Non sunt composita verba mea; parvi id facio. Ipsa se virtus satis ostendit; illis artificio opus est, ut turpia facta oratione tegant. Neque litteras Graecas didici; parum placebat eas discere, quippe quae ad virtutem doctoribus nihil profuerant. A illa multo optuma rei publicae doctus sum, hostem ferire, praesidia agitare, nihil metuere nisi turpem famam. Hiemem et aestatem iuxta pati, humi requiescere, eodem tempore inopiam et laborem tolerare. His ego praeceptis milites hortabor; neque illos arte colam, me opulentem, neque gloriam meam, laborem illorum faciam.
SALLUSTE, Jugurtha, 85.
QUESTION BASEE SUR LE TEXTE :
20. Indiquez la proposition qui associe correctement les dates (I) à leurs événements (II).
I
1. 31/01/2023
2. 24/01/2019
3. 17/01/1961
4. 15/01/2001
5. 06/04/2023
II
a. Assassinat de E.P. LUMUMBA
b. Assassinat de L.D. KABILA
c. Passation pacifique du pouvoir en R.D.C.
d. Visite du pape en R.D.C.
e. Combat politique de SIMON KIMBANGU
f. Combat politique de E.P. LUMUMBA
g. Mort de Simon KIMBANGU
Réponse correcte : 4. 1e, 2b, 3a, 4c, 5d
Explication :
– 31/01/2023 → combat politique de Simon Kimbangu (e)
– 24/01/2019 → assassinat de L.D. Kabila (b)
– 17/01/1961 → assassinat de Lumumba (a)
– 15/01/2001 → passation pacifique du pouvoir (c)
– 06/04/2023 → visite du pape en RDC (d)
La série correcte est donc la proposition III n°4.
21. Indiquez l’organe de la Rome républicaine équivalent du Ministère de l’Aménagement du territoire en R.D.C.
Réponse correcte : c. Edilité
Explication :
Les édiles (aediles) étaient responsables de l’aménagement urbain à Rome :
– entretien des rues et des bâtiments publics,
– organisation des marchés,
– gestion des travaux publics,
– surveillance de l’ordre dans la ville.
Ils remplissaient donc une fonction proche du Ministère de l’Aménagement du territoire.
22. La loi qui statue l’égalité civile entre les patriciens et les plébéiens était la « lex » :
Réponse correcte : b. canuleia
Explication :
La *lex Canuleia* (445 av. J.-C.) a permis le mariage entre patriciens et plébéiens,
ouvrant la voie à l’égalité civile entre les deux ordres.
Les autres lois n’ont aucun lien avec cette égalité.
23. Indiquez le jour de la semaine, dédié au dieu de la guerre, dans la foi romaine antique.
Réponse correcte : b. Mardi
Explication :
Le mardi (*dies Martis*) est consacré à Mars, dieu de la guerre.
Chaque jour romain porte le nom d’une divinité : Luna, Mars, Mercurius, Jupiter, Venus…
24. La date qui correspond au « pridie idus » du mois de mars est celle du :
Réponse correcte : c. 12
Explication :
Les ides de mars tombent le 15.
« pridie idus » signifie « la veille des ides » → donc le 14 ?
Non : en calendrier romain, on compte *inclusivement*.
Ainsi :
15 = idus
14 = pridie ? Non → 14 = *ante diem II idus*
13 = *ante diem III idus*
12 = *pridie idus*
Donc : 12 mars.
25. L’acte par lequel on déclare solennellement la vérité d’un fait ou d’une promesse est appelé :
Réponse correcte : b. serment
Explication :
Un *serment* est un engagement solennel par lequel on affirme la vérité d’un fait
ou la sincérité d’une promesse.
Les autres termes ne correspondent pas à cet acte juridique.